معماری

بررسی اهمیت ایمنی بیمار و چگونگی تعامل با آن در مراکز آموزشی ـ درمانی

بررسی اهمیت ایمنی بیمار و چگونگی تعامل با آن در مراکز آموزشی ـ درمانی

مقدمه: مراقبت‌های بهداشتی- درمانی یکی از اصلی‌ترین سازمان‌های ارائه‌کننده خدمات محسوب می‌شود. مطمئناً جایگاه خدمات درمانی بسیار مبرهن و آشکار است و تمامی سیستم درمانی به‌عنوان یک تیم واحد برای دستیابی به  یک هدف واحد که بهبودی مجدد بیمار است، تلاش می‌کنند. در این بین ایمنی بیمار با توجه به اهمیت خاصی که دارد، مستلزم توجه بیشتری می‌باشد.

هدف: هدف از این مطالعه مروری بر نکات لازم در اهمیت ایمنی بیمار و بررسی میزان تعامل ارائه‌دهندگان خدمات با آن است.

روش: منابع PubMed، springer، Google، SID مورد بررسی قرار گرفته و از کلیدواژه‌های Patient، patient safety ایمنی بیمار و ایمنی استفاده شد.

یافته‌ها: از بررسی مطالعات انجام‌گرفته مشخص شد که رابطه‌ی معناداری بین بهبود فرهنگ ایمنی و ارتباطات مابین، با ارتقای سطح ایمنی بیماران و کاهش رخدادها و خطاهای پزشکی وجود دارد.

نتیجه‌گیری: ایمنی بیمار از اهمیت زیادی در مراکز درمانی برخوردار است اما متأسفانه در ایران همچون سایر کشورهای درحال‌توسعه این مهم جایگاه مناسب خود را پیدا نکرده است. از مهم‌ترین عوامل برای دستیابی به جایگاه موردنظر فرهنگ‌سازی و تصحیح ارتباطات است.

کلیدواژه‌ها: ایمنی، فرهنگ ایمنی، ایمنی بیمار

 

مقدمه

مراقبت‌های بهداشتی‌ـ درمانی یکی از اصلی‌ترین سازمان‌های ارائه‌کننده خدمات محسوب می‌شود. مطمئناً جایگاه خدمات درمانی بسیار مبرهن و آشکار است و تمامی سیستم درمانی به‌عنوان یک تیم واحد در مسیر رسیدن به یک هدف واحد که بهبودی مجدد بیمار است، تلاش می‌کنند. در این بین ایمنی بیمار با توجه به اهمیت خاصی که دارد، مستلزم توجه بیشتری می باشد.

مقوله ایمنی بیمار(Patient safety)  پس از انتشار گزارش انستــــــــــــــــــیتوی پزشکی ایالات متحده (Institute of Medicine-IOM) در سال ۱۹۹۹ که به بررسی میزان شیوع خطاهای پزشکی در این کشور پرداخته بود، موردتوجه پژوهشگران و صاحب‌نظران عرصه سلامت قرار گرفت (۱).

ایمنی بیمار به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی کیفیت خدمات سلامت، به معنای پرهیز از وارد شدن هرگونه صدمه و جراحت به بیمار در حین ارائه مراقبت‌های سلامت است (۱).

علاوه بر این، تعریفات دیگری نیز برای ایمنی بیمار وجود دارد؛ ازجمله اینکه ایمنی بیمار پیشگیری و تعدیل آسیب‌های ایجادشده در اثر حذف خطاهای مربوط به مراقبت‌های بهداشتی است (۲)، درحالی‌که در سال ۱۹۹۰ انجمن طب آمریکا، ایمنی بیمار را مصون ماندن از حوادث تصادفی ناشی از دریافت مراقبت و خطاهای طبی تعریف کرد (۳).

هدف اصلی مراقبت در سیستم‌های بهداشتی درمانی، حفظ و ارتقای سلامتی است و ایمنی بیمار یکی از دغدغه‌های اصلی این حوزه محسوب می‌شود (۱).

در بخش سلامت این دید وجود دارد که انسان کامل است و جایی برای جایزالخطا بودن انسان درنظر گرفته نشده است (۴) و همین مورد حساسیت و اهمیت بالایی برای ایمنی بیمار در سیستم به دنبال دارد.

خطاهای پزشکی یکی از پنج دلیل معمول مرگ در جهان اعلام شده و سازمان جهانی بهداشت تخمین زده است که ده‌ها میلیون بیمار در کل جهان قربانی صدمات و مرگ ناشی از مراقبت‌ها و فعالیت‌های پزشکی غیرایمن می‌شوند (۵).

این صدمات می‌توانند شامل مواردی نظیر خطاهای دارویی (اشتباه در نوع یا دوز داروی تجویزی)، اعمال جراحی (انجام عمل در موضع نادرست، استفاده از تکنیک غلط، عوارض پس از عمل)، تشخیص‌های نادرست (تأخیر در تشخیص، عدم‌تشخیص، تشخیص نادرست)، خرابی دستگاه‌ها و تجهیزات که منجر به تشخیص اشتباه گردد و مواردی دیگر نظیر عفونت‌های بیمارستانی، سقوط بیمار،  زخم بستر، درمان غلط و غیره می‌گردد (۱).

سازمان بهداشت جهانی گزارش کرد که از هر ۱۰ نفر بیمار بستری یک نفر از صدمات قابل‌پیشگیری رنج می‌برد. سال ۲۰۰۴ مطالعه حوادث پیش‌بینی نشده آمریکا نشان داد که در بیش از ۷٪ از پذیرش‌های بیمارستانی چنین حوادثی به وجود می‌آید (۳).

خطاهای پزشکی در آمریکا سالانه منجر به ۴۴۰۰۰ الی ۹۸۰۰۰ مرگ در بیمارستان شده و در انگلیس رویدادهای نامطلوب در ۱۰ درصد از بستری‌های بیمارستانی اتفاق می‌افتد (۵).

مطالعات نشان داده که یک‌سوم از هزینه‌هایی که صرف مراقبت‌های بهداشتی می‌شود نتیجه کیفیت پایین مراقبت‌ها است (۴).

اولین هدف یک مؤسسه بهداشتی– درمانی جلوگیری از آسیب و صدمه به بیمار و جلوگیری از به مخاطره انداختن ایمنی وی در نتیجه ادامه خدمات سلامت می‌باشد (۶).

میزان اهمیت بالای ایمنی بیمار، توجه زیادی را به خود جلب می‌کند که اولین دلیل توجه به ایمنی مسئولیت‌پذیری اخلاقی است و دومین دلیل توجه به ایمنی مسئولیت‌پذیری قانونی است (۶).

در این مطالعه هدف ما بررسی اهمیت ایمنی بیمار و چگونگی تعامل با آن با استفاده از مقالات و منابع مختلف است.

 

مواد و روش‌ها

منابع PubMed، springer، Google، SID مورد بررسی قرار گرفته و از کلیدواژه‌های Patient، patient safety ایمنی بیمار و ایمنی استفاده شد.

 

فرهنگ ایمنی بیمار

فرهنگ به مجموعه‌ای از باورها، عقاید و ارزش‌های گروهی افراد گفته می‌شود که در رفتار آن‌ها متجلی می‌گردد. درواقع فرهنگ ایمنی بیمار، نشان‌دهنده میزان اولویت ایمنی بیماران از نظر کارکنان در بخش و سازمان محل کار آن‌ها است (۱).

صلواتی و همکاران فرهنگ ایمنی بیمار را این‌گونه تعریف می‌کنند که فرهنگ ایمنی بیمار زیرمجموعه‌ای از فرهنگ سازمانی بوده و به‌عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها، نگرش‌ها، ادراکات، اعتقادات و رفتارهای مشترکی تعریف می‌شود که از انجام ایمن فعالیت‌های افراد در سازمان‌های سلامت حمایت می‌کند (۵)، همچنین ازنظر ایزدی و همکاران فرهنگ ایمنی چنان تعریف می‌شود که در آن کارکنان، آگاهی پایدار و فعالی از چیزهایی دارند که می‌تواند به اشتباه اتفاق بیافتد (۷)، مواردی از قبیل عدم پنهان‌سازی خطاها و حوادث و آشکارسازی آن‌ها، آموزش کارکنان در ز مینه امنیت بیمار، وجود سیستم گزارش‌دهی انواع خطاها، استفاده از داده‌های سیستم گزارش‌دهی.

در جهت بهبود فرآیندها، کاهش سرزنش افراد، وجود کار تیمی، ارتباطات شفاف بین واحدها و بخش‌ها و همکاری آن‌ها با یکدیگر در جهت منافع بیمار و توجه رهبری سازمان به امنیت از خصائص بارز چنین فرهنگی هستند. (۱)

اولین گام برای ایجاد فرهنگ ایمنی مثبت، ارزیابی فرهنگ ایمنی جاری است (۴).

ارزیابی فرهنگ ایمنی، ادراکات مربوط به ایمنی در سازمان و نگرش مدیران و کارکنان نسبت به مسئله  ایمنی را روشن می‌سازد (۵).

ارزیابی فرهنگ ایمنی، اولین مرحله برای حرکت به سمت بنای چنین فرهنگی است (۷،۸).

یکی از کامل‌ترین ابزار برای ارزیابی فرهنگ، ابزار سنجــــــــــــــــــــش فرهنگ ایمنی بیمار در بیمارستان

(Hospital Survey on Patient Safety Culture- HSOPSC) است که در ســــال ۲۰۰۴ توسط مرکز

پژوهش و کیفیت خدمات سلامت (AHRQ –Agency for Healthcare Research and Quality) طراحی گردیده است. (۱)

در مراکز خدماتی بهداشتی، ارتقای سطح فرهنگ ایمنی بیمار می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از خطاها و ارتقاء کیفیت داشته باشد.

در مطالعه‌ای که ماردون با عنوان “ارتباط بین فرهنگ ایمنی بیمار و حوادث ناسازگار” در سال ۲۰۱۰ انجام داد، نتایج حاکی از آن بود که فرهنگ ایمنی مثبت‌تر و بالاتر با رخداد حوادث ناگوار کمتر در بیمارستان‌ها مرتبط است (۱۰،۱۱).

در مطالعه تکبیری و همکاران نیز یافته‌های پژوهش از این فرضیه حمایت می‌کند که بیماران در بیمارستان‌های با فرهنگ ایمنی مثبت‌تر، خطاهای کمتری را تجربه خواهند کرد (۱۲).

در سازمان‌های ارائه‌کننده مراقبت بهداشتی، بهبود فرهنگ ایمنی بیمار می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از خطاها و ارتقاء کیفیت داشته باشد. یکی از اساسی‌ترین راه‌های ارتقای سطح فرهنگ ایمنی، آموزش است (۱۲).

مجموعه‌ی کارکنان سیستم هرکدام می‌توانند به نحوی در ارتقای فرهنگ ایمنی نقش داشته باشند، اما پرستاران (۷) و پزشکان اصلی‌ترین نقش در بهبود این فرهنگ را ایفا می‌کنند.

 

ارتباط

برای ارتباط تعریف‌های زیادی به‌کاربرده می‌شود، ازجمله این‌که ارتباط فرآیندی پویا بین انسان‌ها دانسته می‌شود که جهت تأثیرگذاری، کسب حمایت متقابل و کسب آنچه جهت تندرستی، رشد و بقا ضروری است استفاده می‌گردد (۴،۱۲)، همچنین گفته می‌شود که ارتباط میان فردی فرایندی تبادلی، هدفمند، چندبعدی، برگشت‌ناپذیر و احتمالاً اجتناب‌ناپذیر است (۸).

ارتباط در مراکز درمانی به‌عنوان یک شاخص کلیدی جهت رضایت، همکاری و التیام بیمار در نظر گرفته شده است (۹،۱۵).

در مطالعه معین و همکاران اهداف ارتباط در ۴ مورد خلاصه شده‌اند که عبارتند از : مبادله اطلاعات، ایجاد فهم مشترک، اعتماد و رسیدن به تصمیم‌گیری مشترک (۱۳).

در مورد مبادله اطلاعات در یک ارتباط شایان ذکر است که طبق نظر کمیسیون مشترک ایمنی بیمار، این کمیسیون بیمار را یک منبع اطلاعاتی مهم می‌داند که در صورت برقراری ارتباط با او امکان آگاهی از موقعیت‌های مخاطره‌آمیز و نتایج سوء فراهم می‌شود (۴،۱۰)، همچنین بیشتر تشخیص‌های پزشکی و تصمیم‌های درمانی بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده از مصاحبه است و اساس مصاحبه پزشکی، ارتباط است (۸).

قابل‌اعتماد بودن، یک اصل اساسی در ایجاد ایمنی بیماران محسوب می‌شود و از ویژگی‌های مهم یک تیم قابل‌اعتماد، توانایی ایجاد ارتباط مؤثر است (۳). اساس رابطه پزشک و بیمار، اعتماد بیمار به پزشک است (۹).

در این میان نباید جایگاه پرستاران را نادیده گرفت؛ مطالعات زیادی به اهمیت ارتباط بین پرستاران و بیماران اشاره کرده‌اند مثلاً همتی و همکاران از مهم‌ترین عوامل مربوط به کیفیت مراقبت و ایمنی بیمار را مهارت‌های ارتباطی بین پرستاران و بیمارانشان می‌دانند و همچنین ارتباط با بیمار را از نقش‌های کلیدی پرستاران معرفی می‌کنند که منجر به ارتقاء مراقبت، بهبود بیمار، رشد حرفه‌ای و  شخصیت اجتماعی پرستار می‌شود (۴).

باید توجه داشت که عدم وجود تعامل مناسب بین پرستاران و پزشکان می‌تواند گزارش کردن رخدادها را تحت ‌تأثیر قرار دهد که در این صورت اصلی‌ترین آسیب به بیمار وارد می‌شود (۳).

کمیسیون مشترک سازمان‌های خدمات درمانی در سال ۲۰۰۷ دریافت که ۶۵٪ از خطاها به علت خطاهای ارتباطی بوده است. در سال ۲۰۰۵ این میزان افزایش یافته و به ۷۰٪ رسید و نشان داد که حداقل نیمی از این خطاها در طی انتقال مسئولیت بیمار اتفاق می‌افتد (۶).

یکی از اهداف کمیســـــــــــــــــــــــــــــــــــــــیون مشـــــــترک ایمنی بیمار در سال ۲۰۰۹

(The Joint Commissions 2009 National Patient Safety Goals)

مربوط به ارتقاء ارتباطات مؤثر ارائه‌دهندگان مراقبت با بیماران است. طبق نظر این کمیسیون، ارتباط کم بین بیمار و پرستار روی ایمنی بیماران مؤثر است (۴ و ۹)

 

رخدادها و اختلالات ایمنی بیمار

خطاهای پزشکی یکی از مهم‌ترین مشکلات سیستم سلامت در تمام جهان محسوب می‌شود، از مهم‌ترین علل این خطاها، مشکلات اطلاعاتی و ارتباطی بین اعضای تیم مراقبت است (۱۵).

مواجهه با خطا و خطر را از دو دیدگاه می‌توان مورد بررسی قرار داد: روش فردی و روش سیستماتیک. در روش فردی، ۸۰ درصد علت ایجاد خطا، عامل انسانی در نظر گرفته می‌شود. در روش  سیستماتیک که رویکرد پذیرفته شده است، ۸۰ درصد علت ایجاد خطا به سیستم مربوط است (۷).

رویکرد جامع به ایمنی بیمار از ۶ حیطه اصلی تشکیل شده است:

  • ساختار
  • محیط
  • تجهیزات و فناوری
  • فرآیندها
  • افراد
  • نظام‌های رهبری و فرهنگ (۱۰)

کمیسیون ملی مشترک نیز تا سال ۲۰۱۰ بیش از ۹۵۶ مورد محل جراحی اشتباه، ابتلای پنج درصد از تعداد موارد بستری به عفونت‌های ناشی از خدمات سلامت، سقوط از تخت در یک‌سوم سالمندان بستری در بیمارستان‌ها و قربانی شدن سالانه ۹۸۰۰۰ نفر را پیامد خطای پزشکی تنها در آمریکا گزارش داده است (۱۲) و این موارد از جمله مهم‌ترین چالش‌های ایمنی بیمار در بیمارستان‌ها می‌باشند.

خطاها را در برنامه‌های درس علت ریشه‌ای (AHRQ) مرکز پژوهش و کیفیت خدمات سلامتی برخی از رشته‌های پزشکی معرفی می‌کند (۱۷)، همچنین باید اشاره کرد که برطبق گزارش انستیتوی طب، اکثر خطاهای پزشکی ناشی از غفلت و کوتاهی افراد نیست، بلکه برخاسته از سیستم‌ها و کارکرد نادرست آنها است (۱۴).

عوامل متعددی از جمله عوامل انسانی (دانش و عملکرد)، فنی، تجهیزاتی، شرایط محیط ارائه مراقبت، عوامل مربوط به بیماران، عوامل سازمانی (مانند خط‌مشی‌ها و آیین‌نامه‌ها) و ناهماهنگی تیم مراقبت در ایجاد خطاهای پزشکی مؤثر است اما اکثر مجامع جهانی ازجمله سازمان بهداشت جهانی معتقدند که خطاهای پزشکی و وقایع تهدیدکننده ایمنی بیمار عمدتاً به دلیل سیستم‌های معیوب و مشکلات سیستم ارائه مراقبت رخ می‌دهند (نه فقط نقص ارائه‌کنندگان مراقبت) (۲)، علاوه بر این دلایل می‌توان موارد دیگری از جمله کمبود دانش و آگاهی فرد ارائه‌دهنده خدمت، نامتناسب بودن تعداد و ترکیب پرسنل (سن و تجربه) در یک شیفت کاری، محدودیت در دسترسی به فناوری‌ها و تجهیزات پزشکی جدید را نام برد (۱۴).

شایع‌ترین اختلالاتی که در ایمنی بیماران به وجود می‌آید مرتبط با خطاهای دارویی و سقوط است، درصورتی‌که کمترین فراوانی شاخص‌های ایمنی (۱%) را مرگ بیمار به دنبال خطا یا انجام پروسیجر اشتباه و جا ماندن اشیا در بدن بیمار به خود اختصاص داد (۳)، همچنین شایع‌ترین شکل خطای دارویی، خطا در مقدار داروی تجویزشده و خطا در تکنیک تجویز دارو گزارش شد که در این میان بسیاری از خطاها در داروخانه و یا در هنگام دادن دارو اتفاق می‌افتد (۳،۱۵).

خطاهای پزشکی علاوه بر ایجاد آسیب و ناتوانی، می‌تواند منجر به افزایش مدت بستری، اقدامات اضافی، پذیرش‌های اضافی و افزایش هزینه‌های درمانی گردد (۲).

در رابطه با خطاهای پزشکی، عفونت‌های بیمارستانی ناشی از کارکنان (۱۱) و خطاهای اتفاق افتاده در بخش مراقبت‌های پزشکی (۱۶) از اهمیت بیشتری برخوردارند.

امروزه کاهش و حذف این خطاها و افزایش ایمنی مراقبت به یک اولویت جهانی تبدیل شده است (۲). تضمین ایمنی بیمار، نگرانی حرفه‌ای همه افرادی است که درگیر مراقبت از بیمار هستند و ایمنی بیمار اولین و مهم‌ترین مسئله‌ای است که ذاتاً مربوط به هویت حرفه‌ای می‌باشد (۹،۱۱).

بهترین راه برای پیشگیری از خطاهای پزشکی، شناسایی خطاها، شناسایی علل ریشه‌ای و سیستمی خطاها، یادگیری از آن‌ها و اصلاح سیستم مراقبت در راستای جلوگیری از تکرار این خطاها است (۲،۱۰).

بیمارستان‌هایی که جو ایمنی بهتری در آن‌ها حکم فرماست، عملکرد بهتری نیز دارند و میزان بروز خطا در آن‌ها کمتر است، پس وقتی میزان خطا بالا رود، ایمنی بیماران کاهش می‌یابد این را می‌توان از مطالعه محمودی راد و همکاران فهمید (۶).

 

عدم گزارش و نقص سیستم گزارش‌دهی

آمار بسیاری از موارد خطاها از جمله خطاهای دارویی و مخصوصاً مرگ‌ومیر ناشی از آن تا حد ممکن و دقیقی به این منظور وجود ندارد (۳) یکی از عوامل مانع گزارش خطا، برخوردهای ناخوشایند و واکنش نامناسب سازمان ازجمله مدیران، پزشکان و همکاران و هم‌چنین عدم تناسب واکنش مدیر با شدت خطا است که موجب می‌گردد پرستاران خطاهای خود را گزارش نکنند (۱۴)، همچنین می‌توان عدم گزارش‌دهی خطا را به علت عدم وجود فرهنگ حمایتی، کار تیمی و پاسخ غیرتنبیهی به خطاها در بیمارستان نیز ربط داد (۱۱).

سیستم گزارش‌دهی مناسب خطاهای پزشکی و یادگیری از خطاها در جهت جلوگیری از وقوع مجدد آن‌ها و حفظ ایمنی بیمار یکی از نقاط قوت در ارتقاء ایمنی بیمار بشمار می‌روند (۱۴).

 

ارتقاء سطح ایمنی بیمار

ارتقای ایمنی بیمار (۸) به سه فعالیت مهم بستگی دارد: پیشگیری از خطا، قابل‌رؤیت کردن خطا و تخفیف  اثرات ناشی از خطا.

رویکرد متفاوت برای مقابله با خطاهای پزشکی و ارتقای ایمنی بیمار، مدل هفت گام به سوی ایمنی بیمار است که شامل موارد ذیل است:

  • استقرار فرهنگ ایمنی،
  • رهبری کارکنان و حمایت از آنان،
  • هم‌سو و یکپارچه‌سازی عملیات مرتبط با مدیریت ریسک،
  • تشویق گزارش‌دهی،
  • درگیری مردم و جامعه در مقوله ایمنی و برقراری ارتباط با آن‌ها،
  • یادگیری و اشتراک درس‌های مربوط به ایمنی،
  • اجرای راه‌حل‌ها برای جلوگیری از بروز آسیب (۱۰)

آژانس ملی ایمنی بیمار انگلستان که این مدل را ارائه کرده، بهبود فرهنگ ایمنی را در مرحله‌ی نخست آن قرار داده است.(۱۲،۱۸).

از موارد دیگری که باعث ارتقای سطح ایمنی می‌شود می‌توان به ارزیابی و کنترل کیفیت توجه کرد که در مطالعه محمودی راد مهم‌ترین عامل بهبود کیفیت مراقبت نام گرفته است (۶)، همچنین مدیریت صحیح و رهبری متعهد (۵)، مدیریت و یکپارچه‌سازی خطر، بهبود فضای فیزیکی بیمارستان (۱۴) و آموزش (۱۱) می‌توانند راهکارهای مناسبی برای دست‌یابی به این مهم باشند.

 

نتیجه‌گیری

ایمنی بیمار از اهمیت زیادی در مراکز درمانی برخوردار است اما متأسفانه در ایران همچون سایر کشورهای در حال توسعه این مهم جایگاه مناسب خود را پیدا نکرده است. از مهم‌ترین عوامل برای دستیابی به جایگاه موردنظر، فرهنگ‌سازی و تصحیح ارتباطات است. مدیران ارشد با برنامه‌ریزی‌های درست می‌توانند در بازه‌ی زمانی مناسب در بهبود سطح فرهنگ ایمنی بیمار بکوشند. مثلث پرستار، پزشک و بیماری که در بیمارستان وجود دارد می‌تواند در پروسه‌ی بهبودی بیمار مفید یا مضر واقع شود. تعامل و ارتباط مناسب مطمئناً مفید واقع خواهد شد.

سایر پیشنهاد‌هایی که می‌توانند مفید واقع شوند:

  • آموزش کارکنان چه از لحاظ بالا بردن فرهنگ ایمنی و چه از نظر استفاده از تجارب،
  • تألیف و اعلان سیاست‌های حمایتی غیر تنبیهی،
  • تشویق ارائه ‌دهندگان خدمات به خودگزارش‌دهی،
  • تکمیل کادر درمانی و فراهم نمودن تعداد پرسنل کافی در ساعات مختلف کاری،
  • مشارکت بیمار در این زمینه و احترام به نظرات و انتقادهای مربوطه

 

منابع:

  1. عبدی ژاله، برداشت کارکنان از فرهنگ ایمنی بیمار در بیمارستان‌های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران، فصلنامه پایش، سال دهم شماره چهارم، پاییز ۱۳۹۰
  2. احمدی مریم، سیستم اطلاعات ایمنی بیمار: اهداف، ساختار و وظایف، آذر سال ۱۳۹۰
  3. مسرور دریادخت، حیدری خیاط نسترن، جولایی سودابه، بررسی رخدادهای ایمنی بیمار و ارتباط آن با تعامل حرف‌های پرستاران و پزشکان از دیدگاه پرستاران، فصل‌نامه مدیریت پرستاری، سال اول، دوره اول، شماره دوم
  4. همتی مسلک پاک معصومه، رابطه بین مهارت ارتباطی پرستار- بیمار با وضعیت ایمنی بیماران در بخش‌های ویژه، مجله بالینی پرستاری و مامایی، دوره ۳، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۳
  5. صلواتی صدیقه، فرهنگ ایمنی بیمار از دیدگاه پرستاران، مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ایران (نشریه پرستاری ایران)، دوره ۲۶، شماره ۸۴
  6. محمودی‌راد غلامحسین، بررسی وضعیت ایمنی بیمار در بیمارستان ولیعصر بیرجند در سال ۱۳۹۰، مراقبت‌های نوین فصلنامه علمی پژوهشی ۱۳۹۲
  7. ایزدی احمدرضا، سنجش فرهنگ ایمنی بیمار در بیمارستان فاطمه‌الزهرای نجف‌آباد، مدیریت اطلاعات ایمنی سلامت ۱۳۹۱
  8. معتمد نیما، فقیه‌زاده سقراط، ارزیابی نقطه نظرات پرستاران درزمینهٔ فرهنگ ایمنی بیمار در بیمارستان‌های شهرستان آمل در سال ۱۳۹۱، مجله‌ی مراقبت‌های پیشگیرانه در پرستاری و مامایی، دوره‌ی ۴، شماره ۲، پاییز و زمستان ۹۳
  9. یاوری فاطمه ایمنی بیمار و نظام حقوق بشر، فصلنامه حقوق پزشکی سال پنجم، شماره هجدهم، پاییز ۱۳۹۰
  10. کیان‌مهر شیلا، بررسی میزان رعایت ایمنی بیمار بر اساس استانداردهای بیمارستان‌های دوستدار بیمار تابستان ۱۳۹۱
  11. ۱۱٫ نجف‌پور ژیلا، ارزیابی شاخص‌های ایمنی بیمار در بیمارستان‌های عمومی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی اهواز براساس پروتکل ارزیابی ایمنی بیمار سازمان جهانی بهداشت، مدیریت بهداشت و درمان ۱۳۹۳
  12. تکبیری افسانه، بررسی رابطه بین ادراک ارائه‌دهندگان مراقبت از فرهنگ ایمنی بیمار و ادراک بیماران از خطاهای پزشکی در مراکز آموزشی درمانی عمومی واقع در شهر تهران در سال ۱۳۹۰، مدیریت سلامت ۱۳۹۱
  13. معین اطهر، ارتباط پزشک و بیمار، دوماهنامه علمی‌– پژوهشی دانشگاه شاهد، سال ۱۷ شماره ۸۵
  14. نصیری‌پور امیراشکان، تدوین استراتژی‌های ارتقاء ایمنی بیمار در بخش‌های بالینی بیمارستان ۱۵ خرداد تهران، مدیریت بهداشت و درمان ۱۳۸۹
  15. شیخ طاهری عباس، ایمنی بیمار و فن‌آوری اطلاعات سلامت، مدیریت اطلاعات سلامت، دوره‌ی دهم، شماره‌ی سوم، مرداد و شهریور ۱۳۹۲
  16. ملکی محمدرضا، ارزیابی نظام مدیریت ایمنی بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، سال ۱۷، شماره ۵

..Agency for Healthcare Research and Quality. “Making Health Care Safer: A17

Critical Analysis of Patient Safety Practices.”۲۰۰۱٫

  1. ۱۸٫ National Patient Safety Agency. Seven steps to Patient safety the full reference guide.2004, Available from: URL: www.npsa.nhs.uk/sevensteps/

محمد سورانی

دانشجوی کارشناسی علوم آزمایشگاه، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ایران

پاسخ دهید