معماری
نیکوتین

نیکوتین

نیکوتین ینوعی ترکیب آلی است که در گیاه تنباکو یافت می‌شود. نیکوتین بیشتر در برگهای این گیاه وجود دارد. در گیاه خشک تنباکو ، 0,3 تا 5 درصد نیکوتین وجود دارد. سنتز این ماده در ریشه گیاه آغاز شده ، در برگها کامل می‌شود. نیکوتین نوعی سم قوی است که در تهیه بسیاری از حشره کش‌ها بکار می‌رود. در مقادیر کم ، نیکوتین نوعی داروی محرک به حساب آمده که همین خاصیت ، باعث لذت و عادت به سیگار کشیدن می‌شود. بجز گیاه تنباکو ، نیکوتین در برخی مواد از جمله گوجه فرنگی ، سیب زمینی ، بادمجان و فلفل سبز یافت می‌شود.

 

شیمی

نیکوتین یک آلکالوئید است که از نظر فیزیکی ماده‌ای نمگیر و روغنی و حل شونده در آب است. نیکوتین در آب یک باز است و به عنوان یک باز نیتروژنی با اسیدها نمک‌های معمولاً جامد و حل شونده در آب می‌سازد. بازآزاد نیکوتین در دمای ۹۵°C می‌سوزد و به همین سبب بیشتر نیکوتین سیگار سوخته و دود می‌شود؛ هرچند همان میزان کم می‌تواند سبب اعتیاد شود.

نیکوتین به سادگی از راه پوست جذب می‌شود و با نظر به حل‌شوندگی آن در آب یکی از راه‌های به دست آوردن آن خیساندن تنباکوی تکه شده در آب برای زمان ۱۲ ساعت است.

اثر نیکوتین بر جریان خون

پس از کشیدن (تدخین) دود تنباکو، نیکوتین موجود در آن ظرف چند ثانیه وارد جریان خون شده و به مغز می رسد. نیکوتینی که به مغز می رسد باعث ترشح شدن لحظه ای دوپامین در مغز(سیستم مزوکورتیکولیمبیک)، و احساس لذت و انرژی می شود. اثر دوپامین تولید شده سریعاً از بین رفته(حدود 2 ساعت) و باعث خستگی و کسل شدن فرد می شود. در این شرایط فرد مجدداً به همان احساس ناشی از ترشح دوپامین نیاز پیدا کرده و مجدداً اقدام به مصرف می کند.

نیکوتین در اندازه‌های کم یک انگیزنده‌است که سبب افزایش هوشیاری، حافظه و فعالیت می‌شود ولی در اندازه‌های بیشتر به افزایش تپش قلب، فشارخون و کاهش اشتها می‌انجامد.

نیکوتین هم انگیزنده و هم پریشان کننده‌است و اثر آن بر اساس شیوهٔ مصرف آشکار می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که همان‌گونه که اندازه‌های کم اثر انگیزندگی دارد در اندازه‌های بیشتر سبب افسردگی می‌شود.

داروشناسی

پس از دمیدن دود سیگار نیکوتین به جریان خون راه یافته و پس از حدود ۷ ثانیه به مغز می‌رسد. هرچند نیکوتینی که به بدن می‌رسد تنها بخشی از نیکوتین موجود در سیگار است چون بیشتر نیکوتین موجود در برگ تنباکو در دمای بالای آتش سیگار تجزیه می‌شود ولی در مصرف برگ تنباکو به صورت جویدن میزان بیشتری از نیکوتین جذب می‌شود.

در دانش «داروشناسی» نیکوتین به عنوان یک پذیرندهٔ استیل کولین نیکوتینی کار می‌کند. نیکوتین در اندازه‌های کم سبب افزایش این پذیرنده‌ها شده و ترشح هورمون آدرنالین را افزایش می‌دهد که این سبب بالارفتن سرعت تپش قلب، فشار خون، تنفس و سرانجام افزایش گلوکز در خون می‌شود. نیکوتین در اندازه‌های بیشتر سبب غیرقطبی کردن پذیرنده‌های استیل کولین نیکوتینی می‌شود که یکی از دلیل‌های زهرآگینی نیکوتین است و از همین ویژگی آن به عنوان حشره‌کش سود می‌جویند.

کوکوتین ماده‌ای است که از نیکوتین در بدن تشکیل می‌شود و تا ۴۸ ساعت در بدن می‌ماند و روشی برای فهمیدن مصرف نیکوتین به وسیله شخص است.

نیکوتین یک زهر کاراست که تنها نزدیک به ۰٫۱ گرم از آن می‌تواند یک انسان را از پا درآورد. این در حالی است که انسان با نزدیک به یک گرم از کوکائین از پا درمی‌آید.

هرچند که دود سیگار از عامل‌های سرطان به شمار می‌آید نیکوتین از سوی انجمن فرامرزی پژوهش‌های سرطان (IARC) به عنوان ماده‌ای که احتمال سرطان را افزایش می‌دهد شناخته نشده‌است. هر چند بنا به پژوهش‌ها نیکوتین با کند کردن روند زدودن سلول‌های پیر که احتمال به وجود آمدن سلول‌های سرطانی و تومور را افزایش می‌دهد سبب سرطان می‌شود ولی این ویژگی نیکوتین از این رو که سبب تندتر شدن ترمیم بافت‌های فرسوده می‌شود، گاهی سودمند است.

دست کم یک پژوهش نشان می‌دهد برخی از ناهنجاری‌های عصبی که در مرگ نوزادان به سبب سندرم مرگ ناگهانی نوزادان هست؛ در افرادی که به گونه در معرض نیکوتین هستند نیز دیده می‌شود.

کاربردهای درمانی

ساده‌ترین خاصیت دارویی نیکوتین به کارگیری آن برای معتادان نیکوتین به جای سیگار است. اندازه‌های گوناگون نیکوتین به شکل آدامس، پوشش‌های پوستی و افشانه‌های دماغی به بیماران برای ترک وابستگی به سیگار داده می‌شود.

تاریخچه و نامگذاری

نیکوتین را جان نیکوت، سفیر فرانسه در سال ۱۵۵۰ برای نخستین بار از پرتغال به پاریس برد و به عنوان دارو آن را به کار برد. نیکوتین برای نخستین بار در سال ۱۸۲۸ به وسیله یک شیمیدان آلمانی از تنباکو به دست آمد. ملسن فرمول شیمیایی آن را به گونه تجربی در سال ۱۸۴۳ به دست آورد. نیکوتین در سال ۱۸۹۳ برای نخستین بار در آزمایشگاه فرآوری شد.

نيکوتين سبب ترشح فوري آدرنالين مي‌شود. آثار آدرنالين شامل: افزايش ضربان قلب، افزايش فشار خون، تنفس سريع و عميق، افزايش قند خون و کاهش اشتهاست. نيکوتين در واقع يک محرک سيستم عصبي مرکزي است.
از ديگر آثار نيکوتين مي‌توان به بالا رفتن چربي خون و افزايش چسبندگي پلاکت‌ها (ايجاد لخته خوني) اشاره کرد. همچنين اين ماده با تاثير بر روي هورمون‌هاي جنسي مانند استروژن، سبب يائسگي زودرس مي‌‌شود.
يک نخ سيگار، کمتر از 2 ميلي گرم نيکوتين وارد خون مي‌کند. نيکوتين عامل تغيير ترکيبات شيميايي و بيولوژيک مغز است. نيکوتين به دليل آثار رواني خوشايندي که ايجاد مي‌کند، اثر اعتيادآور دارد و شخص به مرور زمان به آن عادت مي‌کند و مانند بقيه اعتيادها، کم کم مقدار مصرف و نياز به نيکوتين بالا مي‌رود و بالطبع تعداد نخ سيگار مصرفي نيز افزايش مي يابد و با عدم مصرف آن، علايم قطع نيکوتين مانند عصبانيت، پرخاشگري و زودرنجي به وجود مي‌آيد.

 

نیکوتین

نيکوتين ماده اي بسيار سمي و روغن مانند است که داراي ويژگي‌هاي زير مي باشد:
– نيکوتين داراي آثار متضاد و متناقصي است، يعني هم نيرو بخش و محرک است و هم سرکوب گر و آرام بخش.
– اعتياد به نيکوتين، يکي از موانع اصلي افراد سيگاري براي رهايي از هر نوع دخانيات است.
– جذب نيکوتين از طريق پوست، ريه و غشاهاي مخاط بيني و دهان انجام مي شود.
– نيمه عمر نيکوتين در بدن يک ساعت است، يعني يک ساعت طول مي‌کشد تا مقدار آن در بدن به نصف برسد.
– 80 درصد نيکوتين در کبد و توسط آنزيم‌هاي آن تجزيه شده و از بين مي‌رود.
– نيکوتين در ريه‌ها نيز تجزيه شده و توسط ادرار دفع مي‌گردد.
– نيکوتين با تاثير بر روي لوزالمعده و جلوگيري از ترشح هورمون انسولين، باعث مي‌شود تا قند خون بالا رفته و فرد احساس سيري کند.
– 7 ثانيه پس از استعمال دخانيات، به دليل عبور آسان آن از سد خوني- مغزي، نيکوتين خود را به مغز مي‌رساند.
– نيکوتين تقريبا روي تمامي سيستم‌هاي عصبي و غددي بدن موثر است.

– 15 تا 30 ثانيه بعد از مصرف سيگار، نيکوتين حتي تا انگشت شست پا نيز مي‌رسد.
اعتياد به نيکوتين
بر اساس معيارهاي روان‌پزشکي، مصرف عادتي نيکوتين نوع شديدي از اعتياد تلقي مي‌شود. اعتياد به نيکوتين هم به مقدار آن مربوط است و هم به دفعات رسيدن اين ماده به مغز؛ مثلا فردي که بيست عدد سيگار مي‌کشد (هر سيگار حدود ده پک دارد)، حدود دويست بار در روز نيکوتين را به مغز خود هدايت مي‌کند.

 

خصوصيات افراد وابسته به نيکوتين
– افرادي که در روز تعداد مشخصي سيگار و در ساعات معيني مصرف مي‌کنند.
– افرادي که در شرايط خاص و فشارهاي جسمي و رواني به دخانيات متوسل مي‌شوند.
– افرادي که با استعمال نکردن دخانيات، دچار علايم محروميت از نيکوتين مي‌‌شوند.
– در شرايطي که امکان دستيابي به دخانيات براي آنها ميسر نباشد، دچار اختلال در کارکرد شده و هر کاري مي‌کنند تا به استعمال دخانيات موفق شوند.
– براي سنجش ميزان وابستگي فرد به نيکوتين، آزمايش هايي وجود دارد که کاربردي‌ترين آنها “تست فاگستروم” است و از امتياز به دست آمده به عنوان يک معيار براي ارزيابي فرد استفاده مي‌‌شود.

 

علايم قطع وابستگي به نيکوتين
در زمان ترک سيگار و ديگر انواع دخانيات، علايم محروميت از نيکوتين در افراد مختلف متفاوت است. اين علايم از چند ساعت تا چند روز بعد از مصرف نکردن دخانيات شروع مي شود و امکان دارد براي مدت‌ها در بدن پايدار بماند (از چند روز تا چند ماه).
اين علايم شامل موارد زير است:
اضطراب، خواب ناکافي و گاهي خواب آلودگي جبراني، افزايش اشتها و وزن، احساس افسردگي و درماندگي، اختلالات گوارشي از جمله يبوست، کم‌حوصلگي و بي‌صبري، اختلال در تمرکز و هوشياري، اختلال در قضاوت و اختلالات حرکتي، سردرد، وسوسه کشيدن سيگار، کاهش ضربان قلب، کاهش فشار خون، بي‌قراري، خشکي دهان، خستگي، گرفتگي عضلات، سرفه‌هاي تحريکي و افزايش خلط.
همچنين سم نيکوتين با تاثير بر اعصاب دستگاه گوارش، باعث افزايش حرکت روده‌ها مي‌‌شود، در نتيجه با مصرف سيگار عوارضي چون تهوع، استفراغ و اسهال شايع است. نيکوتين در مقادير بالا با تاثير بر روي سيستم اعصاب، باعث لرزش، تشنج، فلج عضلات و مرگ مي‌‌شود.

 

عوارض ترک نیکوتین

ترک نیکوتین معمولاً سبب سردرد ، اضطراب یا تند مزاجی می‌شود. این علائم ممکن است تا چند ماه یا حتی چند سال ادامه یابد؛ اگرچه حادترین این علائم تنها در 48 تا 72 ساعت اولیه ترک سیگار حادث می‌شود. با اینکه مقدار نیکوتینی که افراد سیگاری از طریق دود سیگار وارد بدن خود می‌کنند، بسیار کم است (چون بخش عمده‌ی این ماده در اثر حرارت از بین می‌رود)، با این حال ممکن است اعتیادآور باشد.

جذب نیکوتین در بدن

میزان نیکوتینی که بدن آنرا جذب می‌کند، به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله نوع سیگار و اینکه شخص سیگاری دود سیگار را فرو می‌دهد یا خیر و همچنین آیا از فیلتر استفاده شده است یا نه. همین که نیکوتین وارد بدن شود، از طریق جریان خون بسرعت در سراسر بدن انتشار پیدا می‌کند. نیکوتین بر گیرنده‌های استیل کولین اثر گذاشته ، در غلظتهای کم ، فعالیت این گیرنده‌ها را تحریک می‌کند و بدنبال آن ، ترشح هورمون آدرنالین که نوعی هورمون محرک است، زیاد می‌شود. انتشار هورمون آدرنالین در خون ، ضربان قلب ، فشار خون و سرعت تنفس را بالا می‌برد. همچنین میزان گلوکز خون زیاد می‌شود. هنگامی که میزان مصرف نیکوتین بالا باشد، فعالیت گیرنده‌های استیل کولین را متوقف نموده که این امر ، سبب مسمومیت می‌شود. نیکوتین در اینجا همچون یک حشره کش عمل می‌کند.

پاسخ دهید