معماری

بیوتروریسم

بیوتروریسم چیست؟

بیوتروریسم یک عمل جنایتکارانه علیه شهروندان بی‌گناه با استفاده از عوامل بیولوژیک بیماری‌زا از قبیل عوامل جنگ بیولوژیک می‌باشد در واقع بیوتروریسم ترکیبی از جنگ بیولوژیک و تروریسم است. عوامل بیوترور و جنگ بیولوژیک اغلب میکروارگانیسم‌های (باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها) بی‌رنگ و بی‌بو یا سموم (عموماً سموم پروتئینی) مشتق از آنها می‌باشند. میکروارگانیسم‌ها می‌توانند در هوا بصورت آئروسل یا در غذا و نوشیدنی‌ها برای آلوده کردن تعداد زیادی از انسان‌ها بکار روند. حوادث بیوتروریسم در دهه اول این قرن توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این عوامل پنهان بوده و بنابراین تشخیص آنها قبل از حمله مشکل است. زمانی هم که آزاد شوند تشخیص آنها بویژه با نشانه‌ها و علائم اولیه مورد انتظار در آسیب دیدگان از چنین حمله‌ای نیز مشکل می‌باشد. در بیوتروریسم عواملی مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها یا توکسین آنها در سطح بین‌الملل یا منطقه خاصی جهت ایجاد آلودگی آزاد می‌شوند. این عوامل بصورت طبیعی یا دستکاری شده توسط انسان ايجاد آلودگي مي‌كنند. آزاد شدن عوامل بیولوژیک مضر فوق‌الذکر در یک حمله بیوتروریستی برای ایجاد بیماری یا مرگ در انسان‌ها، حیوانات یا گیاهان می‌باشد. این عوامل مشخصاً در طبیعت یافت شده اما ممکن است برای افزایش توانایی آنها برای ایجاد بیماری جهش یا تغییر بیابند که این کار سبب مقاوم سازی آنها در برابر داروهای رایج شده و یا سبب افزایش قدرت انتشارشان در محیط می‌گردد. در این حملات تعداد کمی از مردم ممکن است آسیب ببینند اما تعداد زیادی می‌ترسند و رفتارشان را بدلیل وحشت تغییر می‌دهند.

عوامل بیولوژیک از طریق هوا، آب یا غذا می‌توانند پخش شوند و بیشترین راه‌ها برای انتشارعامل بیماری‌زا از طریق هوا و آلودگی آب آشامیدنی است. تروریست‌ها تمایل به استفاده از عوامل بیولوژیک دارند زیرا تشخیص این عوامل بی‌نهایت مشکل بوده و در چند ساعت یا چند روز ممکن است ایجاد بیماری نکنند. برخی از عوامل بیماری‌زا مثل ویروس آبله می‌توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند و برخی مانند عامل سیاه زخم این قدرت را ندارند. در حملات بیولوژیک از عواملی استفاده می‌شود که نسبتاً آسان و ارزان بدست آیند و به آسانی منتشر شوند و بتوانند سبب تهدید و وحشت وسیع بعنوان یک سلاح تهاجمی بشوند. در بکارگیری این عوامل در جنگ‌ها، تنها دشمن تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد، بلکه نیروهای خودی نیز آلوده می‌شوند (مانند آلوده شدن سربازان آمریکایی در جنگ خلیج فارس). سلاح بیولوژیک اساساً برای تروریست‌ها یک روش سودمند برای ایجاد وحشت زیاد و آشفتگی علیه یک منطقه یا کشور می‌باشد. وجود مهندسی ژنتیک در دست قدرت‌های غربی بسیار خطرناک است. استفاده از عواملی که سبب زیان در انسان‌ها نمی‌شوند اما ضربه اقتصادی (در صنعت، کشاورزی، دامداری و…) وارد می‌کنند از سالیان گذشته توسط کشورهای غربی مانند آمریکا و انگلیس رایج بوده است. مزایای اصلی سلاح‌های بیولوژیک برای تروریست‌ها اجازه فرار آسان به آنها و ایجاد جو تهدید و هرج و مرج در یک جمعیت شهری است. هدف آنها مشغول کردن بخش‌های اورژانس بیمارستان‌ها و کلینیک‌های محلی می‌باشد.

اهداف بیوترور:

بیشترین هدف احتمالی برای بیوتروریسم یک شهر مهم یا منطقه پر ازدحام و شلوغ مانند مراکز حمل و نقل، مسابقات ورزشی و عمومی و بویژه ساختمان‌های دولتی می‌باشد. حتی ممکن است شهرهای دوردست بدلیل نظارت کمتر برای ایجاد رعب و وحشت مورد حمله قرار گیرند، البته بطور معمول به مناطق دوردست با احتمال بسیار ضعیفی حمله می‌شود. در مناطق متراکم و جمعیت زیاد، سیستم‌های تهویه ساختمان‌های بزرگ ممکن است اهداف مورد توجه باشند، زیرا این‌ها بندرت محافظت می‌شوند. عملاً هر سیستم تحویلي می‌تواند برای نفوذ به دفاتر ساختمانی حتی بصورت یک نامه تحویلی توسط پست استفاده شود. زمانی که حمله‌ای رخ می‌دهد، اکثر عوامل بیولوژیک یک دوره نهفتگی چند روزه برای ایجاد بیماری لازم دارند. همانطور که قبلاً ذکر شد این امتیاز به تروریسم اجازه فرار یا عدم تشخیص دیگر اعمال تروریستی را می‌دهد. بنابراین یک حمله تروریستی تنها، به چند هدف قبل از اینکه به حمله مشکوک شویم می‌تواند ضربه وارد کند. حتی اگر تعداد زیادی از مردم دارای علائم و نشانه‌های غیر اختصاصی در چند روز اول حمله باشند، برای تشخیص این حوادث به عنوان یک بیوترور توسط جامعه پزشکی زمان زیادی لازم خواهد بود. علت آن ماهیت پراکنده توجه پزشکی برای جستجوی بیماران در مراکز مختلف و در زمان‌های متفاوت‌ می‌باشد. شیوع سیاه زخم ریوی در فلوریدا و سیاه زخم جلدی در نیویورک در اکتبر 2001 یک مورد از یک حمله محدود بیوترور است. در این مورد مقدار بسیار زیادی از جدیدترین اسپورهای عامل سیاه زخم سبب آسیب به تعداد کمی شد و یک مورد مرگ و میر دربر داشت. اما باعث وحشت زیادی در جمعیت محلی شد. اورژانس‌ها در گزارش خود جهت القاء عمومی حمله بیوترور را رد کرده و آن را یک حادثه قلمداد نمودند. بیوترور برای مؤثر بودن نباید موجب مرگ فوری افراد زیادی شود. اکثر موارد بیولوژیک سبب مرگ و میر فوری نمی‌شوند. عملکرد اصلی بیوتروریسم ایجاد ترس، آشفتگی و هرج و مرج است. چنانچه عوامل بیولوژیک سبب بیماری مرگ‌زا نشوند مؤثرتر خواهند بود. در واقع بسیاری از عوامل جنگ بیولوژیک تحت عنوان “عوامل ناتوان کننده” طبقه بندی می‌شوند و قصد ایجاد یک بیماری مرگ آفرین را ندارند. عوامل ناتوان کننده اگر تولید یک سوش را در سیستم مراقبت بهداشتی کنند که سبب بیمار شدن صدها نفر شود و درمان جواب ندهد و مقدار داروی مؤثر کم باشد و بیماران ایزوله تعدادشان قلیل باشد مؤثرترخواهد بود. همچنين اگر عامل ناتوان کننده از فردی به فرد دیگر انتشار یابد بهتر است زیرا هشدار کافی برای قرنطینه اشخاص در معرض بیماری ایجاد نمی‌کند و در نتیجه در معرض قرار گرفتن افراد دیگر محدود نمی‌شود. شیوع‌های اخیر ویروس ابولا در کنگو پیشنهاد کرد که مؤثرترین روش برای کاهش تلفات، قرنطینه سریع هر شخص دارای علائم و نشانه‌های تب خونریزی دهنده می‌باشد. عوامل ناتوان کننده اغلب زمان نهفتگی نسبتاً طولانی دارند که همین امر سبب نفوذ بسیار گسترده آنها بدرون جمعیت قبل از هرگونه تشخیصی می‌شود، بنابراین اشخاص در معرض بیماری ممکن است عامل را به خانه برده و عضوی غیر مشکوک از خانواده باشند و بیماری را بیشتر پخش نمایند. این مسئله در کهنه سربازان دارای عفونت‌های مزمن مانند مایکوپلاسما و بروسلا که از جنگ خلیج فارس برگشته‌ بودند مشاهده شد كه تنها با انتشارآهسته بیماری مزمن به همسران و کودکان آنها ممکن است اتفاق افتاده باشد. با این که یک عامل بیولوژیک ممکن است به انسان‌ها، حیوانات یا گیاهان آسیب برساند یا آنها را از بين ببرد، هدف بیوتروریست‌ها پیش بردن اهداف اجتماعی یا سیاسی است. عوامل بیولوژیک زیادی بطور طبیعی یافت می‌شوند با این حال اکثر آنها توسط دولت‌های دارای فن‌آوری پیشرفته می‌توانند برای خطرناکتر شدن تغییر داده شوند. برخی از این عوامل از شخصی به شخص دیگر منتقل می‌شوند و عفونت ممکن است جهت بروز به ساعت‌ها یا روزها زمان نیاز داشته باشد. فاکتورهای مورد نیاز برای یک سلاح بیولوژیک جهت انتشار از طریق هوا عبارتند از:

  • – بیماری باید در زمان کوتاهی شدید شود و زمان نهفتگی آن کوتاه باشد.
  • – عامل بیماری باید قدرت ایجاد آلودگی توسط استنشاق (برای تهدید از راه هوا) را داشته باشد یا در آب زنده بماند (برای تهدید از راه آب).
  • – عامل باید قادر به ایجاد بیماری در مقیاس وسیع باشد و حداقل خطر احتمالی را برای تروریست داشته باشد.

تعدادی از بیماری‌ها بدلیل داشتن زمان نهفتگی طولانی و به اندازه کافی حاد نبودن و نیز مصونیت اکثر مردم (بطور طبیعی یا برنامه واکسیناسیون مانند سرخجه و کزاز) نسبت به آن کنار گذاشته می‌شوند. ویروس‌ها بدلیل تکثیر تنها در درون بدن یا سلول در آزمایشگاه عموماً به عنوان یک سلاح استفاده نمی‌شوند زیرا تولید آنها گران درآمده و از نظر تکنیکی مشکلات و مزاحمت‌هایی دارند، اما در اکثر موارد تنها آبله به عنوان یک سلاح در نظر گرفته و ذخیره می‌شود. تولید باکتری‌ها نسبت به ویروس‌ها آسانتر بوده و بعنوان سلاح‌های بیولوژیکی تاکنون بیشتر استفاده شده‌اند. باکتری‌ها قادر به ایجاد بیماری پس از استنشاق می‌باشند. بیماری‌هایی که ایجاد می‌کنند باید شدید بوده اما رایج نباشند و اکثر مردم نسبت به آنها مصونیت نداشته باشند.

تاریخچه:

استفاده ابتدایی- تاریخچه استفاده از ترور بیولوژیک به دوران روم باستان برمی‌گردد؛ آنها برای انتشار آلودگی، مدفوع آلوده را به میان دشمنان پرتاب می‌کردند. اینچنین روش‌هایی تا قرن چهارم که از طاعون بوبونیک برای انتشار عفونت در شهرهای دشمن استفاده شد ادامه یافت. از عامل طاعون برای ایجاد ترس از عفونت در ساکنین و به امید تخلیه شهرها استفاده می‌شد و نیز برای تخریب قوای دفاعی دشمن بکار می‌رفت. استفاده از بیماری بعنوان یک سلاح در این برهه از تاریخ، عدم توانایی کنترل آلودگی توسط متجاوزین را نشان می‌دهد. روش‌های ابتدایی پزشکی برای محافظت در مقابل متجاوزین و نواحی جغرافیایی اطراف نبرد محدودیت داشت. پس از پایان حمله، عدم توانایی کنترل روی دشمنانی که از مرگ می‌گریختند منجر به اپیدمی‌های گسترده شده که سبب گرفتاری نه تنها دشمن بلکه آلوده شدن مناطق اطراف ساکنین نیز می‌شد. در اثر استفاده از این سلاح‌های بیولوژیک و عدم پیشرفت ضروری پزشکی برای دفاع از محیط‌، اپیدمی‌های گسترده مانند طاعون بوبونیک سریعاً از تمام اروپا گذشته و قسمت اعظمی از ساکنین آن را نابود کرد. قربانیان تروریسم بیولوژیک در واقع خودشان سلاح می‌شوند. به مرور زمان جنگ بیولوژیک پیچیده‌تر شد و کشورها شروع به توسعه سلاح‌هایی کردند که بسیار مؤثرتر بودند و به احتمال بیشتری ايجاد عفونت در عده‌ای بی‌گناه می‌کرد. اولین بار استفاده گسترده و فراوان از سیاه زخم شد. تأثیر سیاه زخم در ابتدا علیه قربانیان در معرض دوز زیاد محدود می‌شد. در اوایل قرن نوزده این سلاح انتخابی شد زیرا آسان منتقل شده و درصد مرگ و میر بالایی داشت و بآسانی نیز بدست می‌آمد.

قرن بیستم- تا زمان شروع جنگ جهانی، برای استفاده از سیاه زخم روی جمعیت‌های حیوانی تلاش‌هایی صورت می‌گرفت که مؤثر نبود. زمان کوتاهی پس از جنگ جهانی اول، آلمان شروع به خرابکاری در کشورهای آمریکا، روسیه، رومانی و فرانسه کرد. آنتوان دیلگر که در آلمان زندگی می‌کرد در سال 1915 کشت‌های ناقل گلاندر (بورخولدریا مالئی) را به ایالات متحده فرستاد كه عامل بیماری عفونت‌زای اسب و استرها می‌باشد. دیلگر آزمایشگاهی نیز در خانه خود در مریلند آمریکا ایجاد کرد و کارگران بارانداز در بالتیمور را برای آلوده کردن اسب‌ها به بیماری گلاندر که در انتظار سوارشدن به کشتی به مقصد بریتانیا بودند بکار گرفت. دیلگر به عنوان یک عامل آلمانی مورد سوء‌ظن بود اما هرگز دستگیر نشد و عاقبت به مادرید اسپانیا گریخت و در طی اپیدمی آنفلوآنزا در سال 1918 مرد.

در سال 1916 روس‌ها یک عامل آلمانی دیگر را با مقاصد مشابه دستگیر کردند. آلمان و متحدین آنها، سواره نظام فرانسه و بسیاری از استرها و اسب‌های روسیه در شرق را آلوده کردند. این کارها حرکات توپخانه و سربازان را کند کرده و از رسیدن ذخائر آذوقه نیز جلوگیری می‌کرد. در همین سال اولین بار آلمان‌ها در جنگ اسکاندیناوی از عامل سیاه زخم علیه ارتش امپراتوری روسیه در فنلاند استفاده کردند. توسعه سلاح بیولوژیک در سال 1942 با فرمان رئیس جمهور وقت آمریکا روزولت شروع شد و تا سال 1969 ادامه یافت و در این زمان با فرمان ریچارد نیکسون رئیس جمهور وقت آمریکا متوقف شد. او در سخنرانی خود اعلام کرد سلاح‌های بیولوژیک عواقب بزرگ، غیر قابل اعتماد و کنترل دارند و ممکن است اپیدمی‌های جهانی ایجاد کنند و سلامت نسل‌های آینده را به خطر اندازند. در سال 1970 تلاش‌های جهانی برای پیشگیری از گسترش سلاح‌های بیولوژیک و استفاده از آنها بسیار شد. در سال 1972 نیکسون طرحی را به مجلس سنای آمریکا برای تصویب منع گسترش، تولید و ذخیره سازی سلاح‌های بیولوژیک و توکسین‌ها و نابودی آنها فرستاد كه پس از تصویب توسط واشنگتن، لندن و مسکو در سال 1972 امضاء شد و سپس در کمیته خلع سلاح در ژنو و سازمان ملل به تصویب رسید. طبق این طرح کشورها متعهد به عدم گسترش، تولید و ذخیره سازی و بدست آوردن انواع عوامل بیولوژیک و توکسین‌ها شدند و حق نگهداری آنها بدون هیچگونه توجیهی برای مقاصد صلح آمیز را ندارند و نیز سلاح، وسایل و ابزار لازم برای استفاده از چنین عوامل یا توکسین‌ها برای مقاصد خصومت آمیز یا کشمکش نظامی ممنوع می‌باشد.

در سال 1972 پلیس در شهر شیکاگو دو دانشجو را دستگیر کرد که قصد سمی کردن ذخیره آب شهر با عامل تیفوئید و دیگر باکتری‌ها را داشتند. این افراد باکتری‌ها را از بیمارستانی گرفته و کشت و تکثیرکرده بودند. از سال 1975 به بعد توسط سازمان‌های کوچک برای تهدید با سلاح‌های بیولوژیک تلاش‌هایی صورت گرفته است. در سال 1984 در دالاس اورگان آمریکا جهت ایجاد ناتوانی در مردم محلی استفاده شد. در اینجا از سالاد آلوده در 11 رستوران، ایجاد آلودگی در فروشگاه‌های خواربارفروشی، دستگیره‌های درب‌ها و املاک عمومی دیگر با باکتری سالمونلا تیفی‌موریوم استفاده شد. در این حمله 751 نفر با غذای شدیداً مسموم آلوده شدند اما هیچ مرگ و میری ایجاد نشد. این حادثه اولین حمله شناخته شده بیوتروریستی در ایالات متحده در قرن بیستم بوده است.

انتشار عامل سیاه زخم در ژاپن- در سال 1993 گروه تندرو ژاپنی آئوم شین ریـــــــــــــــکو (Aum shinrico) عامل سیاه زخم را در توکیو انتشار داد. شاهدان یک بوی بد (چرکین) را گزارش کردند. حمله علیه شخص خاصی نبود بلکه بصورت نارسا اما علیه عموم صورت گرفت كه حمله‌ای ناموفق و بدون مرگ بود. در این حمله از اسپورهای یک سوش خاص باکتری استفاده شد.

قرن بیست و یکم- در سال 2001 چند مورد حمله با عامل سیاه زخم در ایالات متحده صورت گرفت. این حملات توسط نامه‌هایی حاوی پودر سیاه زخم عفونی به دفاتر اخبار، کنگره آمریکا و برخی افراد پست شد. نامه‌ها موجب مرگ 5 نفر شدند. آزمایشات روی سوش عامل سیاه زخم نشان داد عامل بیماری منشأ محلی دارد.

عوامل بیولوژیک مورد استفاده برای اهداف بیوتروریسم

از آنجا که هر باکتری، ویروس، قارچ و… می‌تواند توسط بیوتروریست‌ها مورد استفاده قرار گیرد، تعدادی از آنها شناسایی شده‌اند و به علت دسترسی آسان به آنها و قدرت انتشار این عوامل بیشتر استفاده می‌شوند. یک سیستم طبقه بندی برای عوامل بیولوژیک توسط CDC تصویب شده است. طبقه بندی بر اساس شباهت عامل مورد استفاده و ایجاد خطر توسط عامل می‌باشد و عوامل و بیماری‌های آنها در جدول 1 آورده شده است (بعداً توضیحات بیشتری داده خواهدشد) به یاد داشتن این عوامل مشکل است اما مهم‌تر این است که جمعیت عمومی، خطر بیوتروریسم و پاسخ مناسب در مقابل یک حمله بیوترور را بدانند.

 

 

جدول1- عوامل بیوترور و بیماری‌هایی که ایجاد می‌کنند

عامل بیولوژیک بیماری مربوطه
باسیلوس آنتراسیس سیاه زخم
توکسین کلستریدیوم بوتولینیوم بوتولیسم
یرسینیا پستیس طاعون
واریولا ماژور آبله
فرانسیسلا تولارنسیس تولارمی
فلاوین سیس (مانند ابولا) تب خونریزی دهنده ویروسی
ویروس ماربورگ و آدنوویروس‌ها (مانند لاساماچوکو) تب خونریزی دهنده ویروسی
گونه‌های بروسلا بروسلوز
توکسین اپسیلون کلستریدیوم پرفرنژنس مسمومیت غذایی
گونه‌های سالمونلا، Ecoli O157-H7، شیگلا مسمومیت غذایی
بورخولدریا مالئی بیماری گلاندرز
بورخولدریا سودومالئی ملیوئیدونیزیس
کلامیدیا پسی‌تاسی پسیتاکوزیس
کوکسیلا بورنتی تب Q
رسینوس کامونیس مسمومیت با سم ریسین
انتروتوکسین B استافیلوکوک مسمومیت غذایی
ریکتزیا پرووازاکی تیفوس اپیدمیک
ویبریو کلرا وبا
کریپتوسپوریدیوم پارووم کریپتوسپوریدیوزیس
آلفاویروس‌ها (انسفالیت ونزوئلایی، انسفالیت اسبی شرقی و غربی)، فلاوی ویروس‌ها (انسفالیت نیل غربی، انسفالیت سنت لوئیز، تب دانگو) انسفالیت ویروسی
ویروس آنفلوآنزا آنفلوآنزا
مایکوباکتریوم توبرکولوزیس باکتری مقاوم به دارو (XDR و B MDR)

 

عواملی که توسط غذا ایجاد آلودگی می‌کنند

تعدادی از باکتری‌ها یا سموم آنها برای آلوده کردن ذخائر مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این عوامل شامل سم کلستریدیوم بوتولینیوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، گونه‌های سالمونلا، Ecoli O157-H7، شیگلا و انتروتوکسین B استافیلوکوک می‌باشند. خطرناکترین عامل که با احتمال بیشتر در بیوتروریسم استفاده می‌شود سم کلستریدیوم بوتولینیوم است که باعث بوتولیسم می‌گردد.

علائم هشداردهنده یک حمله بیوترور

با وجود سیستم تشخیصی علائم برخی بیماری‌ها توسط جامعه پزشکی، این سیستم‌ها هیچکدام قادر به تشخیص کامل بیماری نمی‌باشند. سیستم پزشکی برای مراقبت از بیماری‌های غیر معمول که مشخصاً در منطقه دیده نشده‌اند تصمیمات مقتضی می‌گیرد اما کلیدهای احتمالی تشخیص شک به حمله بیوتروریستی عبارتند از:

  • -وجود انواع مقاومت دارویی جدید توسط باکتری- برخی عوامل بیولوژیک برای کشندگی بیشتر تغییر ژنتیک داده می‌شوند (جنگی می‌شوند).
  • – تعداد غیر معمول موارد بیماری
  • – تظاهرات بالینی غیر مشخص و غیر اختصاصی بیماری‌ها

مردم عادی همواره باید برای مقابله با بیوتروریسم هوشیار باشند و حوادثی که ممکن است نشانگر یک حمله باشند را گزارش کنند، این نشانه‌ها عبارتند از: تعداد زیاد بیماری یا مرگ و میر در یک منطقه کوچک جغرافیایی، مرگ تعداد زیادی از گونه‌های متفاوت حیوانات و بیمارانی که چند بیماری مختلف دارند که نشانه یک حمله مخلوط می‌باشد.

 

عوامل بیولوژیکی که سلامت عمومی را تهدید می‌کنند بعنوان عوامل انتخابی تعریف می‌شوند. CDC این عوامل را طبقه بندی کرده (A،B،C) و به تصویب رسانده است. برحسب نوع عامل انتخابی، آزمایشگاه‌هایی را برای انتقال و بررسی در نظرگرفته‌اند. چند عامل بیماری بیولوژیک وجود دارند که می‌توانند برای اهداف بیوتروریستی بکار روند؛ تعدادی از این عوامل مانند ویروس ابولا، لاسا و ویروس‌های دیگر عامل تب خونریزی دهنده، سیاه زخم ریوی، ویروس آبله، طاعون ریوی و توکسین‌های پروتئينی خالص مانند توکسین ریسین و توکسین کلستریدیوم بوتولینیوم کشنده می‌باشند.

اما عواملی نیز مانند بروسلوز، تب کیو، تولارمی، عفونت‌های مایکوپلاسما و توکسین‌های کپکی از قبیل مایکوتوکسین T2 وجود دارند که ناتوان کننده‌اند. این عوامل کشنده نبوده ولی می‌توانند مشکلات سلامتی مزمن و جدی در بیماران آلوده ایجاد کنند و اکثراً مسری بوده و بیماری می‌تواند منتشر شده و ايجاد اپیدمی بیماری‌های مزمن کند. عواملی مانند ویروس‌های تب‌دار خونریزی دهنده به محیط اطراف حساس بوده و نسبت به نور خورشید و درجه حرارت بی‌نهایت ناپایدار هستند و اگر بصورت آيروسل اسپری طولانی مدت بخواهند گسترش یابند مؤثر نخواهند بود. ویروس‌ها اکثراً بطور سریع ایجاد علائم و نشانه کرده و اجازه جداسازی سریع قربانیان را مي‌دهند، بنابراین پیشگیری از پخش بیماری راحت‌تر خواهد بود، درصورتیکه بسیاری از عوامل ناتوان کننده، باکتری یا ویروس‌هایی هستند که به آهستگی ایجاد بیماری کرده و تا مدت‌ها مورد توجه نمی‌باشند و در طی این دوره به آرامی به دیگران منتقل می‌شوند مانند آلودگی‌های مایکوپلاسما فرمنتانس. اگر حمله آشکار باشد و نتایج مرگ و میر فوری داشته باشد واکنش به صورت شتابان است ولی اگر حمله در اثر عوامل ناتوان کننده باشد حتی در صورت ادامه تلفات و ناخوشی‌ها در افراد انتظار واکنش سریع نداریم.

طبقه A:

این عوامل خطر بالقوه‌ای برای امنیت ملی ایجاد می‌کنند و به آسانی منتقل و منتشر شده، سلامتی عمومی را بطور جدی بخطر انداخته و مرگ و میر بالایی دارند. ممکن است سبب تهدید عمومی شده یا نیاز به واکنش اختصاصی برای آمادگی بهداشت عمومی داشته باشند. این عوامل عبارتند از:

O تولارمی

تولارمی یا تب خرگوشی اگر درمان شود درصد مرگ و میر پائینی دارد، اما می‌تواند بشدت سبب ناتوانی شود. بیماری توسط باکتری فرانسیسلا تولارنسیس ایجاد می‌شود و راه انتقال آن می‌تواند از طریق تماس با پوست خزدار، استنشاق، آب و غذای آلوده یا حشرات باشد. فرانسیسلا تولارنسیس بسیار عفونی است. تعداد کمی از ارگانیسم (100-50 باکتری) می‌تواند ایجاد بیماری کند. اگر از این باکتری بعنوان سلاح استفاده گردد احتمالاً آن را بصورت ذرات معلق در هوا برای استنشاق تهیه می‌کنند. افرادی که آيروسل عفونی را استنشاق کنند اگر درمان نشوند عموماً به بیماری تنفسی شدید مانند پنومونی تهدید کننده زندگی و عفونت سیستمیک مبتلا خواهند شد. باکتری عامل تولارمی در طبیعت بطور وسیعی وجود دارد و آن را می‌توان جدا نموده و در آزمایشگاه تکثیر كرد، اگرچه بصورت سلاح درآوردن آن در آيروسل مؤثر، نیاز به مهارت قابل توجهی دارد. زمانی که آيروسل آن بعنوان منبع آلودگی استفاده شود بیماری بآهستگی بروز می‌کند. علائم آن متفاوت بوده و پس از یک دوره نهفتگی 10-2 روزه ایجاد تب، لرز، سردرد، تهوع، استفراغ، اسهال و دردهای عضلانی می‌کند. بیماران زیادی پنومونی همراه با سرفه دارند. انتقال شخص به شخص از راه هوا بندرت رخ می‌دهد.

O سیاه زخم

بیماری غیرمسری است که توسط باکتری اسپوردار باسیلوس آنتراسیس ایجاد می‌شود. واکسن سیاه زخم وجود دارد اما نیاز به تزریقات مکرر دارد. اگر سریع تشخیص داده شود با تجویز آنتی‌بیوتیک‌ها (مانند سیپروفلوکساسین) درمان می‌گردد. خطرناکترین عامل بیولوژیک اسپور این باکتری است كه از طریق استنشاق منتقل شده و سریعاً کشنده است. قربانیان حمله سیاه زخم ریوی در ابتدا علائمی از ناخوشی شبیه آنفلوآنزا همراه با درد عضلانی، سرفه خشک و تب ملایم بروز می‌دهند. این علائم معمولاً در چند روز اول بروز می‌کند و سپس با ناراحتی شدید تنفسی ادامه می‌یابد. بیشتر بیماران در مرحله سیستمیک شدید با یا بدون درمان آنتی‌بیوتیکی و معمولاً قبل از تشخیص آزمایشگاهی باکتری در خون و بافت‌ها خواهند مرد. در سیاه زخم جلدی علائم سردرد، دردهای عضلانی، تب، تهوع و استفراغ دیده نمی‌شود. خوردن گوشت آلوده نیز می‌تواند منجر به عفونت (سیاه زخم گوارشی) شود. این شکل از بیماری می‌تواند ایجاد خونریزی روده‌ای و علائم و نشانه‌هایی مشابه شکل سیستمیک بدهد. سیاه زخم معمولاً در حیواناتي از قبیل گاو و گوسفند رخ می‌دهد. در انسان نادر است و معمولاً در افرادی دیده می‌شود که با حیوانات یا محصولات حیوانی مثل پشم و مو در تماس هستند. سیاه زخم همانطور که ذکر شد به سه شکل عفونت‌های جلدی (لمس محصولات عفونی حیوانات و خاک حاوی اسپور)، گوارشی (خوردن گوشت نیمه پخته آلوده به اسپور) و ریوی (استنشاق اسپورها) در انسان ایجاد آلودگی می‌کند. شکل عفونت بستگی به راه ورود باکتری به بدن دارد. هیچ شکلی از سیاه زخم از فردی به فرد دیگرمنتقل نمی‌شود (مسری نيست)، سیاه زخم تنها با تماس مستقیم با اسپورهای باسیل منتقل می‌شود. شایع‌ترین شکل جلدی بوده و شروع آن بصورت یک ناحیه قرمز روی پوست شبیه به نیش حشرات می‌باشد. خارش ممکن است وجود داشته باشد، پس از چند روز ناحیه بزرگتر شده و ممکن است تاول تشکیل شود و سپس ایجاد یک زخم پوستی عمیق و سیاه و بدون درد می‌کند. در نوع گوارشی استفراغ، تهوع، تب و بی‌اشتهایی داریم و سپس درد شکمی شدید، اسهال خونی و استفراغ خون‌آلود ایجاد می‌شود. در نوع تنفسی که شبیه آنفلوآنزا بوده اما سبب آبریزش از بینی نمی‌شود (برخلاف آنفلوآنزا) علائم رفته رفته شدیدتر شده و اغلب درد شکم وجود دارد و چند روز بعد مشکلات تنفسی ایجاد شده و به سمت شوک می‌رود. سیاه زخم گوارشی و تنفسی اگر درمان نشوند منجر به مرگ می‌گردند.

O آبله

عامل آن ویروس بسیار مسری واریولا است. پس از تماس مدت نهفتگی آن تقریباً 17-7 روز است. علائم غیراختصاصی آن مانند تب، درد عضلانی، سردرد، خستگی، اسهال و استفراغ و یک راش اختصاصی است كه پس از چند روز ظاهر می‌شود. راش‌ها توسعه یافته و بصورت پاپول‌هایی شروع می‌شوند که به وزیکول و سپس پوستول‌هایی پیشرفت کرده و در 2-1 هفته می‌تواند تشکیل پوسته‌هایی بدهد. در این مرحله بیماری می‌تواند با آبله مرغان اشتباه شود و به دیگران سرایت کند. بیشتر در زمان وجود تب و راش گسترش می‌یابد. بآسانی از طریق هوا منتقل می‌شود و درصد مرگ و میر بالایی (40%-20%) دارد. آبله در سال 1970 در جهان احتمالاً بدلیل برنامه واکسیناسیون وسیع جهانی ریشه‌کن شد. واکسیناسیون آن در سال 1972 متوقف شد. با این حال برخی نمونه‌های ویروسی هنوز در آزمایشگاه‌های روسیه و ایالات متحده آمریکا موجود می‌باشند. برخی معتقدند پس از فروپاشی شوروی، کشت‌های آبله در کشورهای دیگر نیز قابل دسترسی بوده است. افرادیکه قبل از سال 1970 تحت برنامه واکسیناسیون WHO قرار گرفته‌اند نیز می‌توانند آلوده شوند زیرا تأثیر واکسن محدود بوده و مصونیت ایجاد شده توسط آن تنها برای 5-3 سال و در برخی اوقات تا 10 سال مؤثر می‌باشد. تکرار واکسیناسیون جهت پیشگیری طولانی مدت در مواقع مشکوک به حمله ضروری می‌باشد. به عنوان یک سلاح بیولوژیک، آبله بدلیل داشتن ماهیت مسری و آلوده کننده و ایجاد ناخوشی خطرناک است. یکی از علل خطرناک بودن آن کمبود واکسن می‌باشد زیرا بدلیل ریشه‌کنی آن بیشتر مردم واکسیناسیون را کنار گذاشته‌اند. آبله انسانی تنها در انسان‌ها رخ می‌دهد و هیچ میزبان خارجی یا ناقلی ندارد. حدود 40% مردم غیرواکسینه از آبله خواهند مرد. پس از سیاه زخم حمله با آبله بیشترین احتمال را دارد.

O سم بوتولیسم

این سم یکی از مرگبارترین سموم شناخته شده است. توسط باکتری کلستریدیوم بوتولینیوم تولید می‌شود و می‌تواند با خوردن غذاهای آلوده بطور طبیعی رخ دهد اما در یک حمله تروریستی از آيروسل باکتری یا توکسین خالص شده آن ممکن است استفاده کنند. بیمار در 5-1 روز پس از آلودگی دچار علائم نورولوژیک از قبیل خشکی دهان، دوبینی، گشادی بیش از حد پاپیل، فلج موضعی و اشکال در بلع می‌شود. نوروتوکسین‌ها معمولاً سبب تب نمی‌شوند، بیمار هوشیار بوده و جهات را تشخیص می‌دهد. اکثر بیماران در اثر نارسایی تنفسی می‌میرند، بنابراین حمایت تنفسی ضروری است و ممکن است برای چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد. بوتولیسم با ایجاد نارسایی دستگاه تنفسی و فلج سبب مرگ می‌شود. علاوه بر این در سراسر جهان کاربرد تزریقات زیبایی دارد.

O طاعون

طاعون بیماريی است که توسط باکتری یرسینیا پستیس ایجاد می‌شود. موش میزبان طبیعی آن است و از طریق نیش کک آلوده و یا دیگر حشرات و گاهی بوسیله آيروسل بشکل طاعون ریوی به انسان منتقل می‌شود. استفاده از این بیماری از قدیم در جنگ بیولوژیک توسط کشورهای بسیاری صورت می‌گرفته است و بدلیل آسان بودن کشت آن و توانایی ابقاء در میان موش‌های محلی برای مدت طولانی یک تهدید در نظر گرفته می‌شود. در شکل طاعون ریوی (عفونت استنشاقی) بعنوان سلاح استفاده می‌گردد. این بیماری عامل مرگ سیاه در اروپای قرون وسطا بوده است. در یک حمله بیوترور، باکتری از طریق استنشاق قطرات کوچک یرسینیا می‌تواند پخش شود و یا تروریست‌ها می‌توانند به سادگی کک‌ها و دیگر حشرات نیش زننده آلوده را منتشر کنند. اگر یرسینیا پستیس استنشاقی درمان نشود معمولاً در 3-2 روز کشنده خواهد بود. بیماران معمولاً از پنومونی شدید با درد عضلانی، تب بالا، سرفه، استفراغ خون‌آلود و تنفس با زحمت رنج می‌برند. بیماران در نهایت بدلیل نارسایی تنفسی و توقف کامل جریان خون گردشی به سمت شوک سپتیک و مرگ می‌روند. طاعون ریوی بسیار مسری است و جداسازی بیمار بصورت اکید ضروری می‌باشد.

O تب‌های خونریزی دهنده ویروسی

این تب‌ها توسط اعضایی از خانواده فیلوویریده (ویروس ماربورگ، ویروس ابولا)، و خانواده آرناویریده (مانند ویروس لاسا، ویروس ماکوپو Machupo) ایجاد می‌شوند. ویروس ابولا درصد مرگ و میر بالا با دامنه‌ای برابر 90-50 درصد دارد. درمان مراقبتی بطور رایج برای آن وجود ندارد، گرچه واکسن‌هایی را توسعه داده‌اند. مرگ در اثر ویروس ابولا عموماً بدلیل نارسایی چند عضو بدن و شوک کاهش حجم مایعات ایجاد‌ می‌شود. ویروس ماربورگ اولین بار در ماربورگ آلمان کشف شد و هیچ درمان رایجی در کنار مراقبت حمایتی برای آن وجود ندارد. در آرناویروس‌ها تا اندازه‌ای مرگ و میر در مقایسه با بیماری فیلوویروس‌ها کاهش دارد اما دارای انتشار وسیع‌تر خصوصاً در آفریقای مرکزی و آمریکای جنوبی است. بسیاری از این عفونت‌ها از راه طبیعی مانند مصرف غذای آلوده می‌توانند ایجاد شوند و نیز در تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق بیمار می‌توانند سرایت کنند. ویروس‌ها بسیار حساس بوده و انتشار آنها بصورت آيروسل برای ابقاء طولانی مورد انتظار نمی‌باشد. بیماران معمولاً دارای تب، درد عضلانی و دردهای دیگر و افت فشار خون می‌باشند. در موارد شدید، بیماران نشانه‌های انعقاد منتشر عروقی با علائم خونریزی غشاء مخاطی و شوک را دارند. در این مرحله تقریباً بیماری کشنده است. این ویروس‌ها شیوع زیادی در آفریقا دارند ولي خوشبختانه در محیط برای مدت طولانی مقاوم نيستند.

طبقه بندیB:

انتشار عوامل این طبقه بطور متوسط آسان بوده و درصد مرگ و میر پائینی دارند.

O بروسلوز (گونه‌های بروسلا)- در اثر تماس با محصولات دامی و یا پس از خوردن شیر آلوده ایجاد می‌شود. آيروسل‌های بروسلا در ایجاد عفونت بسیار مؤثر می‌باشند. بیماری در بیشتر از چند ماه به آهستگی گسترش می‌یابد. علائم آن شبیه آنفلوآنزا و غیراختصاصی مانند تب متناوب، لرز، عرق شبانه، درد عضلانی و زخم دردناک، گرفتاری‌های گوارشی، تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست می‌باشد. این بیماری ممکن است بصورت سندرم خستگی مزمن یا سندرم درد عضلانی فیبروزه تشخیص داده شود و بندرت کشنده است.

O توکسین اپسیلون کلستریدیوم پرفرژنس

O تهدید سلامتی مواد غذایی (مانند گونه‌های سالمونلا، ایشریشیای O157:H7، شیگلا، استافیلوکوکوس آرئوس)

O گلاندرها (بورخولدریا مالئی)

O ملیوئیدوزیس (بورخولدریا سودومالئی)

O پسیتاکوزیس (کلامیدیا پسی‌تاسی)

O تب کیو (کوکسیلابورنتی)- در تماس با حیواناتی مانند بز، گوسفند و گاو ممکن است بطور طبیعی رخ دهد. بیماری به آهستگی در بیش از یک ماه با تب، درد عضلانی، سردرد و زخم دردناک و علائم دیگر ایجاد می‌شود. حدود نیمی از بیماران یک پنومونی با سرفه و درد سینه دارند. در برخی افراد بسمت هپاتیت‌ پیشروی می‌کند.

O سم ریسین از ریسینوس کامونیس (Castor beans)

O سم آبرین از آربوس پری‌کاتوریوس (Rosary peas)

O انتروتوکسین B استافیلوکوکوس

O تیفوس (ریکتزیا پرووازاکی)

O انسفالیت ویروسی (آلفاویروس‌ها مانند انسفالیت اسبی ونزوئلایی، انسفالیت اسبی غربی، انسفالیت اسبی شرقی)

O تهدید ذخائر آبی (مانند ویبریو کلرا، کریپتوسپوریدیوم پارووم)

O مایکوپلاسما فرمنتانس

طبقه بندی C:

عوامل طبقه بندی C بصورت پاتوژن‌هایی بروز می‌کنند و ممکن است برای انتشار توده‌ای قابل دسترسی تولید و براي انتشار آسان مهندسی شوند. درصد مرگ و میر و توانایی ایجاد معضل بهداشتی بالایی دارند.

₀ ویروس نیپاه (Nipah)

₀ نتاویروس

₀ ویروس سارس (Sars)

₀ سوش H1N1 آنفلوآنزا (Flu)

₀ HIV/AIDS

تشخیص

بسیاری از عوامل مؤثر در یک حمله بیوترور، حتی عوامل کشنده، علائم و نشانه‌های غیراختصاصی بالینی ایجاد می‌کنند، بنابراین اگر تلفات زیادی در مدت کوتاهی در منطقه‌ای رخ دهد آگاهی دادن مهم است. مراکز بهداشت عمومی باید برای تشخیص این دسته ناخوشی‌ها و واکنش مناسب آموزش دیده باشند. برنامه ملی برای مقابله با حملات بیوترور باید وجود داشته باشد. این برنامه در برابر عوامل کشنده فهرست شده در جدول-2 می‌تواند مؤثر باشد، اما احتمالاً اگر عوامل ناتوان کننده مورد استفاده قرار گیرند مؤثر نخواهد بود. بروز تدریجی تلفات با نشانه‌ها و علائم مزمن معمولاً توسط مراکز بهداشت عمومی تشخیص داده نمی‌شود، اما اگر تشخیص سریع صورت گیرد حتی برخی عوامل کشنده با آنتی بیوتیک‌ها و آنتی ویروس‌ها قابل درمان می‌باشند، با این حال یک حمله تا مدتی ممکن است مورد توجه نباشد و تا تأئید تشخیص، تعدادی مرگ و میر ایجاد نماید. عوامل بیولوژیک توسط تروریست‌ها نسبتاً آسان بدست می‌آیند و مراکز بهداشت و آزمایشگاه‌ها باید روی سیستم‌های تشخیصی پیشرفته و فراهم نمودن هشدار سریع، تشخیص مناطق آلوده و افراد در معرض خطر و تسهیل درمان فوری برنامه داشته باشند. عامل بیولوژیک هرچه سریع‌تر باید تعیین هویت شده و منابع جغرافیایی و منشأ اولیه آن مشخص شود. در یک حمله بیوتروریستی یک مرحله مهم کسب فوری اطلاعات و اخبار از محیط‌های آلوده برای واکنش صحیح می‌باشد. در برخی حملات ترک منطقه آلوده ممکن است تلاش صحیحی باشد، با این وجود در برخی حوادث دیگر ممکن است به پناهگاه رفتن مناسب‌تر باشد. علائم بیماری عوامل مختلف بیوتروریسم غالباً بسیار غیر اختصاصی است. بسیاری از آنها بیماری شبه آنفلوآنزا ایجاد می‌کنند. این علائم شامل تب، سرفه، تهوع، استفراغ و سردرد خواهد بود. در ابتدا بسیاری از بیماری‌ها قابل افتراق نمی‌باشند و برای تأئید تشخیص باید آزمایشاتی صورت گیرد. کسب نتایج آزمایشات در آزمایشگاه‌های تخصصی ممکن است چند هفته وقت نیاز داشته باشد.

 

 

جدول- 2 برخی از عوامل شایع درجنگ بیولوژیک که می‌توانند در بیوتروریسم استفاده شوند

بیماری یا عامل مرگ و میر دوره نهفتگی دوز مؤثر عامل پایداری محیطی
عوامل کشنده
سیاه زخم بالا 6-1 روز 50000-10000 اسپور سال‌ها بسیار پایدار
طاعون بالا 6-1 روز 500-100 ارگانیسم یکسال پایدار
آبله بالا 17-7 روز 100-10 ارگانیسم بسیار پایدار
ویروس ابولا بالا 6-2 روز 100-10 ارگانیسم ناپایدار
بوتولیسم بالا 5-1 روز وزن mcg/kg/1/ . نسبتاً پایدار
ریسین بالا 2-1 روز وزن mcg/kg/5-3 پایدار
کلرا بالا 3-1 روز 500-100 ارگانیسم ناپایدار
عوامل ناتوان کننده
بروسلوز پائین ماه‌ها 100-10 ارگانیسم بسیار پایدار
تولارمی پائین 15-2 روز 50-10 ارگانیسم چند ماه پایدار
تبQ پائین 40-15 روز 10-1 ارگانیسم چند ماه پایدار
مایکوپلاسما پائین ماه‌ها 100-10 ارگانیسم پایداری متوسط
مایکوتوکسین‌های T-2 متوسط 1 روز ناشناخته بسیار پایدار
اندوتوکسین نوع B متوسط 1>روز mcg3./ . پایداری متوسط
انسفالیت اسبی پائین 6-2 روز 100-10 ارگانیسم نسبتاً ناپایدار

 

روش‌های پیشگیری و درمان حمله بیوترور

باید یک ذخیره آنتی‌ بیوتیکی و آنتی ویروسی بطور ملی تهیه شده و برای حملات بیوترور در دسترس باشد. اگر یک گروه تروریستی آخرین اطلاعات و تجارب زیاد برای تولید واریانت‌های مقاوم عوامل بیولوژیک را داشته باشد، می‌تواند باکتری‌ها و ویروس‌هایی تولید کند که مقابل درمان مقاوم باشند، اگرچه این موضوع بندرت در نظر گرفته می‌شود. برای اکثر عوامل بیوترور داروهای جایگزین وجود دارد. مراحلی وجود دارند که شانس زنده ماندن در مقابل یک حمله بیولوژیک را افزایش می‌دهند که در زیر بحث می‌شوند. مهم‌ترین نکته در صورت شک به تماس با یک حمله، مراجعه فوری به بخش اورژانس بیمارستان می‌باشد. اگر پرسنل بیمارستان برای پاسخگویی در مقابل یک حمله بیوترور آموزش دیده باشند می‌دانند برای کاستن خطر مرگ یا ناتوان شدن دائمی چه کاری باید انجام شود. باید روشن شود فرد مشکوک در چند روز گذشته کجا و با چه کسی در تماس نزدیک بوده و نشانه‌ها و علائمی که منشأ مشکل است چيست و نیز هرگونه مشکل قبلی يا داروهایی که شخص می‌گیرد و هر مورد دیگری که به پرسنل کمک کند تا با موضوع سریعاً برخورد کنند. اعضای خانواده شخص مشکوک باید از نظر بروز علائم تحت نظر قرار گیرند. در مواجهه با عوامل جدول-2 سرعت مهم‌ترین موضوع است. توکسین را می‌توان با شستن پوست با صابون و آب برطرف نمود. لباس‌ها باید در یک کیسه پلاستیکی بهداشتی یکبار مصرف بسته بندی شده و امحاء شوند. اگر از توکسین استفاده شود خطری برای انتقال از بیماران آلوده وجود ندارد. وجود آنتی توکسین از پیشرفت بیشتر آسیب جلوگیری می‌کند اما نمی‌تواند آسیب نورولوژیک برگشت پذیر داشته باشد. اگر کسی در معرض یک عامل بیولوژیک قرار گرفت و بیمارستانی در دسترس نبود مهم‌ترین کار درآوردن فوری لباس و شستن سطح بدن با صابون و آب می‌باشد. اکثر عوامل نمی‌توانند از پوست سالم نفوذ کنند و با دوش گرفتن و استفاده از آب و صابون از روی پوست پاکسازی می‌شوند. اگر عامل را استنشاق کرده یا بلعیده باشد برطرف کردن آلودگی و شستشوی بدن با آب و صابون به فرد کمک نمی‌کند اما ممکن است از آلوده کردن دیگر اعضای خانواده و یا همکاران پیشگیری کند. اگر عامل در هوا پخش شده باشد و فرد نمی‌داند آلوده شده و یانه، باید جهت پیشگیری از ماسک استفاده کند. ماسک‌های جراحی محافظت کمی ایجاد می‌کنند. ماسک‌های با قابلیت بالا برای ذرات ویژه و ریز (HEPA) پیشنهاد می‌گردد، منتهی گران بودن و کمیابی آنها و نیز نیاز به تنظيم شدن برای هر فردی از عیوب آنها می‌باشد. دو کار مهم توسط مراکز بهداشت عمومی جداسازی (ایزولاسیون) و مراقبت است. جداسازی عبارتست از قرنطینه افرادی که بیمار شناخته شده‌اند از اشخاص دیگری که علائم و نشانه ندارند. مراقبت عبارتست از دور نگهداشتن فردي که ممکن است در معرض آلودگی باشد از اشخاص دیگر. مشکل اینست که بسیاری اوقات ما نمی‌دانیم چه کسی در معرض آلودگی قرار گرفته است. در این مواقع مراکز بهداشت احتمالاً باید توصیه کنند تمام افراد در خانه‌هایشان بمانند و از تجمعات عمومی پرهیز نمایند. با انجام این کار، بیماران را جدا کرده و آنهایی که آلوده شده‌اند اما هنوز علائم بیماری ندارند مراقبت و نگهداری می‌شوند. شهرهایی که از این روش در طی پاندمی آنفلوآنزای اسپانیایی سال 1918 استفاده کردند درصد بسیار پائینی از مرگ و میر نسبت به شهرهایی که نگهداری و مراقبت خوبی اعمال نکردند داشتند.

برای حفظ جان و سلامتی سربازان و نیروهای حاضر در مناطق جنگی تدابیری باید پیش‌بینی شود. همانطور که ما خود را برای مقابله با زلزله و سیل و طوفان آماده می‌کنیم باید برای مقابله با بیوتروریسم نیز آمادگی داشته باشیم. داشتن غذای کافی و مناسب، آب، پول و داروی کافی بمدت حداقل 4-3 روز لازم است. تلفن اطلاعات و تماس با مراکز اورژانس باید در خانه، محیط کار، مدرسه و… وجود داشته باشد. در بیوتروریسم احتمال انتقال بیماری (مانند سرخجه، آنفلوآنزا، آنفلوآنزای مرغی، آبله، طاعون و تب‌های ویروسی خونریزی دهنده) از فردی به فرد دیگر ممکن است وجود داشته باشد.

بیشتر عوامل بیوترور ایجاد نشانه‌ها و علائم بالینی یکسانی نمی‌کنند که در اشخاص در معرض آلودگي قابل تشخیص باشند. اگر فوری شناخته شوند هدف از یک حمله بیوترور را به شکست می‌کشانند و می‌توان افراد در معرض تماس را که هنوز علائم بالینی را نشان نداده‌اند درمان فوری کرد. شایع‌ترین عواملی که در یک حمله بیوترور استفاده می‌شود باکتری‌ها هستند. محتمل‌ترین عواملی که ممکن است در حمله بیوترور استفاده شوند در جدول-2 آورده شده است. درمان‌های متفاوت عبارتند از:

1- آنتی‌بیوتیک‌ها- اگر عامل بیولوژیـــــک باکتری باشد آنتی‌بیوتیک‌های رایج مؤثر خواهند بود. از آنتی‌‌بیوتیک‌های انتخابی می‌توان برای شیموپروفیلاکسی (پیشگیری با دارو) استفاده نمود. مصرف طولانی مدت آنتی‌بیوتیک خود می‌تواند مشکلاتی در افراد ایجاد نماید؛ برای مثال برخی اشخاص بر اثر مصرف سیپرفلوکساسین واکنش‌های آلرژیک می‌دهند و نیز این دارو در نتیجه کریستال‌های آن ادرار را غلیظ می‌کند که جهت پیشگیری از ایجاد ادرار غلیظ بیمار باید آب زياد مصرف کند. برخی افراد نیز ممکن است دچار تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکمی، سردرد و یا راش و… شوند. زنان باردار و کودکان این دارو را بدلیل کاهش رشد استخوان و غضروف نباید مصرف کنند.

داکسی‌سیکلین پاسخ‌های نامطلوب کمی دارد و علیه تقریباً تمام سوش‌های سیاه زخم مؤثر است، با این حال در برخی افراد سبب تحریک گوارشی، آنورکسی، استفراغ، تهوع، راش، خشکی دهان و… می‌شود. آزیترومایسین آنتی‌بیوتیک انتخابی برای کودکان می‌باشد. پنی‌سیلین در برخی انواع عوامل بیوترور مانند سیاه زخم تجویز می‌گردد، مثلاً آموکسی‌سیلین که یک نوع آمپی‌سیلین نیمه سنتتیک است می‌تواند سبب پاسخ‌های آنافیلاکتیک مرگ‌آور در بیماران دارای حساسیت به پنی‌سیلین شود و نیز مشکلات گوارشی (تهوع، استفراغ، اسهال و کولیت) بدهد. واکسن سیاه زخم تنها برای پرسنل ارتش که در خطر بالایی هستند یا افرادی که در آزمایشگاه با آن کار می‌کنند تجویز می‌شود.

درمان زودرس طاعون با آنتی بیوتیک‌هایی مانند داکسی‌سیکلین، سیپروفلوکساسین و… می‌باشد. درمان سریع در ابتدای بروز علائم برای زنده ماندن حیاتی است. طاعون واکسن دارد اما برای ایجاد مصونیت نیاز به چند بار واکسیناسیون و یادآوری دارد.

در بیمارانی که تحت درمان با آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد دیگر قرار می‌گیرند خطر نابودی فلور نرمال روده که آنزیم‌های هضم کننده مهم را برای عمل‌آوری غذا در روده مهیا می‌کنند وجود دارد. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند باکتری‌های ساکن روده‌ای را تهی کرده و سبب رشد بیش از حد باکتری‌های نامطلوب شود. برای غنی سازی باکتری‌ها در سیستم حیاتی گوارشی، لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس بصورت کپسول یا بصورت پودر تجویز می‌شود. از داروهای گیاهی و مواد طبیعی نیز همراه یا پس از درمان آنتی‌بیوتیکی می‌توان استفاده نمود. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها از تعداد کمی از بیماری‌ها پیشگیری می‌کند و می‌تواند عوارض جانبی جدی ایجاد نماید. استفاده نامناسب خطر مقاوم سازی باکتری‌ها را افزایش می‌دهد.

2- آنتی‌ویروس‌ها– داروهای ضد ویروسی تنها زمانی که عفونت تأئید شده باشد توصیه می‌گردند. بدلیل درصد بالای عوارض و واکنش‌های نامطلوب در مقایسه با آنتی‌بیوتیک‌ها برای استفاده بعنوان پیشگیری دارویی توصیه نمی‌شوند. برخی داروهای ضد ویروسی درون رگی تنها در یک مرکز بالینی تحت مراقبت ویژه باید تجویز شوند. قیمت و دسترسی به آنها فاکتورهایی هستند که استفاده از آنها را شدیداً محدود می‌سازد. تماماً برای زنان باردار ممنوع می‌باشند ولي برخی از آنها برای کودکان استفاده می‌شوند.

داروهایی از قبیل جنیسیتین (Genistein) برای مهار کیناز ویروسی و کاهش فعالیت کمپلمان، سلنیت برای مهار همانندسازی ویروسی، اسید لاوریک برای مهار متابولیسم لیپید ویروسی و فیلانتوس آماروس برای مهار ترانس کریپتاز معکوس ویروسی استفاده می‌گردد. آنتی‌ویروس سیدوفوویر برای درمان عفونت‌های آبله استفاده شده است. با این حال درمانی برای آبله وجود ندارد و گرفتن واکسن حتی چند روز پس از تماس ممکن است از مرگ پیشگیری کند.

علیه برخی ویروس‌های خونریزی دهنده تب‌دار، داروی دیباویرین سودمند است. بیماران نیاز فوری به جبران مایعات، پلاسما و خون دارند. این ویروس‌ها از طریق هوا منتقل شده و برای پیشگیری انتقال فرد به فرد باید از گان، دستکش و ماسک استفاده شود.

3- واکسن‌ها- واکسن‌های اختصاصی می‌توانند برای محافظت در مقابل عوامل بیوترور باکتریایی و ویروسی بکار روند. اکثر واکسن‌ها باید مدت زمان نسبتاً طولانی برای تأثیر قبل از حمله تجویز شده باشند. واکسن سیاه زخم باید در چند دوز در یک دوره 18 ماهه تجویز شود، اما بطور قطعی مشخص نشده علیه سیاه زخم استنشاقی مؤثر باشد. این واکسن بدلیل درصد نسبتاً بالای واکنش‌های نامطلوب مانند مرگ و میر و بیماری‌های اتوایمیون در حالت معمول برای شهروندان تجویز نمی‌شود. واکسن‌های دیگر مانند واکسن آبله برای استفاده عموم زمانی استفاده می‌شدند.

4- مصونیت غیرفعال این مصونیت با تجویز سرم‌های حاوی آنتی‌بادی‌هایی علیه عوامل اختصاصی بیوترور جایگزین باارزشی است و تنها زمانی استفاده می‌شود که یک تماس تأئید شده صورت گرفته باشد. نوع جدید سرم ایمیون‌ها حاوی مولکول‌های سمی و کشنده یا فاکتورهای محافظت کننده علیه سیاه زخم سیستمیک می‌باشند.

5- افزایش ایمنی وتغذیه– بطور کامل علیه عوامل بیوترور محافظت کننده نمی‌باشند اما یک سیستم سالم ایمنی اولین خط دفاعی علیه میکروارگانیسم‌ها هستند و ممکن است شدت بیماری ایجاد شده را تعیین نمایند. تغذیه صحیح برای سیستم ایمنی ضروری است، متأسفانه اکثر مردم عادت‌های خوب تغذیه‌ای ندارند و رژیم غذایی آنها باید با برخی ویتامین‌ها (بویژه B کمپلکس،C،ٍE و CoQ-10) و املاح معدنی مانند روی، منیزیم، کرومیوم و سلنیت غنی شود.

بیوتروریسم

به سوءاستفاده از عوامل بيماری‌زا مانند انگل، باکتری، ویروس و یا فرآورده‌های آن‌ها مانند انواع سموم زیستی به منظور ترس و نابودی انسان، حيوان و گياهان، بیوتروریسم گفته می‌شود. استفاده از عامل بيوتروریسم بر اساس اهداف تروریست‌ها تعيين می‌گردد. کشت، تکثير و گسترش آسان، توانايي ايجاد تلفات زياد، توانايي در ايجاد بيماری و عوارض طولاني مدت و نياز به مراقبتهاي گسترده، توانايی در انتشار از طريق ناقل و يا فرد آلوده، عدم وجود فناوري كافي و سيستم‌هاي شناسايي كارآمد، كاهش نقش خود امدادي و دگر امدادي و افزايش حس نااميدي در مردم، توانايي در ايجاد علائم عمومي و غير اختصاصي و اصولا مشكل بودن تشخيص از عوامل بیولوژیکی عامل بیوتروریسم می‌باشد.

عوامل سببى بيوتروريسم در سه گروه طبقه‌بندی می‌شوند: گروه اول به آساني منتشر مي‌شوند و يا از فردي به فرد ديگر انتقال مي‌يابند، آمار مرگ‌ومیر در این گروه بالاست و اثرات مهمي بر بهداشت عمومي اعمال مي‌نمايند، باعث ايجاد وحشت عمومي و از هم پاشيدگي جامعه مي‌گردند، جهت جبران خسارات بهداشتي ناشي از آن‌ها و سازماندهي مجدد، نياز به عمليات ويژه‌اي مي‌باشد. واريولا ماژو (عامل آبله)، باسيلوس آنتراسيس (عامل سياه زخم)، يرسينيا پستيس (عامل طاعون)، كلستريديوم بوتولينوم (عامل بوتوليسم)، فرانسيسلا تولارنسيس (عامل تولارمي)، فيلوويروس‌ها (تب هموراژيك ابولا و تب هموراژيك ماربورگ)، آرناويروس‌ها (تب لاسا) و   جونين (تب هموراژيك آرژانتيني ) از عوامل بیماری‌زای این گروه می‌باشند.

گروه دوم با سهولت نسبي انتشار مي‌يابند، بيماري با شدت متوسط و مرگ و مير پاييني به بار مي‌آورند، نياز به اقدامات تشخيصي خاص و نظارت بعدي دارند. كوكسيلا بورنتي (تبQ )، گونه‌هاي بروسلا (بروسلوز)، بورخولدريا مالئي (گلاندرز)، ويروس‌هاي آلفا (آنسفاليت ونزوئلايي و آنسفاليت اسبي شرقي و غربي)، كلوستريديوم پرفرنژنس، آنتروتوكسين B استافيلوكوك، گونه‌هاي سالمونلا، شيگلا ديسانتريه، اشريشيا كولي O157:H7 ، ويبريوكلرا، كريپتوسپوريديوم پاروم از عوامل بیماریزای گروه دوم می‌باشند.

گروه سوم از این عوامل شامل پاتوژ‌ن‌هاي نوپديدي كه با بهره‌گيري از مهندسي ژنتيك، قابليت تغيير به منظور توليد و انتشار انبوه را دارا می‌باشند زيرا در دسترس هستند، به آساني قابل توليد و انتشار مي‌باشند، داراي قابلیت ايجاد بيماري در سطح وسيع، كشندگي زياد و اثرات تخريبي عظيم بر پيكره بهداشت عمومي مي‌باشند. ويروس نيپا(Nipah)، ويروس‌هاي هانتا، ويروس‌هاي عامل تب‌هاي هموراژيك قابل انتقال از طريق كنه، ويروس‌هاي مولد آنسفاليت منتقله از طريق كنه، ويروس عامل تب زرد، مايكوباكتريوم توبركولوزيس مقاوم به چندين دارو از عوامل بیماری‌زای گروه سوم می‌باشند.

مهم‌ترین بیماری‌های ناشی از بیوتروریسم:

آبله(Smallpox): ويروس آبله نوعي ويروس DNA از جنس اورتوميگزوويروس است. اين ويروس‌ها در زمره درشت‌ترين و پيچيده‌ترين ويروس‌ها مي‌باشند. سه عضو ديگر يعني عوامل مولد آبله ميموني، واكسينيا و آبله گاوي نيز قادر به ايجاد عفونت در انسان بوده، باعث بروز بثورات پوستي مي‌شوند ولي تنها آبله به آساني از انساني به انسان ديگر، منتقل مي‌گردد. تشخيص قطعي آزمايشگاهي آبله مستلزم كشت سلولی نمونه يا كشت آن در غشاء كوريوآلانتوئيك است و به منظور تفكيك سويه‌ها از يكديگر لازم است از شيوه‌هاي مختلف بيولوژيك نظير واكنش زنجيره پليمراز (PCR) استفاده نمايند. دوره كمون آبله از زمان ورود ويروس به بدن تا بروز اولين علايم باليني حدود ١٩-٧ روز است و حدود ٤- ٢ روز بعد از اولين علايم، بثورات پوستي نيز ظاهر مي‌شوند. در هفته اول بيماري تعداد ويروس در مخاط دهان از هر زمان ديگر بيشتر است كه از نظر زماني، منطبق بر دوره حداكثر قابليت سرايت بيماري مي‌باشد. در صورتي كه اين ويروس به شكل افشانه در محيط پخش شود به مدت چند ساعت و در ملحفه و لباس و كبره‌هاي ناشي از بثورات پوستي به مدت چندين روز دوام خواهد يافت. بيماري آبله اساسا از طريق ذرات قطره‌اي يا افشانه‌هاي توليد شده در ناحيه دهان و حلق افراد بيمار و نيز از طريق تماس مستقيم، انتقال مي‌يابد و تماس با لباس و ملحفه آلوده نيز موجب انتقال ويروس مي‌شود ولي در صورتي كه به عنوان جنگ افزار بيولوژيك مورد سوء استفاده تروريست‌ها قرار گيرد انتظار مي‌رود به صورت توده ابري شكلي در فضا منتشر گردد انتشار ويروس از طريق دستگاه تهويه به ساير ساختمان‌ها و يا در يك ساختمان از اتاقي به اتاق‌هاي ديگر، در مناطق معتدله كشورهاي صنعتي به اثبات رسيده است ولي اين روش انتقال، در مناطق تروپيكال كه منازل و بيمارستان‌ها فاقد سيستم تهويه بوده‌اند راه با اهميتي تلقي نمي‌شده و لازم به ذكر است كه هيچ مخزن حيواني يافت نشده و هيچ حشره‌اي نيز به عنوان ناقل آن شناخته نشده است. در صورتي كه ويروس آبله به صورت افشانه در محيط منتشر شود و در معرض اشعه ماوراء بنفش قرار نگيرد ممكن است به مدت ٢٤ ساعت و گاهي در شرايط مناسب به مدت بيشتري باقي بماند و لذا با توجه به دوره كمون دو هفته‌اي آبله زماني كه طي يك حمله بيوتروريستي اولين موارد بيماري تشخيص داده مي‌شود ديگر ويروس فعالي در محيط يافت نمي‌شود زيرا این ویروس در مدت ٦ ساعت و در دماي ٣٣-٣١ درجه سانتيگراد و رطوبت ٨٠% از بين مي‌رود و حتي در دماهاي پايين تر مثلا ١١-١٠ درجه سانتيگراد و رطوبت ٢٠% فقط تا ٢٤ ساعت زنده مي‌ماند و لذا پس از كشف حمله بيوتروريستي و آزادسازي عمدي ويروس آبله نيازي به ضدعفوني كردن محيط نمي‌باشد. در حال حاضر بهترين شيوه درماني افرادي كه دچار عفونت ناشي از ويروس آبله شده‌اند شامل درمان پشتيبان و تجويز آنتي‌بيوتيك به منظور درمان عفونت ثانويه است كه گاهي رخ ميدهد. تاثير هيچ يك از داروهاي ضد ويروسي موجود در درمان آبله در انسان به اثبات نرسيده است ولي مطالعات اخير بر روي كشت سلولي و مدل‌هاي موش و ميمون، حاكي از آن است كه داروي سيدوفووير (Cidofovir) كه يكي از آنالوگ‌هاي نوكلئوزيدي منع كننده پليمراز است در صورتي كه به فاصله ١-٢ روز پس از تماس با اين ويروس مصرف شود ممكن است بتواند از بروز عفونت جلوگيري نمايد. لازم به ذكر است كه برتري اين دارو نسبت به واكسيناسيون بعد از تماس، به اثبات نرسيده است و علاوه بر اين مصرف داخل وريدي اين دارو و سميت شديد و شايع كليوي آن نيز محدوديت‌هاي ديگري هستند كه بر سر راه مصرف آن قرار دارند.

سياه زخم:(Anthrax) سياه زخم يكي از بيماري‌هاي عفوني حيوانات است كه به وسيله باسيل گرم مثبت مولد اسپوري بنام باسيلوس آنتراسيس، ايجاد مي‌شود و در انسان در اثر تماس با حيوانات آلوده يا فراورده‌هاي آن‌ها نظير پشم، مو، پوست، استخوان، سفيدآب، استنشاق افشانه‌هاي آلوده در كارخانه‌هاي پشم‌ريسي يا طي انتشار عمدي اسپورها به وسيله بيوتروريست‌ها و خوردن مواد آلوده ايجاد مي‌شود. اين بيماري نه تنها باعث بروز مرگ و مير فراواني در دام ها مي‌شود موجب افزايش مرگ و مير در انسان نيز مي‌گردد. در صورتي كه لاشه حيوان مبتلا به سياه زخم در گرماي تابستان و دماي حدود ٣٠ -28 درجه سانتیگراد به حال خود رها شود در مدت ٨٠ ساعت كليه باسيلهاي سياه زخم موجود در آن از بين خواهند رفت ولي اگر در دمای 10-٥ درجه سانتيگراد قرار گيرد فعاليت ارگانيسم‌هاي تجزيه كننده، متوقف مي‌گردد و اشكال رويشي باسيل سياه زخم را تا 4 -3 هفته بعد نيز مي‌توان در لاشه حيوان يافت .اسپورهاي باسیل سياه زخم معمولا در حرارت ١٥٠ درجه سانتيگراد در عرض يك ساعت از بين خواهند رفت و بطور كلي حرارت مرطوب از تاثير بيشتري برخوردار است، به طوري كه جوشاندن به مدت ١٥ دقيقه به حيات آن‌ها خاتمه مي‌دهد. اسپورها در محيط‌هاي بسيار سرد مقاومت زيادي از خود نشان مي‌دهند و طي مطالعه‌اي در دماي منفی 5 تا منفی ٧٥ درجه سانتيگراد به مدت چندين سال زنده مانده و گاهي در لام رنگ آميزي شده آزمايشگاه تا سال‌ها بعد به بقاي خود ادامه مي‌دهند .اين بيماري ممكن است به صورت سياه زخم پوستي، گوارشي، ريوي و به ندرت به صورت مننژيت ظاهر شود، ولي شايع‌ترين چهره باليني آن را سياه زخم پوستي تشكيل مي‌دهد. سياه زخم استنشاقي كشنده‌ترين شكل باليني اين بيماري به حساب مي‌آيد. اين بيماري احتمالا باعث مصونيت پايداري مي‌شود به طوري كه ابتلاء مجدد به معني واقعي ديده نشده است. اين بيماري از فردي به فرد ديگر، انتقال نمي‌يابد. بعد از تماس به منظور پيشگيرى از سياه زخم استنشاقى Ciprofloxacin یا Doxycycline بايستي در شروع درمان سياه زخم استنشاقي به صورت داخل وريدي، تجويز شود و تا حاضر شدن جواب كشت و آنتي‌بيوگرام، ادامه يابد. ضمنًا با توجه به بالا بودن ميزان مرگ ناشي از اين نوع سياه زخم، توصيه شده است از ٢ يا چند داروي ضدميكربي كه احتمالا موثر واقع مي‌شوند استفاده گردد.

طاعون(Plague): عامل بیماری يرسينيا پستيس(Yersinia Pestis) است كه نوعي كوكوباسيل گرم منفي از خانواده انتروباكترياسه‌ها مي‌باشد. طاعون نوعي بيماري عفوني باكتريال مشترك بين انسان و حيوانات است كه در طول تاريخ، انسان‌هاي زيادي را به هلاكت رسانده است و طبق گزارش سازمان جهاني بهداشت در صورتي كه حدود ٥٠ كيلوگرم باسيل يرسينيا پستيس را به صورت افشانه بر فراز شهري با جمعيت ٥ ميليون نفر رها سازند حدود ١٥٠ هزار نفر از سكنه آن شهر دچار پنوموني طاعوني شده و قريب ٣٦ هزار نفر از آنان جان خود را از دست خواهند داد، در حاليكه عده كثيري از آنها به شهرها و مناطق ديگري گريخته و موجب انتشار پيشرونده بيماري مي‌گردند. اپيدميولوژي طاعون ناشي از بيوتروريسم، ممكن است با انتشار طبيعي آن متفاوت باشد زيرا انتشار عمدي يرسينيا پستيس به احتمال زياد از طريق افشانه‌هاي آلوده، رخ ميدهد و باعث بروز پنوموني اوليه طاعوني ميشود كه در ابتدا شبيه ساير بيماري‌هاي شديد تنفسي مي‌باشد و در اين صورت وسعت همه‌گيري، به عواملي نظير كميت عوامل بيولوژيك مورد استفاده، ويژگي‌هاي سويه باكتري، شرایط محيطي و شيوه افشانه‌سازي (Aerosolization) بستگي خواهد داشت. علايم بيماري در مدت ٦-١ روز پس از تماس با افشانه‌هاي آلوده، ظاهر شده سريعا باعث مرگ بيماران مي‌شود. هيچ گونه دليلي مبني بر باقي ماندن باسيل طاعون در محيط اطراف که بتواند باعث آلودگي محیط و تهديد بهداشتي شود وجود ندارد، چرا كه اين باسيل فاقد اسپور است و لذا نسبت به شرايط محيطي بسيار حساس بوده و مدت زيادي در خارج از بدن ميزبان زنده نمي‌ماند. بنابراین در صورت آلودگي محيط با افشانه حاوي باسيل طاعون نيازي به پاكسازي محيط نمي‌باشد. شواهد موجود حاكي از آنست كه انتقال فرد به فرد از طريق قطرات تنفسي صورت مي‌گيرد و انتقال از طريق ذرات قطره‌اي شرح داده نشده است. طي همه‌گيري پنوموني طاعوني كه در اوايل قرن گذشته حادث گرديده است استفاده از ماسك به وسيله تماس يافتگان نزديك، مانع انتقال مي‌شده و لذا بر اين اساس در حال حاضر نيز استفاده از ماسك جراحي به منظور پيشگيري از انتقال پنوموني طاعوني در تماس يافتگان نزديك توصيه مي‌شود.

بوتوليسم :(Botulism)بوتوليسم نوعي بيماري عفوني همراه با فلج شل پايين رونده است كه در اثر توكسين بوتولينوم (Botulinum) توليد شده به وسيله گونه‌هاي كلستريديوم و به ويژه كلستريديوم بوتولينوم، ايجاد مي‌شود. توكسين بوتوليسم از هفت تيپ آنتي‌ژنيك تشكيل شده است كه آنها را با حروف Aتا G نام‌گذاري نموده‌اند. اين توكسين‌ها با بهره‌گيري از عدم خنثي‌سازي متقابل بوسيله آنتي‌توكسين‌ها نام‌گذاري شده‌اند به طوري كه آنتي‌توكسين‌هاي Aقادر به خنثي سازي توكسين Bتا Gنمي‌باشد. مقدار كشنده توكسين بوتوليسم حدود ٠٠١/٠ ميكروگرم بركيلوگرم وزن بدن است و هم چنین توكسين بوتوليسم قوي‌ترين سم شناخته شده به حساب مي‌آيد. انتشار توكسين بوتوليسم به صورت افشانه، قادر به متوقف كردن طرف مقابل جنگ مي‌باشد ولي وقتي از جنگ افزار بوتوليسم در بين افراد جامعه غير نظامي استفاده كنند قادر به از هم پاشيدگي و اضطراب شديد جامعه خواهد بود .علاوه بر اين‌ها تروريست‌ها ممكن است به آلوده كردن مواد غذايي با توكسين بوتوليسم نيز بپردازند. اين بيماري به طور طبيعي به سه شكل بوتوليسم غذايي، بوتوليسم زخم و بوتوليسم روده‌اي عارض مي‌شود. همة اشكال باليني بوتولیسم در اثر راه يافتن توكسين به گردش خون از طريق يك سطح مخاطي نظير روده و ريه و يا محل زخم ايجاد مي‌شود و توكسين مزبور، قادر به نفوذ به پوست سالم نمي‌باشد. بوتوليسم زخم و بوتوليسم روده‌اي نوعي بيماري عفوني ناشي از توليد توكسين كلستريديوم بوتولينوم در نسوج فاقد حيات) زخم (يا فضاي داخل روده مي‌باشد و ارتباطي به آزاد‌سازي توكسين به وسيله بيوتروريست‌ها ندارد. مدت دوام توكسين بوتوليسمي كه از طريق افشانه‌هاي آلوده در محيط منتشر شده است بستگي به شرايط جوي و اندازه ذرات افشانه‌ها دارد. به طوري كه افزايش شديد دما و رطوبت، باعث كاهش مقدار توكسين مي‌شود و افشانه‌هاي بسيار ريز نيز سرانجام در هوا پخش شده و رقيق و بي‌اثر مي‌گردند و از آنجا كه در هر دقيقه 1% توكسين‌هاي آزاد شده بوسيله افشانه‌ها خنثي مي‌گردد كل توكسين آزاد شده در مدت ٢ روز خود به خود خنثي خواهد شد. با توجه به اينكه توكسين‌هاي منتشر شده از طريق افشانه در عرض ٢ روز خنثي مي‌گردد و اينكه دوره كمون بيماري حدود ٣-٢ روزه است انتشار مخفيانه افشانه‌هاي آلوده به توكسين بوتوليسم زماني كشف مي‌گردد كه ديگر نياز به پيشگيري از تماس‌هاي بعدي نخواهد بود. تجويز به موقع آنتي‌بادي خنثي كننده توكسين باعث به حداقل رساندن آسيب‌هاي عصبي بعدي مي‌شود و از شدت بيماري نيز مي‌كاهد. آنتي‌توكسين سه ظرفيتي موجود حاوي آنتي‌بادي‌هاي خنثي كننده ضد توكسين تيپ‌هاي B ,A و E كه شايعترين تيپ‌هاي توكسين مولد بوتوليسم انساني هستند، مي‌باشد ولي هرگاه احتمال دخالت ساير توكسين‌ها نيز وجود داشته باشد لازم است از آنتي‌توكسين هفت ظرفيتی (ABCDEFG) در صورت موجود بودن استفاده شود. كشف زودرس اثرات حمله بيولوژيك، از اهميت بحراني برخوردار است زيرا بدون تامين تداركات خاص در سطوح محلي و استاني با حملات وسيع ناشي از ويروس آبله، افشانه‌هاي حاوي اسپور سياه زخم و عوامل بيولوژيك منتقله از طريق غذاها، شالوده بهداشت محلي و شايد هم ملي، ممكن است درهم شكسته شود و عده كثيري از بیماران مصدوم و هراساني كه نيازمند به خدمات و تجهيزات پزشكي، آزمون‌هاي تشخيصي و تخت‌هاي بيمارستاني هستند نتوانند از اين امكانات بهره‌مند شوند و علاوه بر اين نيروهاي واكنش سريع، كاركنان خدمات اوليه بهداشتي و مسئولين بهداشتي نيز در معرض خطرات ويژه‌اي قرار خواهند گرفت و به طور روزافزوني بر ميزان اين خطرات افزوده خواهد شد.

 

 

تهمینه ابراهیم زاده شیراز 1، عاطفه شجاعیان 1، مژگان سبزعلی زاده 1

1 کارشناسی ارشد میکروبیولوژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین-پیشوا.

ماهنامه اخبار آزمایشگاهی