معماری
حامله معتاد

درمان زنان حامله و نوزادان وابسته به مواد مخدر

درمان زنان حامله و نوزادان وابسته به مواد افیونی‌،اعتیاد به هروئین و (دیگر اوپیوئیدها) موجب افزایش میزان سقط خودبخود، دکولمان جفت، توکسمی حاملگی، اکلامپسی، عفونت، زایمان زودرس، و ترومبوفلبیت سپتیک می‌شود.

درمان نگاه‌دارنده با متادون به همراه حمایت روانی- اجتماعی و خدمات پزشکی مناسب موجب بهتر شدن سرانجام زنان معتاد به هروئین می‌شود. بهبود تغذیه و بهداشت مادر و افزایش دسترسی به مراقبت پیش زا تولد در زنان حامله‌ای که تحت درمان جامع برنامه متادون بوده‌اند منجر به بهبود سرانجام زایمانی شده است.

از آنجا که نیمه‌عمر متادون در نوزاد طولانی است، ظهور علائم ترک ممکن است با تأخیر شروع شده و برای هفته‌ها ادامه یابد. فنوباربیتال و پارگوریک را می‌توان جهت کنترل پرفعالیتی، جلوگیری از تشنج و بهبود مشکلات گوارشی به کار برد. برخی مطالعات حاکی از افزایش میزان نشانگان مرگ ناگهانی نوزاد در کودکانی است که پیش از تولد در معرض متادون بوده‌اند.

دوز متادون در حاملگی مسئله‌ای جدی است. دوزهای کمتر متادون از ایجاد علائم ترک اوپیوئید در زنان حامله جلوگیری می‌کند و احتمال بروز علائم ترک را در نوزاد کم می‌کند. دوزهای بالاتر متادون اگرچه با افزایش احتمال رخ دادن علائم ترک در نوزاد توأم است ولی گاهی لازم است تجویز آن جهت جلوگیری از سوءمصرف مداوم هروئین، صورت پذیرد. متابولیسم متادون خصوصاً در سه ماهه سوم چنان زیاد می‌شود که ممکن است دیگر دوزهای کم جوابگو نبوده و مصرف دوزهای بالاتر یا تجویز منقسم دارو به صورت دوبار در روز را ضروری می‌سازد. اگر حاملگی زمانی روی دهد که بیمار تحت مداوا با دوز بالای متادون است‌ جهت کنترل علائم ترک کاهش دوز متادون بایستی کاملاً آهسته (یک میلی‌گرم هر سه روز یک‌بار) صورت گرفته و حرکات جنین بدقت کنترل شود. لازم به تذکر است که علائم ترک برای جنین خطرناک بوده و ممکن است موجب سقط و یا مرگ جنین ‌شود.

اگر ترک اعتیاد لازم‌ و یا مورد قبول بیمار باشد در سه ماهه دوم حاملگی می‌توان آن را با حداقل خطرانجام داد. در غیر این صورت تجویز دوز نگاه‌دارنده در حد ۱۰ تا ۴۰ میلی‌گرم در روز در زن معتاد به هروئین احتمالاً کم‌خطرترین کاری است که در چنین مواردی می‌توان انجام داد. با این دوز پائین نشانگان ترک نوزاد بسیار خفیف بوده و پس از تولد با دوزهای پائین شربت ‌پارگوریک یا داروهای دیگر که پایین‌تر توضیح داده خواهد شد، قابل کنترل می‌باشد

حدود سه چهارم نوزادان متولد شده از مادران معتاد به اوپیوئیدها (هروئین، مورفین، متادون) نشانگان ترک را تجربه ‌می‌کنند لذا این نوزادان باید جهت علائم ترک مورد بررسی قرار گیرند. این علائم معمولاً در ۷۲ ساعت اول پس از تولد رخ می‌دهند. علائم ترک به صورت بی‌قراری، لرزش، گریه با فرکانس صوتی بالا (high pitched cry)،  هیپرتونیسیته، خواب و غذاخوردن نامناسب، خال‌خال شدن پوست (mottling)، خمیازه کشیدن،  استفراغ، اسهال، تعریق، تشنج و هیپرونتیلاسیون منجر به آلکالوز تنفسی و خراشیدگی پوست (skin excoriation) است. تشنجهای ناشی از ترک می‌تواند جان نوزاد را تهدید کند.

مواد افیونی (همچون شربت پارگوریک و محلول خوراکی مورفین) داروی انتخابی درمان علائم ترک نوزادان می‌باشند. از آنجا که چنین داروهایی در بازار دارویی کشور موجود نمی‌باشد به دیگر روشهای سم‌زدایی نوزادان اشاره می‌کنیم. چنانچه علائم ترک خفیف باشند با بغل کردن و تکان دادن کودک و شیردادن مکرر جهت کاهش بی‌قراری درمان می‌شود. کلونیدین به میزان ۳ تا ۴ میکروگرم بر کیلوگرم در روز (۳-۴ ug/kg/d) به صورت خوراکی یا فنوباربیتال ۵ تا ۷ میلی‌گرم بر کیلوگرم در روز (۵-۷ mg/kg/d) به صورت خوراکی یا عضلانی در سه دوز منقسم در کنترل علائم ترک کمک می‌کند. پس از تخفیف علائم، دارو در عرض چند روز تا چند هفته کاسته شده و قطع می‌شود. در کنترل علائم ترک در نوزادان می‌توان از  دیازپام نیز استفاده کرد.

نشانگان مرگ ناگهانی شیرخوار (SIDS) به میزان بیشتری در نوزادان این گونه مادران دیده می‌شود ولی بازهم کمتر از ۱۰ در ۱۰۰۰ شیرخوار است، لذا استفاده از مونیتورینگ قلبی- تنفسی برای این شیرخواران توصیه نمی‌شود.

باید مشخص کرد که آیا وضعیت منزل برای نگهداری ایمن کودک مهیاست یا خیر. با کمک حمایت بستگان، دوستان، و پرستاران ملاقات‌کننده، می‌توان مادر را قادر به نگهداری از نوزاد کرد. در غیر این صورت باید نگهداری کودک را به سیستم بهداشتی- درمانی سپرد.

در مادران معتادی که دوزهای بالا مواد افیونی مصرف می‌کنند، مقادیر زیادی از اوپیوئیدها در شیر ترشح می‌شود و روی شیرخوار تأثیر می‌گذارد به نحوی که در صورت قطع شیر نوزاد دچار علائم ترک می‌شود. لذا توصیه می‌شود زنان دچار اعتیاد به مواد مخدر یا تحت درمان نگاه‌دارنده با آگونیستهای افیونی از شیردادن خودداری کنند.

زن معتاد حامله می‌تواند HIV را از طریق جریان خون جفتی وارد بدن جنین‌ نماید. مادر آلوده به  HIV از طریق شیردادن نیز می‌تواند عامل بیماری را به کودک ‌منتقل نماید.

پاسخ دهید