معماری

سیستم اطلاعات آزمایشگاه (Laboratory information system)

سیستم اطلاعات آزمایشگاه یا LIS مجموعه‌ای از نرم افزارها است که اطلاعات تولید شده توسط فرایندهای آزمایشگاه پزشکی را دریافت، پردازش و ذخیره می کند. این سیستم اغلب باید بتواند با دستگاه ها و سیستم های اطلاعاتی دیگر مانند سیستم های اطلاعات بیمارستان (HIS) ارتباط برقرار کند. انتخاب فروشنده برای خرید LIS،‌ یک موضوع مهم است و  به طور معمول نیاز به چند ماه تحقیق دارد. نصب سیستم نیز بسته به پیچیدگی سازمان دهی از چند روز تا چند ماه وقت می گیرد. تنوع سیستم های LIS به اندازه  تنوع کارهای آزمایشگاهی است. برخی از فروشندگان سرویس کامل و جامعی که قادر به برآورده کردن نیازهای مختلف آزمایشگاه بیمارستان است، ارائه می کنند اما برخی از آن‌ها، مدول‌های تخصصی ارائه می دهند. تخصص‌های آزمایشگاهی که توسط LIS پشتیبانی می شوند شامل هماتولوژی، شیمی، ایمونولوژی، بانک خون، پاتولوژی جراحی، پاتولوژی آناتومیکی و میکروبیولوژی است. 

سـیـسـتم های اطلاعات آزمایشگاهی اغلب جزئی از یک سیستم اطلاعاتی مجتمع هستند که کاربردهای مختلفی را دربر می گیرند. LIS هم بـرای بـیـماران بستری شده و هم برای بیماران سرپایی قابل تنظیم است و در بسیاری از موارد به نحوی طراحی می شود که برای هر دو حالت قـابـل اسـتـفاده باشد. در مورد بیماران سرپایی، اغلب تعامل LIS بعد از تشخیص اولیه پزشک شـروع مـی شـود. بـه عـنـوان مـثـال بیماری وارد بـیـمـارسـتـان مـی شود، در حالی که رنگ پریده اســت و از احـســاس خـسـتـگـی شـکـایـت دارد. پزشک برای او تشخیص کم خونی می دهد و ممکن است تصمیم بگیرد که یک شمارش خون کامل (CBC) تجویز کند. اما در تنظیمات بیماران بـسـتـــری شـــونـــده، بـعـــد از پـــذیــرش بـیـمــار در بیمارستان، از LIS برای سفارش دادن تست ها، کمـک بـه پـردازش نمـونـه هـا، دریافت نتایج از آنــالایــزرهــا و تـحــویــل گــزارشــات بــه پـزشـک ویزیت‌کننده استفاده می شود.

ورود سفارش (order) و بررسی
سفـارش معمـولا تـوسـط یـک پـزشـک بـه سیستـم داده مـی شـود و شامل لیستی از تست‌هایی است که باید روی یک یا چند بیمار انجام شود (به عنوان مثال تست خون، ادرار و غیره.) در بسیاری از موارد هر یک از سفارش ها با یک کد شناسایی منحصر به فرد دنبال می شود. این کد شناسایی (که معمولا یک عدد است) اغلب به عنوان ID آزمایشگاه نامیده می شود. به عنوان مثال تست CBC را در نظر بگیرید که شامل چند زیرتست است یعنی شمارش سلول های سفید خون، شمارش سلول های قرمز خون و دیگر تست های مربوط به خون.
اخـذ نمـونـه هـای مـورد نیـاز از بیمـار تـوسـط  phlebotomist انجام می شود . اغلب نمونه‌های مختلف در لوله های مختلف با رنگ های متفاوت جمع آوری می شوند و آنالایزرهای مناسب برای پردازش آن ها مورد استفاده قرار می گیرند.

دریافت نمونه
بعـد از جمـع آوری، نمـونـه هـا معمـولا بـه صورت دسته ای برای پردازش ارسال می‌شوند. این کار باید در LIS ثبت شود. بعد از پذیرش نمونه در آزمایشگاه تست، کار می‌تواند به صورت دستی یا اتوماتیک شروع شود. بسیاری از تست های آزمایشگاهی مانند CBC ها یا پروفایل های شیمیایی به صورت اتوماتیک توسط آنالایزرها انجام می‌شوند.

ارسال سفارش های تست به آنالایزرها
بسیاری از سیستم های LIS را می توان به نحوی تنظیم کرد که وقتی نمونه به آزمایشگاه تست می رسد، داده ی نمونه را در آنالایزر دانلود کنند. بعد از خوانده شدن بارکد نمونه توسط دستگاه، ID منحصر به فرد برچسب نمونه با سفارشی که از قبل در دستگاه دانلود شده است تطبیق داده می شود. این سیستم اغلب دانلود دسته ای نامیده می شود. یک سیستم با کارائی بیشتر، “Host Query” نامیده می شود که در آن دستگاه، بارکد روی نمونه را می خواند و در LIS به دنبال سفارش های مربوط به نمونه، جستجو می کند.

وارد کردن نتیجه
بعد از آماده شدن نتایج تست ها، این نتایج به صورت دستی وارد سیستم می شوند یا به صورت اتوماتیک از دستگاه دانلود می شوند. بعد از کنترل کردن مجدد نتایج توسط متخصصان آزمایشگاه پزشکی یا بعد از ارزیابی اتوماتیک، نتایج اعلام می شوند. این نتایج نهایی یا به صورت اتوماتیک چاپ می شوند یا در گزارشات آزمایشگاه که برای پزشک و کلینیک مربوطه ارسال می شود نوشته می شوند. نتایج باید در حداقل زمان ممکن به دست پزشک برسند.

گزارش دهی از آزمایشگاه
گـزارش هـای آزمـایشگـاه، خـروجـی نهایی تمام سیستم های LIS هستند. نتایج را می‌توان چاپ یا فکس کرد و یا از طریق پست الکترونیکی ارسال کرد. توانایی LIS در پشتیبانی گزارش های مختلف و انعطاف پذیری در روش های ارسال نتایج خروجی، یک فاکتور مهم در تعیین موفقیت سیستم است.

ویژگی‌های پایه
سیستم های اطلاعات آزمایشگاهی  به طور معمول مشخصات پایه زیر را دارند:
‌وارد کردن ورودی بیماران
‌وارد کردن سفارش ها
‌پردازش نمونه ها
‌وارد کردن نتایج
‌تولید گزارش
‌دموگرافیک بیماران
‌دموگرافیک پزشکان

ویژگی های دیگر
ویژگی های دیگری که عمده سیستم های اطلاعات آزمایشگاهی پشتیبانی می کنند عبارتند از:
‌امکان وارد کردن سفارش ها از وب
‌ارسال نتایج از طریق وب
‌ارسـال گـزارش های آزمایشگاه از طریق فکس و پست الکترونیکی
‌تولید گزارش اولیه و نهایی
‌تولید صورت حساب

انواع
در بسیاری از شاخه های آزمایشگاهی نیاز به پشتیبانی اطلاعات به صورت کامپیوتری است. برخی از این شاخه ها عبارتند از:

‌هماتولوژی
‌شیمی
‌ایمونولوژی
‌مرکز بانک خون
‌پاتولوژی جراحی
‌میکروبیولوژی
‌پاتولوژی

 

پاسخ دهید