معماری
ترک سیگار

خطرات و عوارض نیکوتین،راه ترک آن

توتون رایج‌ترین ماده مصرفی حاوی نیکوتین است که به صورت سیگار، سیگار برگ و پیپ تدخین می‌شود. توتون همچنین به صورت انفیه و جویدنی نیز مصرف می‌گردد.

طبق برآوردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) حدود یک میلیارد سیگاری در جهان وجود دارد که سالانه ۶ تریلیون نخ سیگار مصرف می‌کنند. سازمان بهداشت جهانی تخمین می‌زند که توتون هر سال باعث مرگ ۳ میلیون انسان می‌شود. تعداد افراد سیگاری در ممالک در حال توسعه رو به افزایش است.

سیگار شایعترین علت قابل پیشگیری مرگ می‌باشد.. مصرف سیگار بیشتر به صورت یک عادت در افراد کم‌سواد و در طبقه اقتصادی اجتماعی پایین در آمده است.

نیکوتین در دستگاه عصبی مرکزی به عنوان آگونیست گیرنده‌های نیکوتینی استیل‌کولین عمل می‌کند. حدود ۲۵ درصد نیکوتین استنشاق شده جذب و وارد جریان خون می‌شود و به فاصله ۱۵ ثانیه وارد مغز می‌گردد. نیمه عمر نیکوتین حدود ۲ ساعت است.

 

 

آثار مصرف

از نظر رفتاری، اثر تحریکی نیکوتین بر مغز موجب بهبود توجه، یادگیری، زمان واکنش و توانایی حل مسئله می‌گردد. مصرف‌کنندگان سیگار همچنین گزارش می‌کنند که سیگار موجب بالا رفتن خلق، کاهش  تنش و کم شدن احساس افسردگی می‌گردد.

 

عوارض جانبی

مسمومیت نیکوتین می‌تواند باعث حالات زیر شود:

 

  • تهوع
  • استفراغ
  • آبریزش دهان
  • رنگ‌پریدگی
  • ضعف
  • درد شکمی
  • اسهال
  • سرگیجه
  • افزایش فشار خون
  • تاکی‌کاردی
  • لرزش
  • تعریق

 

حدود mg60 نیکوتین از طریق فلج تنفسی منجر به مرگ می‌شود (با یک سیگار معمولی mg5/0 نیکوتین وارد بدن می‌شود).

مرگ عارضه اصلی استعمال دخانیات است. علل عمده مرگ عبارتند از: برونشیت مزمن و آمفیزم، سرطان برونکوژنیک، انفارکتوس میوکارد و بیماری عروقی مغز.

توتون کشنده‌ترین کارسینوژن منفرد شناخته شده است و موجب بروز سرطان ریه، دستگاه تنفسی فوقانی، مری، مثانه، پانکراس و احتمالاً معده، کبد و کلیه می‌شود.

 

وابستگی به نیکوتین

وابستگی به نیکوتین به سرعت ایجاد می‌شود. علت آن احتمالاً فعال شدن ناحیه تگمنتال شکمی سیستم دوپامینرژیک است. علل ژنتیکی، عوامل اجتماعی و الگوبرداری در بروز وابستگی به نیکوتین دخیل هستند.

 

ترک نیکوتین

نشانه‌های ترک نیکوتین ممکن است طی ۲ ساعت پس از کشیدن آخرین سیگار ظاهر شود، معمولاً در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به اوج رسیده و ممکن است هفته‌ها‌ تا ماهها دوام پیدا کند.

علائم شایع عبارتند از:

 

  • میل شدید برای نیکوتین
  • تنش
  • تحریک‌پذیری
  • اشکال در تمرکز
  • بی‌قراری
  • بی‌خوابی
  • کاهش ضربان قلب و فشار خون
  • افزایش اشتها
  • افزایش وزن
  • کاهش عملکرد حرکتی
  • افزایش تنش عضلانی

 


 

چگونه به مراجعان برای ترک سیگار کمک کنید

 

در هر فرصتی راجع به مصرف سیگار بپرسید:

  • آیا سیگار می‌کشید؟
  • آیا علاقه به ترک سیگار دارید؟
  • آیا تاکنون جهت ترک سیگار اقدام کرده‌اید؟ چگونه؟

 

به همه سیگاری‌ها ترک را توصیه کنید:

  • توصیه خود را به وضوح بیان کنید مثلاً ترک سیگار مهمترین اقدامی است که در جهت حفظ سلامتی‌تان می‌توانید انجام دهید.
  • به پیامهایتان جنبه شخصی بدهید. به وضعیت بالینی، تاریخچه- سابقه فامیلی و علائق فردی و نقش‌های اجتماعی فرد اشاره کنید.

 

مراجع را در ترک یاری دهید:

–    برای افرادی که راضی به ترک شده‌اند

  • تاریخی را برای شروع ترک مشخص کنید. کمک کنید که بیمار روزی را در ۲-۱ هفته آینده تعیین کند.
  • از او بخواهید که ترکهای قبلی را مرور کند و موقعیتهای مرتبط با عود را شناسایی کند.
  • دلائل را برای ترک فهرست کند.
  • سیگار را از دسترس دور کند.
  • مایعات فراوان بنوشد و چای و قهوه کمتری مصرف نماید.
  • رفتارهای جایگزین مانند جویدن آدامس، استفاده از خلال دندان، تسبیح و بازیهای دستی را انجام دهد.
  • آموزش راهکارهای مقابله با استرس و خلق منفی مثل آموزش آرمیدگی (relaxation) می‌تواند کمک‌کننده باشد.
  • می‌توانید نیکوتین جایگزین را در نظر داشته باشید.

 

–    برای افراد که راضی به ترک نیستند

  • مزایای ترک را شرح دهید.
  • بروشورهایی را که ایجاد انگیزه برای ترک می‌کنند در اختیار فرد قرار دهید.
  • توصیه کنید که در حضور افراد خانواده سیگار نکشد.
  • ابراز آمادگی کنید که هرگاه، تصمیم به ترک بگیرد به وی کمک می‌کنید.
  • در ملاقات‌های بعدی راجع به مصرف سیگار پرس و جو کنید.

 

پی‌گیری:

  • ۲-۱ هفته پس از ترک جلسه‌ای برای پی‌گیری داشته باشید.
  • در این جلسه راجع به وضعیت مصرف سیگار بیمار بپرسید و وی را حمایت کنید.
  • ملاقات بعدی را در ۲-۱ ماه پس از ترک ترتیب بدهید.

 

افرادی که ترک کرده‌اند:

  • آنها را تشویق کنید
  • بخواهید که وضعیت‌هایی که آنها را در معرض عود قرار می‌دهد، مشخص کنند.
  • راهبرد‌های تطابقی برای موقعیت‌های پرمخاطره آتی را تمرین کنید.

 

افرادی که موفق به ترک نشده و یا دچار عود شده‌اند:

  • بپرسید که وقتی که اولین سیگار را کشیدید چکار می‌کردید؟
  • بپرسید که از این تجربه چه آموختید؟
  • بخواهید که زمان دیگری را برای ترک مشخص کند.

 

پاسخ به سوالات شایع راجع به ترک سیگار

آیا با قطع سیگار دچار افزایش وزن نخواهم شد؟

  • همه افراد متعاقب قطع سیگار دچار افزایش وزن نخواهد شد.
  • متوسط افزایش وزن حدود ۴-۲ کیلو است.
  • فعلاً نیاز به رژیم گرفتن نیست. شما بعد از اینکه ترک سیگار را به اتمام رساندید، برای رژیم گرفتن فرصت دارید.
  • مضرات سیگار خیلی بیشتر از مختصری اضافه وزن بدن می‌باشد.
  • مختصری اضافه وزن به ظاهر شما لطمه نخواهد زد ولی سیگار باعث زرد شدن دندانها، بوی بد تنفس، بوی بد لباس و پوست می‌شود.

 

من قدرت ترک سیگار را خواهم داشت؟

  • هر ساله تعداد زیادی از افراد سیگار را ترک می‌کنند.
  • همه افراد بار اول موفق نمی‌شوند ولی بسیاری از افراد پس از چند تلاش موفق می‌گردند.
  • من تا آنجا که بتوانم به شما کمک خواهم کرد.

 

بهتر است که یکباره ترک نمود یا تدریجی؟

  • «بهترین راه» وجود ندارد.
  • اغلب کسانیکه از ترک یکباره استفاده نموده‌اند موفقتر بوده‌اند.

 

درباره بی‌خوابی چه باید کرد؟

  • برخی سیگاریها اختلال خواب را پس از ترک سیگار ذکر می‌کنند که طی۳-۲ هفته از بین می‌رود.

 

حالا که من سیگار را ترک کردهام می‌توانم گاهگاهی یک سیگار بکشم؟

  • نه، دراین صورت به احتمال زیاد وابستگی به سیگار عود خواهد کرد.

 

آیا آثار سیگار بر بدن از بین خواهد رفت؟

  • برخی آسیبها دا‍‍ئمی هستند، مانند آمفیزم ریه ولی اکثر آسیبها قابل برگشت هستند.
  • مرگ و میر کلی ۱۵-۱۰ سال پس از ترک سیگار، مشابه غیر سیگاریها خواهد بود.

 

 

جدول ۱-۱۲: اجزاء وابستگی به سیگار در ارتباط با مفاهیم بالینی و مداخلات

روش درمان ارتباط بالینی اجزاء اعتیادی
۱) آموزش پیش‌بینی، تعدیل و اجتناب از فعالیتهای مرتبط با مصرف سیگار.

۲) آموزش راهبرد‌های شناختی-رفتاری برای کاهش اضطرار و ولع.

۳) رفتارهای جایگزین مانند جویدن آدامس، خلال کردن دندان یا نوشیدن آب.

سیگار کشیدن همراه با فعالیتها و محرک‌هایی است که اضطرار ایجاد می‌کند، ممکن است مصرف سیگار هنگامیکه فرد فعالیتهای مرتبط با سیگار کشیدن را انجام می‌دهد عود کند (مانند مکالمه با تلفن، رانندگی…) عادت (سیگار کشیدن متعاقب فعالیتهای روزمره)
۱) تعیین و تشویق راههای جایگزین برای لذت بردن (مانند ورزش)

۲) پیش‌بینی و آمادگی برای موقعیت‌های لذت‌بخش مخاطره‌آمیز.

احساس لذت (مثلاً متعاقب غذا خوردن در میهمانی). ممکن است احساس اضطرار برای بیشتر کردن لذت از طریق سیگار کشیدن رخ دهد. حدود ۲۵% از موارد عود هنگامی که فرد شاد است اتفاق می‌افتد. لذت
۱) استفاده از نیکوتین جایگزین برای کاهش علائم ترک.

۲) آموزش مقابله با استرس

۳) رژیم غذایی و ورزش

۴) راهبرد‌های شناختی-رفتاری برای مقابله با خلق منفی (شامل Relaxation و استفاده از حمایت‌های اجتماعی)

خلق منفی ناشی از استرس یا علائم ترک به سرعت با مصرف سیگار بهبود می‌یابد. ولع ممکن است به دلیل علائم ترک یا استرس‌های زندگی افزایش یابد و با مصرف سیگار به سرعت از بین می‌رود.

افزایش وزن یک فاکتور مهم است که ممکن است باعث عود شود حدود ۶۵ درصد از موارد عود هنگامی که فرد، غمگین ، عصبانی و یا مضطرب است رخ میدهد.

خود درمانی

(مصرف سیگار برای کاهش علائم فیزیکی و خلق‌ منفی)

پاسخ دهید