معماری

بررسی ارتباط مولکولی جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 و ابتلا به سرطان پستان

 

بررسی ارتباط مولکولی جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2

و ابتلا به سرطان پستانزمینه و هدف: سرطان پستان شایع‏ترین بدخیمی است که منجر به مرگ خانم‏های مبتلا می‏شود. فاکتورهای ژنتیکی نقش مهمی در بروز سرطان پستان دارند، از جمله این فاکتـورهای ژنتیکی، ژن CHEK2(checkpoint kinase 2) است که به‌عنوان یک ژن سرکوبگر تومور نقش مهمی در ترمیم DNA آسیب‌دیده دارد. جهش در ژن CHEK2 سبب از دست رفتن این ویژگی می‌شود. یکی از جهش‏های ژن CHEK2، جهش حذف ۱۱۰۰delC است که در تعدادی از جمعیت‏های دنیا با افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان ارتباط دارد. در این مطالعه ارتباط بین جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 و ریسک ابتلا به سرطان پستان در جمعیت زنان موردمطالعه ایرانی بررسی شد.

روش کار: در این مطالعه پس از بررسی و استخراج اطلاعات پاتولوژیکی بیماران بخش جراحی بیمارستان میلاد تهران، ۳۸ زن مبتلا به سرطان پستان زیر ۴۵ سال و ۶۲ زن مبتلا به سرطان پستان بالای ۴۵ سال به‌همراه ۱۰۰ نفر گروه شاهد دارای شرایط سنی مشابه وارد مطالعه شدند. پس از اخذ فرم رضایت‌نامه و گرفتن ۵ سی‌سی خون کامل و استخراج DNA، با استفاده از پرایمرهای اختصاصی، جهش حذف  ۱۱۰۰delCژن CHEK2 با روش Allelic-Specific PCR مورد بررسی و ارتباط آن با افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان در بیماران مورد ارزیابی قرار گرفت.

یافته‏ها: جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 در هیچ‏کدام از گروه بیماران خانم مبتلا به سرطان پستان و افراد شاهد در جمعیت موردمطالعه در این تحقیق مشاهده نگردید.

نتیجه‌گیری: مطالعه حاضر آشکار ساخت که ارتباط معناداری بین افزایش استعداد ابتلا به سرطان پستان و حامل بودن جهش حذف باز C اگزون ۱۰ ژن  CHEK2در جمعیت موردمطالعه وجود نداشت.

کلمات کلیدی: سرطان پستان، CHEK2، جهش حذف ۱۱۰۰delC

 

مقدمه

سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان در سراسر جهان و اولین علت مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در بین زنان است. ۲۳% از کل موارد جدید سرطان پستان و ۱۴% از مرگ‌ومیر ناشی از سرطان مربوط به سرطان پستان است. بر اساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت، از هر ۸ تا ۱۰ زن یک نفر دچار سرطان پستان می‏شود (۱). در کشور ما ایران، آمارها نشان می‏دهند که از هر ۱۰ تا ۱۵ زن احتمال ابتلای یک نفر به سرطان پستان وجود دارد. سن بروز سرطان پستان در زنان ایران یک دهه کمتر از کشورهای توسعه‌یافته است (۱). مطالعات قبلی در مورد سرطان پستان، میانگین سنی افراد مبتلا به سرطان پستان در ایران را ۴۸ سال در مقابل ۵۵ سال در کشورهای دیگر گزارش داده‏اند (۲).

از نظر علت، سرطان پستان یک بیماری به‌شدت هتروژن است که در اثر تأثیر متقابل عوامل محیطی و وراثتی ایجاد می‏شود (۱). در زمان بلوغ تحت اثر هورمون‏های استروژنی و به دنبال تکثیر اپی‏تلیوم پستان و ایجاد لوبول‏های پستان به‌صورت کلونال، چنانچه قبل از توسعه لوبول‏ها، یک سلول پیش‌ساز لوبولار جهش مستعد کننده سرطان را کسب کند، همه سلول‏های لوبول کامل، این جهش را کسب خواهند کرد که منجر به افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان می‌شود (۳). مطالعات محققین نشان می‌دهند که این بیماری در خویشاوندان درجه یک فرد شاخص فراوانی بیشتری دارد که این موضوع نقش فاکتورهای ژنتیکی در بروز این سرطان را نشان می‌دهد (۳). اکثر موارد سرطان پستان به‌صورت تک‌گیر دیده می‏شود، ولی بعضی موارد در اثر جهش ژن‌های بازدارنده تومور¹ رخ می‌دهند که در جلوگیری از سرطان پستان نقش مهمی دارند (۱). این ژن‏ها مشتمل بر ²ATM،TP53  ،CHEK2،NBS1(Nibrin) ،BRAC1 و BRAC2 هستند که در شماری از سرطان‏های پستان میزان بالایی از ناپایداری ژنومی (Genomic Instability) را نشان می‏دهند (۱, ۳, ۴).

ناپایداری DNA به علت تغییر در مسیرهای مولکولی تنظیم‌کننده تکثیر سلولی، تمایز، آپوپتوز و ترمیم DNA اتفاق می‏افتد (۱). در عمل ژن‏های بازدارنده تومور معمولاً در سیگنالینگ سلولی که چرخه سلولی را کنترل می‌کند، مشارکت دارند یا در پاسخ به آسیب DNA از جمله شکست دورشته‌ای DNA، در عمل ترمیم آن دارای نقش هستند (۵). ترمیم شکست‏های DNA دو رشته‌ای به‌وسیله نوترکیبی همساخت بدون خطا (Homologous Recombination)، با استفاده از شبکه‏ای از پروتئین‏های دخیل نشانگان‏های سرطان پستان همانند ATM،TP53  ،CHEK2،NBS1(Nibrin) ،BRCA1 و BRCA2 رخ می‏دهد.

  1. Tumor suppressor genes
  2. Ataxia telangiectasia mutated

 

این مسئله نشان می‏دهد که نقص در ترمیم شکست‏های DNA دو رشته‌ای می‌تواند با استعداد ژنتیکی ابتلا به سرطان پستان مرتبط باشد (۱). تاریخچه خانوادگی سرطان پستان با سن شروع زودهنگام غیرمعمول در ارتباط است که علاوه بر سرطان پستان با سرطان تخمدان، تومورهای دوجانبه فراوان و گاهی سرطان پستان در مردان همراهی نشان می‌دهد (۵).

ژن CHEK2 به‌عنوان یکی از ژن‏های سرکوبگر تومور نقش مهمی در ترمیم DNA و حفظ پایداری کروموزوم دارد (۴). این ژن به طول ۵۰ کیلو باز دارای ۱۴ اگزون بر روی کروموزوم ۲۲ در ناحیه ۲۲q12.1 قرار دارد (۴). ژن CHEK2، پروتئین هسته‌ای سرین/ ترئونین کیناز با نام CHEK2 (OMIM -604373) به طول ۵۴۶ آمینواسید را کد می‏کند. فعال شدن این پروتئین‏‏ در پاسخ به آسیب DNA مانع از ورود سلول به میتوز و بروز سرطان خواهد شد (۸-۶).

در پاسخ به آسیب DNA دو رشته‏ای یا آسیب‏های رونویسی، پروتئین کیناز ۳۰۵۶ رزیدویی ATM، با تغییر در کنفورماسیون کروماتین فعال می‌شود. زمانی که ATM فعال شد، سوبستراهای متعددی را از جمله پروتئین‌های P53، NBS1(Nibrin)، CHEK2 و BRCA1 را فسفریله و فعال می‌کند. CHEK2 یک کیناز میانجی است و وقتی‌که توسط ATM فسفریله و فعال شد، با انتقال پیام ATM سبب فسفریله و فعال شدن تعداد زیادی از سوبستراهای بالادست خود شامل تومور ساپرسور P53، پروتئین‏های خانواده CDC25 و سرین ۹۸۸ ژنBRCA1 می‌شود. این سوبستراها که در چرخه سلولی دخیل هستند و کیفیت ترمیم آسیب DNA را افزایش می‏دهند، سبب افزایش یکپارچگی و تمامیت ژنوم می‏شوند، بنابراین جهش در ژن CHEK2 سبب از دست رفتن این ویژگی و آسیب به DNA می‏گردد (۴, ۵, ۹, ۱۰).

جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 یکی از جهش‌های این ژن است که با حذف یک نوکلئوتید C در منطقه ۱۱۰۰ ژن CHEK2 همراه است، از نوع جهش‏های تغییر چارچوب است که ایجاد این جهش باعث تغییر عملکرد این ژن در مسیر ترمیم DNA می‌شود. تغییر عملکرد به دنبال این جهش سبب ایجاد کدون خاتمه در کدون ۳۸۱ (۳۸۱X) بدنبال حذف تک باز سیتوزین در موقعیت ۱۱۰۰ می‌شود. در ادامه پروتئین تولیدشده ناپایدار می‌‌گردد که نقص عملکرد کینازی ژن CHEK2 را به دنبال دارد (۱۱). مطالعات مختلفی در سراسر جهان به بررسی ارتباط بین جهش ژن CHEK2 و افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان پرداخته است اما در خیلی از قومیت‏ها و جمعیت‏ها نیاز به این نوع مطالعات هنوز وجود دارد (۱۸-۱۲).

بر اساس جستجوهای صورت‌گرفته در سایت‌های NCBI، SID و Google به نظر می‌رسد تاکنون در جمعیت زنان ایرانی هیچ مطالعه‏ای در خصوص جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 و افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان انجام نشده است، لذا مطالعه حاضر به‌منظور بررسی این موضوع در جمعیت زنان ایرانی طراحی و اجرا شده است.

روش بررسی:

در این مطالعه مورد- شاهدی ۱۰۰ بیمار خانم مبتلا به سرطان پستان بخش جراحی بیمارستان میلاد تهران که اطلاعات پاتولوژیکی مورد نظر شامل درجه توموری، مرحله توموری، سن و نتایج هیستوپاتولوژی از پرونده بالینی آن‌ها استخراج و ثبت گردیده بود، به همراه ۱۰۰ نفر گروه کنترل سالم دارای شرایط سنی مشابه که عدم وجود تومور پستان در تمام آن‌ها با روش ماموگرافی تائید شده بود، وارد مطالعه شدند.

معیار انتخاب این تعداد نمونه بر اساس مطالعات مشابه پیشین بود (۱۲-۱۱)، اطلاعات پاتولوژیکی کامل بیماران مورد مطالعه توسط پاتولوژیست به تأیید رسیده بود. نمونه‌های بیماران در محدوده زمانی تیرماه سال ۱۳۹۰ لغایت تیرماه ۱۳۹۲ به مدت دو سال جمع‌آوری شدند.

ابتدا از بیماران و افراد شاهد پس از دریافت رضایت‌نامه، ۵ سی‌سی خون کامل محیـــطی در لوله خلأ حاوی K2-EDTA گرفته شد. DNA نمونه خون‏ها با استفاده از کیت استخراج DNA (Qiagen; USA) جداسازی شد. DNA استخراج‌شده نمونه‏ها تا موقع مصرف در فریزر ۸۰- نگهداری گردیـد. واکنــش Allelic-Specific PCR با استفاده از پرایمرهای اختصاصی استفاده‌ شده در مطالعه پیشین انجام شد (۱۶).

در افراد نرمال پرایمرهای پیشرو  (Forward)و پسرو(Reverse)  با تکثیر قطعه هدف در اگزون ۱۰، قطعه bp537 را تکثیر می‌کنند. در افراد بیمار حامل این جهش، پرایمر پیشرو(Forward)  با پرایمر جهش‌زا(Mutant)  ایجاد محصول bp200 می‏نماید (جدول شماره ۱).

هر واکنش Allelic-Specific PCR شامل ۵ پیکومول از هر یک از پرایمرها، ۲/۰ واحد از آنزیم Taq پلیمراز، ۸ میکرو‏مولار دزاکسی نوکلئوتید تری‌فسفات (dNTP)، ۵/۲ میکرولیتر بافر PCR (10X)، ۵/۱ میکرو‏مولار کلرید منیزیم (MgCl2) و ۲۰-۵۰ نانوگرم DNA بود که با ddH2O به حجم نهایی µl25 می‏رسید. شرایط واکنش Allelic-Specific PCR در جدول شماره ۲ آمده است.

 

جدول شماره ۱- توالی پرایمرهای مورداستفاده در بررسی جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2

Results Detected fragment Exon on request Sequence
Negative ۵۳۷bp Exon10 Forward(CHEK2ex10f):5′-GCA AAA TTA AAT GTC CTA ACT TGC-3′
Exon10 Reverse(CHEK2ex10r):5′-GGC ATG GTG GTG TGC ATC-3′
Positive ۲۰۰bp Exon10 Forward(CHEK2ex10f):5′- GCA AAA TTA AAT GTC CTA ACT TGC -3′
Exon10 Reverse(CHEK2delCr):5′-TGG AGT GCC CAA AAT CAT A-3′

 

 

 

۱۱۰۰delCجهش  Allelic-Specific PCRجدول شماره ۲- شرایط دمایی واکنش

 

 

 

 


مرحله
C دما مدت تعداد چرخه
۱ ۹۴ ۱۰ دقیقه Denaturation ۱

 

۲ ۹۴ ۲۵ ثانیه.Denaturation ۲۹
(۵۲)۵۸-۵۰ ۳۰ ثانیه.Annealing.
۷۲ ۳۵ ثانیه. Extension
۳ ۷۲

۲۵

۵ دقیقه Final Extension

۵ دقیقه

۱

 

پس از انجام واکنش Allelic-Specific PCR، محصول PCR با اســتفاده از ژل آگارز ۵/۱ درصد و رنگ ژل‌رد (Gel Red; UK) الکتروفورز گردید. در ژل الکتروفورز محصول PCR با اندازه‌های ۵۳۷ و ۲۰۰ بازی ردیابی می‏شدند. نتایج بدست آمده با استفاده از نرم‌افزار SPSS 17.0 و ۳٫۵٫۴ Epi- Info و تست آماری کای‌اسکوئر و آزمون فیشر مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت و P-values کوچک‌تر از ۰۵/۰ به‌عنوان نتایج معنی‌دار منظور شدند.

 

یافته‏ها:

تعداد ۱۰۰ بیمار خانم با تشخیص سرطان پستان که مارکرهای ER، PR، Ki67 و HER2 در آن‌ها اندازه‌گیری شده بود وارد مطالعه شدند. میانگین سنی بیماران ۶۴/۱۰±۰۶/۴۸ بود. ۵۸ نفر از خانم‌های بیمار و ۳۲ نفر از خانم‌های شاهد دارای سابقه خانوادگی سرطان پستان بودند. ۴ نفر از خانم‌های بیمار و ۵ نفر از خانم‌های شاهد موردمطالعه مجرد بودند. ۹۶% بیماران واجد توموری با تشخیص کارسینومای مجرایی تهاجمی۱ بودند که ۷۳% داکتال کارسینوما و ۲۳% داکتال کارسینومای NOS2 بودند و ۴% واجد توموری با تشخیص کارسینومای لپکی۳ تهاجمی بودند.

  1. Invasive Ductal Carcinoma
  2. NOS (Not Otherwise Specified)
  3. Invasive Lobular Carcinoma

نتایج بررسی هیستوپاتولوژیکی انواع کارسینوم در بیماران خانم زیر ۴۵ سال و بالای ۴۵ سال معنی‌دار نبود (جدول ۳). نتایج بررسی درجه (Grade) و مرحله (Stage) نمونه‌های پاتولوژیک بیماران خانم زیر ۴۵ سال و بالای ۴۵ سال به ترتیب در نمودارهای شماره ۱ و ۲ قید شده‌اند. مرحله توموری IIA شایع‌ترین مرحله در میان تومورها بود (جدول ۳). اختلاف بین دو گروه نیز معنی‌دار نیست. همچنین نتایج بررسی درجه و مرحله نمونه‌های پاتولوژیک بیماران خانم زیر ۴۵ سال و بالای ۴۵ سال به ترتیب در نمودارهای شماره ۱ و ۲ قید شده‌اند.

جدول شماره ۳- یافته‌های کلینیکوپاتولوژیک در ۱۰۰ بیمار موردمطالعه سرطان پستان

سرطان پستان بعد از ۴۵ سالگی سرطان پستان قبل از ۴۵ سالگی  
P value درصد تعداد P value درصد تعداد  
  هیستولوژی سرطان پستان
۶۳/۰ ۹/۶۲ ۳۹ ۵۶/۰ ۴/۸۹ ۳۴ داکتال کارسینوم
۶۰/۰ ۳/۳۲ ۲۰ ۱۳/۰ ۸/۷ ۳ NOS داکتال کارسینوم
۵۴/۰ ۸/۴ ۳ ۵۸/۰ ۶/۲ ۱ لوبولار کارسینوم
  درجه بدخیمی (grade)
۵۸/۰ ۲/۳ ۲ ۵۳/۰ ۳/۵ ۲ I
۷۳/۰ ۷/۱۷ ۱۱ ۶۵/۰ ۹/۲۸ ۱۱ II
۸۸/۰ ۳/۷۹ ۴۹ ۸۰/۰ ۸/۶۵ ۲۵ III
  مرحله بدخیمی(stage)
۸۷/۰ ۶/۱۴ ۹ ۸۷/۰ ۷/۱۵ ۶ Ia
۵۰/۰ ۲/۳ ۲ ۰ ۰ ۰ Ib
۹۳/۰ ۲/۵۳ ۳۳ ۸۷/۰ ۷/۴۴ ۱۷ IIa
۳۵/۰ ۵/۶ ۴ ۳۰/۰ ۶/۲۳ ۹ IIb
۹۳/۰ ۹/۱۲ ۸ ۴۴/۰ ۸/۷ ۳ IIIa
۶۳/۰ ۲/۳ ۲ ۶۹/۰ ۶/۲ ۱ IIIb
۵۸/۰ ۲/۳ ۲ ۵۳/۰ ۲/۵ ۲ IIIc
۵۰/۰ ۲/۳ ۲ ۰ ۰ ۰ IVa
  بروز گیرنده استروژنی (ER)
۹۹/۰ ۵۴ ۳۴ ۹۸/۰ ۵۰ ۱۹ +
۹۹/۰ ۴۶ ۲۸ ۹۸/۰ ۵۰ ۱۹
  بروز گیرنده پروژسترونی(PR)
۸۷/۰ ۵۰ ۳۱ ۷۹/۰ ۳۹ ۱۵ +
۸۸/۰ ۵۰ ۳۱ ۸۳/۰ ۶۱ ۲۳
  بروزKi67
۹۷/۰ ۱۷ ۱۱ ۹۲/۰ ۶۸ ۲۶ +
۹۷/۰ ۸۳ ۵۱ ۹۸/۰ ۳۲ ۱۲
  بروز Her2/neu
۹۰/۰ ۵۰   ۸۳/۰ ۱۳ ۵ +
۷۱/۰ ۱۲   ۶۳/۰ ۸۷ ۳۳

 

همچنین نتایج استخراج‌شده بررسی بیومارکرهای بیماران خانم مبتلا به سرطان پستان در جدول شماره ۳ ذکر گردیده است. بیومارکر ER در گروه زیر ۴۵ سال ۱۹ مورد (۵۰%) مثبت بود و در گروه بالای ۴۵ سال ۳۴ مورد (۵۴%) مثبت بود (جدول ۳) که اختلاف بین دو گروه معنی‌دار نیست. بروز PR نیز در گروه زیر ۴۵ سال ۱۵ مورد (۳۹%) و در گروه بالای ۴۵ سال ۳۱ مورد (۵۰%) بود (جدول ۳) که اختلاف بین دو گروه معنی‌دار نیست. در مورد ki-67 نیز در گروه زیر ۴۵ سال ۲۶ مورد (۶۸%) مثبت و در گروه بالای ۴۵ سال ۵۰ مورد (۸۰%) مثبت بود (جدول ۳) که اختلاف بین دو گروه معنی‌دار نبود. در مورد Her2/neu نیز در گروه زیر ۴۵ سال ۳۳ مورد (۸۷%) منفی و ۵ مورد مثبت (۱۳%) بودند. در گروه بالای ۴۵ سال ۵۱ مورد (۸۳%) منفی و ۱۱ مورد (۱۷%) مثبت بودند (جدول ۳) که اختلاف بین دو گروه معنی‌دار نبود.

پس از انجام Allelic-Specific PCR برای کلیه نمونه‏های بیمار و شاهد و الکتروفورز محصول PCR، کلیه نمونه‏ها دارای باندهای bp537 بود و محصول PCR دارای باند bp200 در هیچ‏کدام از نمونه‏های بیمار و شاهد مشاهده نشد (شکل شماره ۱).

 

 

بحث و نتیجه‌گیری

در تمام دنیا سرطان پستان شایع‏ترین سرطان در میان زنان است (۱۹, ۲۰). در حدود ۲۳% از موارد مرگ‌ومیر ناشی از سرطان، به دلیل سرطان پستان است (۲۱). سالانه ۳۵۰۰۰ مورد مرگ بر اثر سرطان پستان در دنیا اتفاق می‏افتد. سرطان پستان با شیوع بیش از ۱ میلیون مورد جدید در سال، حدود ۲۳% از کل موارد جدید ابتلا به سرطان را شامل می‏شود (۲۰, ۲۲). برطبق مستندات انجمن سرطان آمریکا، از سال ۱۹۹۰ به بعد، مرگ حاصل از سرطان پستان رو به کاهش است و این امر به دلیل تشخیص سریع‌تر و درمان بهتر است. هم‏چنین ۶/۸% از کل موارد سرطان در زنان و مردان و ۱۹% از تمام موارد سرطان در زنان سرطان پستان است (۲۱, ۲۲). میانگین سن تشخیص سرطان پستان در کشورهای غربی ۵۶ سال و در ایران ۴۵ سال است. مطالعات نشان دادند که میزان بروز سرطان در ایران در حدود ۵۱۰۰۰ مورد در سال است. در مجموع میزان بروز سرطان پستان در ایران پایین‌تر از اروپا و ایالات متحده برآورد شده است (۳-۱, ۲۲).

جهش در ژن CHEK2 در تعدادی از قومیت‏ها و جمعیت‏ها، با افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان در ارتباط بوده است (۴, ۸, ۹, ۱۶, ۲۵-۲۳) یکی از جهش‌های ژن CHEK2، جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 است که در تعدادی از جمعیت‌های دنیا سبب افزایش ریسک ابتلا به سرطان سینه می‌گردد (۱۶, ۲۶). در این مطالعه جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 در هیچ‏کدام از دو گروه بیماران مبتلا به سرطان پستان و افراد شاهد یافت نشد. یافته‌های این مطالعه، اولین گزارش از بررسی ارتباط بین جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 و ریسک افزایش ابتلا به سرطان پستان در ایران می‏باشد.

برخلاف مطالعات صورت‌گرفته در سایر نقاط که جهش ۱۱۰۰delC ژنCHEK2  به‌عنوان جهش افزایش‌دهنده ریسک ابتلا به سرطان پستان مطرح است، در این مطالعه با بررسی ژنوتایپ خانم‏های بیمار و سالم جهت جهش ۱۱۰۰delC، هیچکدام حامل این جهش نبوده که به نظر می‌رسد بین حامل بودن ژن CHEK2 و افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان در جمعیت موردمطالعه ایرانی مشابه سایر کشورهای آسیایی، هیچ ارتباطی وجود ندارد. البته در مطالعه‏ای بر روی سل‌ لاین پانکراتیت در چین با جهش ۱۱۰۰delC و افزایش ریسک ابتلا به سرطان پانکراتیت ارتباط مشاهده شد (۲۷). طبق بررسی‏های بعمل‌آمده، جهش ۱۱۰۰delC تاکنون در جمعیت کشورهای آسیایی گزارش نشده است. در مطالعات صورت‌گرفته در کشورهای آسیایی شامل کره (۲۸)، چین (۲۹)، ژاپن (۳۰) و کشورهای جنوبی شبه‌قاره هند (۳۱)، جهش ۱۱۰۰delC با افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان ارتباط ندارد. در مطالعه صورت‌گرفته در کشور همسایه ایران، ترکیه خانم‌های با یا بدون سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان پستان حامل جهش ۱۱۰۰delC، دارای افزایش ریسک دوبرابری ابتلا به سرطان پستان هستند و عدم وجود این جهش در جمعیت موردمطالعه اثر محافظتی در پیشگیری از ابتلا به سرطان پستان دارد (۳۲).

در بررسیی که در اروپا و آمریکای شمالی انجام شد ارتباط مشابهی از شیوع ریسک تقریباً دوبرابری ابتلا به سرطان پستان در افراد حامل جهش ۱۱oodelC مشاهده شد (۳۳). بالاترین شیوع جهش ۱۱۰۰delC در بین بیماران مبتلا به سرطان پستان در کشور فنلاند (۸/۶%) یافت شده است (۳۴). در سوئد این جهش با فراوانی ۱/۵% سبب ابتلا به سرطان پستان زودرس می‌گردد؛ به عبارتی افراد حامل این جهش ۱۲ سال زودتر نسبت به افراد سالم شانس ابتلا به سرطان پستان دارند (۱۸). البته فراوانی این جهش در جمعیت نیویورک کمتر گزارش شده است (۳۵). درکشورهای هلند، انگلستان و آلمان این جهش با فراوانی کمتری گزارش شده است (۸, ۳۶).

این جهش در بیماران مبتلا به سرطان پستان خانوادگی و افراد سالم در جمعیت اسپانیا مشاهده نشد (۳۷). در خانواده‌های لهستانی نشان داده شده است که نزدیک به نصف از افراد مبتلا به سرطان پستان که حامل جهش ۱۱۰۰delC هستند، همچنین سرطان کولورکتال دارند (۳۸). نتایج فوق به وجود ارتباط قوی بین جهش ۱۱۰۰delC و افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان دلالت دارد، لذا در بعضی از جمعیت‌های اروپایی عنوان شده است که می‌توان آنالیز جهش۱۱۰۰delC  را به‌عنوان یک مارکر افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان در جمعیت مبتلایان به سرطان پستان قبل از آنالیز کل ژنوم مطرح نمود (۱۶)، اما با توجه عدم‌مشاهده جهش ۱۱۰۰delC در جمعیت موردمطالعه ایران و همچنین عدم‌مشاهده این جهش در کشورهای آسیایی، این نکته به ذهن می‏آید که جهش حذف ۱۱۰۰delC در افراد مبتلا به سرطان پستان در اقوام آسیایی وجود ندارد که این مطالعه تائیدکننده مطالعات پیشین صورت گرفته در آسیا است.

با توجه به بررسی مطالعات گذشته، در ارزیابی اطلاعات پاتولوژیکی و زیست‌شناسی مولکولی بیماران مبتلا به سرطان پستان، تومورهای مرتبط با جهش BRCA1 ویژگی‏های تهاجمی شامل بروز زودرس، درجه بالای تومور، گیرنده استروژن (ER) و گیرنده پروژسترون (PR) منفی و سرعت تکثیر بالا را نشان می‏دهند (۳۹, ۴۰)، همچنین در مطالعات پیشین بین مرحله بالا و درجه پایین و سایز تومور و بروز سرطان پستان در سنین پایین ارتباط مشاهده شده است (۴۱, ۴۲). در بحث بیومارکرها هم بروز HER2/neu و ki-67 در بیماران مبتلا، ارتباطی با بروز سرطان پستان زودرس ندارد اما گیرنده‌های استروژن و پروژسترون مثبت با بروز سرطان پستان در سنین بالا مرتبط نشان داده شده‌اند (۴۴-۴۱).

با بررسی عوامل پاتولوژیک چنین استنباط می‏گردد که ویژگی‏های تهاجمی، شامل بروز زودرس، درجه و مرحله بالای تومور، محتوای وابستگی هورمونی سرطان پستان همانند گیرنده استروژن (ER) و گیرنده پروژسترون (PR) منفی و سرعت تکثیر بالای تومورها قبل و بعد از سن باروری، ارتباطی با افزایش استعداد ابتلا به سرطان پستان در حاملین جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 در خانم‌های ایرانی مبتلا به سرطان پستان ندارد. همچنین در بررسی نتایج پاتولوژیکی بیماران این مطالعه بین عوامل درجه هیستولوژیک پایین و مرحله توموری بالا با بروز سرطان پستان در سنین پایین ارتباطی مشاهده نشد.

با توجه به عدم وجود اختلاف معنادار در مشخصات پاتولوژیکی و سن بیماران در جمعیت موردمطالعه ایران، به‌نوعی شاید بتوان گفت بین عوامل هیستوپاتولوژیک مبتلایان سرطان پستان در هر یک از این دو گروه سنی زیر ۴۵ سال و بالای ۴۵ سال و حامل بودن جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 ارتباطی وجود ندارد و این حذف بزرگ به‌عنوان عامل مستعد کننده افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان در هیچکدام از دو گروه موردمطالعه یافت نشد.

از محدودیت‌های این مطالعه تعداد پایین نمونه‌های موردمطالعه بود که امکان دارد افزایش تعداد نمونه‏های موردمطالعه، احتمال یافتن جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 را به‌عنوان فاکتور افزایش‌دهنده ریسک ابتلا به سرطان سینه بالا ببرد.

از محدودیت‏های دیگر مطالعه حاضر فراوانی کمتر بیماران مبتلا به سرطان پستان دوطرفه (۱۰ از ۱۰۰) است که امکان دارد با افزایش ریسک ابتلا به سرطان پستان به دلیل این حذف ژنی مرتبط باشد. در مطالعه موردبررسی این ارتباط در مورد جهش ۱۱۰۰delC مشاهده شده است (۱۷). اگرچه ممکن است افزایش تعداد نمونه‏های موردمطالعه، احتمال یافتن جهش حذف bp5395 ژن CHEK2 را به‌عنوان فاکتور افزایش‌دهنده ریسک ابتلا به سرطان سینه بالا ببرد، اما شاید این جهش در بعضی از قومیت‏های ایرانی اساساً وجود نداشته باشد، بااین‌وجود شاید انجام مطالعه مشابه با تعداد نمونه بیشتر بتواند مفید و گامی در جهت تشخیص سریع‏تر بیماران مبتلا به سرطان پستان به دلیل جهش حذف ۱۱۰۰delC ژن CHEK2 باشد. البته با توجه به سایر مطالعات صورت‌گرفته در آسیا و نبود ارتباط بین این جهش و افزایش ابتلا به سرطان پستان شاید بتوان به‌نوعی گفت که هیچ‌گونه ارتباطی در جمعیت‌های آسیایی مبتلا به سرطان پستان و این جهش نیست.

با توجه به نقش پررنگ ژن CHEK2 در تسهیل روند سرکوب تومورزایی سلول‏های پستان از طریق ترمیم DNA آسیب‌دیده و احتمال نقش پیش‏بینی‌کنندگی در سوق دادن سلول‏ها به سمت توموری شدن و یا وخیم‌تر شدن شرایط سلول تومور، بررسی سایر جهش‏های ژن CHEK2 پیشنهاد می‏گردد. احتمال ارتباط بین سایر جهش‏های ژن CHEK2 و ریسک افزایش ابتلا به سرطان پستان مطرح است.

منیژه جلیلوند١، رضا نجفی‌پور۱، محمد شکاری۲، صفرعلی علی‌زاده۱، نسرین کریمی۳، مانا علومی۳*

  • دپارتمان بیوشیمی و ژنتیک، مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین
  • دپارتمان ژنتیک پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
  • دپارتمان بیولوژی مولکولی، انستیتو پاستور ایران

نویسنده مسئول: مانا علومی۳*دپارتمان بیولوژی مولکولی، انستیتو پاستور ایران

پاسخ دهید