معماری
درمان اوردوز

اوردوز (علائم و شنانه و درمان)

مصرف بیش از حد یا اوردوز (به انگلیسی: Overdose) به استفاده از دارو و یا مواد مخدر یا مواد دیگر، در مقادیر بزرگتر از توان متابولیک بدن گفته می‌شود. در اوردوز ممکن است بدن به حالت سمی درآمده و یا مرگ را منجر شود.

 

طبقه‌بندی اوردوز

وجود کلمه اوردوز نشان می‌دهد که منطقاً دوز معمول بی خطر در استفاده از دارو و مواد مخدر وجود دارد، بنابراین، این اصطلاح معمولاً نه تنها برای دارو بلکه برای مواد مخدر و سموم هم کاربرد دارد، تا جاییکه حتی سموم خاص در دوز کم بی ضرر هستند. هرچند اوردوز (دارو و یا مواد مخدر) گاهی اوقات دلیلی عمده برای ارتکاب خودکشی است، اما در بسیاری موارد بصورت تصادفی و غیر عمدی اتفاق می‌افتد مثلاً سوء مصرفی که منجر به اوردوز می‌گردد شامل استفاده از داروهای تجویز شده و یا مواد مخدر در مقادیر بیش از حد، برای تولید سرخوشی روانی و یااستفاده از مواد مخدر با درجه خلوص بالا و در مقادیر زیاد، و یا مصرف دوباره آن پس از یک دوره از قطع مصرف را نیز شامل می‌شود.

زیرشاخه‌ها

اوردوز در دو حالت اتفاق می‌افتد: اول در حالتی که میزان زیادی مواد مخدر در یک نوبت مصرف وارد بدن شود، و دوم در حالتی که در یک دوره زمانی به طور دائم مواد مصرف شده و اثرات آت در بدن باقی بماند.

سوء مصرف غیر عمدی، حتّا می‌تواند خطا در استفاده دوز دارویی ناشی از اشتباه درک برچسب محصول و یا دستور پزشک باشد. نوع دیگر اوردوز در نتیجه خوردن غیر عمدی دارو توسط کودکان و یا مصرف بیش از حد غیر عمدی ویتامین‌های حاوی آهن باشد. آهن یکی از اجزای مولکول هموگلوبین در خون، مورد استفاده برای انتقال اکسیژن به سلول‌های زنده است و هنگامی که در مقادیر کم مصرف می‌شود، بدن خود را در جبران میزان هموگلوبین تطبیق می‌دهد، اما در مقادیر زیاد، باعث عدم تعادل PH شدید در بدن شده و اگر این مصرف بیش از حد با درمان‌های شِلات کننده درمان نشود، می‌تواند منجر به مرگ و یا کُمای دائم گردد.

نشانه‌ها

تشخیص سریع اوردوز بدون انجام مصاحبه با بیمار و یا اطرافیان کار مشکلی است. نشانه‌ها و سمپتوم در اوردوز متعدد است، هرچند می‌توان از شاخصه‌هایی همچون آزمون “توکسیدروم” (سندروم ناشی از سم) استفاده کرد.

  • بیهوشی و کما
  • لرزش و تشنج
  • مشکلات تنفسی
  • توهم، هذیان گفتن یا پارانوئید
  • خواب آلودگی
  • تهوع و استفراغ
  • تغییر غیر طبیعی اندازه مردمک چشم
  • عدم واکنش مردمک چشم
  • راه رفتن ناپایدار
  • عرق کردن، خشک شدن یا داغ شدن پوست
  • رفتارهای خشونت آمیز و تهاجمی
  • مرگ
توکسیدِروم
نشانه فشارخون ریتم ضربان قلب تعداد تنفس دمای بدن مردمک چشم صداهای شکمی تعریق
آنتی‌کولینرژیک ~ بالا ~ بالا بالا پایین پایین
کولینرژیک ~ ~ بدون‌تغییر بدون‌تغییر پایین بالا بالا
خانواده‌تریاک پایین پایین پایین پایین پایین پایین پایین
مقلد سمپاتیک بالا بالا بالا بالا بالا بالا بالا
آرام‌بخش‌ها پایین پایین پایین پایین ~ پایین پایین

علل

علل منجر به مرگ ناشی از اوردوزهای دارویی-مخدر بر طبق آی‌سی‌دی۱۰:

  • مسمومیت حاد الکل (اتیلیک-متانول)
  • مسمومیت ناشی از اوردوز با خانواده تریاک
  • اوردوز با آرام‌بخش‌ها (باربیتورات-بنزودیازپین)
  • اوردوز ناشی از مصرف محرک‌ها (کوکایین- آمفتامین)
  • مسمومیت نیکوتین
  • مسمومیت و اوردوز ناشی از ترکیب کردن مواد مخدر با هم
  • دارویی (مسمومیت آسپیرین- مسمومیت با استامینوفن- اوردوز با ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای-ویتامین A و D)
  • اوردوز و مسمومیت با حشره‌کش (ددت – سموم برپایه ارگانوفسفات)
  • اوردوز در مصرف ترامادول
  • – خطرات اوردوز

    عوامل اصلی که باعث بروز اوردوز می شوند عبارتند از:

     

    ١. تزریق مواد مخدر

    کسانی که هروئین را به صورت تزریقی مصرف می کنند ١٤ برابر بیشتر از کسانی که از روش های مصرف دیگر استفاده می کنند، در معرض اوردوز قرار دارند.

     

    ٢. مصرف همزمان الکل و مواد مخدر

    اغلب موارد اوردوز در حالتی اتفاق می افتد که علاوه بر مواد مخدری مانند هروئین، سایر مواد آرام بخش و کند کننده سیستم بدن مانند الکل، آرامبخش ها و یا والیوم نیز در بدن وجود داشته باشند.

     

    ٣. مصرف افیون ها در حالتی که مقاومت بدن کم باشد

    در صورتی که فردی پس از یک دوره قطع یا کاهش مصرف مواد، مجددا اقدام به مصرف کند، بدن او مقاومت قبل را نداشته و ممکن است نتواند این حجم از مواد را تحمل کند. این حالت برای افرادی که پس از یک دوره سم زدایی مجددا اقدام به مصرف می کنند بسیار اتفاق می افتد. به این دلیل که آنها تصور می کنند بدنشان مانند قبل مقاوم بوده و برای رسیدن به نشئگی و لذت به همان میزان موادی نیاز دارند که قبلا مصرف می کرده اند.

– کمک های اولیه

در صورتی که با فرد اوردوز کرده مواجه شدید بهتر است اقدامات زیر را انجام دهید:

١. خونسردی خود را حفظ کرده و یک آمبولانس خبر کنید.

٢. مسیرهای تنفسی و نبض او را بررسی کنید. در صورتی که فرد کماکان نفس می کشد، با احتیاط بدن او را در وضعیت بهبودی یا ریکاوری قرار دهید. (نحوه قرار دادن بدن در وضعیت بهبودی در ادامه آورده شده است)

٣. در صورتی که فرد هوشیار است، لباس تن او را سبک تر کرده ولی او را گرم نگه دارید. سعی کنید تا از ادامه دادن مصرف مواد جلوگیری کرده و وی را دلداری دهید.

٤. سعی کنید متوجه شوید که چه نوع ماده یا موادی مصرف شده است. برای این کار می توانید ابزارهای مصرف مواد و یا جعبه های خالی را نگه داری کنید تا در صورت لزوم اطلاعات کافی را در اختیار امدادگران قرار دهید.

٥. حتی در صورتی که خودتان باعث بوجود آمدن حالت اوردوز وی شده اید سعی نکنید تا برای رها شدن از مخمصه وی را تنها بگذارید. واقعیت این است که اوردوز ناشی از مصرف مواد، صرفا یک وضعیت اورژانسی است و امدادگرانی که برای نجات دادن فرد به محل اعزام می شوند به دنبال یافتن مقصر و یا بازجویی از شما نیستند.

٦. از خودتان در برابر رفتارهای غیر منتظره فرد محافظت کنید. برخی از افرادی که دچار اوردوز می شوند رفتارهای تهاجمی و غیر قابل پیش بینی از خود نشان می دهند که ممکن است امنیت شما را به خطر بیندازد.

٧. به جای نصیحت کردن، سرزنش کردن، و یا بحث کردن با فرد اوردوز کرده، که تنها باعث اتلاف وقت می شود، سعی کنید اوضاع را تحت کنترل بگیرید و منتظر رسیدن آمبولانس شوید.

 

٦- وضعیت بهبودی

در صورتی که با فرد اوردوز کرده مواجه شدید لازم است که بدن او را در وضعیت ریکاوری یا بهبودی قرار دهید. بدین منظور باید مراحل زیر را طی کنید:

درمان اوردوز

 

١. در حالت خوابیده، سر فرد را به سمت عقب چرخانده و چانه او را بالا بکشید، به طوری که مسیر تنفس وی باز شود.

٢. بدن فرد را به روی یکی از پهلو ها غلطانده و دستان وی را زیر سر و گونه اش قرار دهید تا مانع از تماس سر با زمین و یا چرخیدن آن شود.

٣. زانوی بالایی را به سمت بالا کشیده و خم کنید تا به صورت یک تکیه گاه روی زمین قرار بگیرد.

٤. مجددا وضعیت مسیر تنفسی وی را کنترل کرده و سر او را به سمت عقب بکشید تا تنفس وی راحت تر شود.

٥. با شماره اورژانس تماس گرفته و تا زمان رسیدن آمبولانس در کنار وی بمانید.

پاسخ دهید