معماری
تشخیص خطر خودکشی با آزمایش خون جدید

منابع بالقوه خطاهای آزمایشگاهی

منابع بالقوه خطاهای آزمایشگاهی

خلاصه

فرآیند انجام تست‌های آزمایشگاهی شامل سه مرحله قبل، ‌حین و بعد از آزمایش می‌باشد که هریک منابع بالقوه خطا هستند. با توجه به اهمیتی که نتایج آزمایشگاهی در سلامت بیمار دارند توجه به امنیت و سلامت بیمار، نیازمند توجه گسترده به منابع خطا می‌باشد. مقالات مختلف نشان داده‌اند که مهم‌ترین منبع خطا در مرحله قبل از آزمایش بوده که بیشترین خطاها را دربر می‌گیرد که مهم‌ترین آنها تشخیص اشتباه بیمار، استفاده از لوله نامناسب و کیفیت نامناسب نمونه‌گیری نظیر همولیز و لخته شدن است، بنابراین مورد توجه قرار دادن این مرحله جهت تشخیص و حذف خطاها می‌تواند منجر به پیدایش نتایج قابل‌اعتماد آزمایشگاهی و در نهایت افزایش سلامت بیمار شود.

 

تشخیص خطر خودکشی با آزمایش خون جدید

مقدمه

سلامت بیمار وابسته به گزارش صحیح، آنالیز درست و نیز جلوگیری از خطاهای پزشکی است که گاه منجر به عوارض شدیدی خواهد شد. علاوه بر خطرات بسیاری که سلامت بیمار را تهدید می‌کند، این خطاها منجر به اتلاف مقادیر گزافی از هزینه‌ها می‌گردد که در این راه صرف می‌شود. یکی از جاهایی که احتمال بروز خطاهای پزشکی نسبتاً بالاست، آزمایشگاه و مراحل انجام آزمایش می‌باشد.

مراحل کار آزمایشگاه به 3 فاز تقسیم می‌شود: مرحله پیش‌آنالیزی، مرحله آنالیزی و مرحله پس‌آنالیزی(1،2). هریک از این مراحل مستعد خطاهای مختص به خود هستند که کنترل هر یک از این موارد می‌تواند در بهبود کیفیت کار مؤثر باشد.

خطاهای مرحله پیش‌آنالیزی می‌تواند در هر یک از مراحل شناسایی بیمار، جمع‌آوری نمونه، وارد کردن نام بیمار و یا دریافت نمونه در آزمایشگاه رخ دهد (3،4).

خطاهای مرحله آنالیزی می‌تواند از زمان آماده شدن نمونه بیمار برای شروع انجام آزمایش تا زمان آماده شدن جواب‌ها و بررسی و تأیید و تفسیر جواب‌ها توسط تکنسین را دربر بگیرد.

خطاهای مرحله پس آنالیزی مربوط به زمانی است که نتایج به پزشک تحویل داده می‌شود و وی آنها را تفسیر کرده و به اقدامات تشخیصی و درمانی می‌پردازد (5).

هدف از این مطالعه بررسی کلیه خطاهای موجود در هر بخش و ارائه راه‌حل‌هایی به منظور کاهش این خطاها و قابل اعتماد کردن نتایج می‌باشد.

 

منابع خطاهای آزمایشگاهی

به طور معمول خطاهای آزمایشگاهی به سه دسته تقسیم می‌شوند که شامل خطاهای قبل از آزمایش، حین آزمایش و بعد از آزمایش هستند (6،7).

Plebani در یک تقسیم‌بندی خطاهای آزمایشگاهی را به پنج دسته تقسیم نمود:

  • پره‌پره‌آنالیتیک که شامل درخواست تست‌های غیراختصاصی، خطا در وارد کردن تست‌ها، خطا در تشخیص بیمار، گرفتن خون از محل تزریق سرم، خطا در جمع‌آوری خون شامل نمونه همولیز، لخته و مشکلات و خطاهای مربوط به انتقال نمونه می‌باشد. این خطاها در کل حدود 68-46% خطاهای آزمایشگاهی را دربر می‌گیرند.
  • پره‌آنالیتیک که شامل خطا در تقسیم نمونه و برچسب‌گذاری اشتباه نمونه می‌باشد که 5-3% خطاها را شامل می‌شود.
  • آنالیتیک که 13-7% خطاها را دربر گرفته و شامل نقص در تجهیزات، وجود مواد مداخله‌گر داخلی و خارجی و اشکال در برنامه کنترل کیفی می‌باشد.
  • پست‌آنالیتیک 20-13% خطاها را دربر گرفته و شامل خطا در تشخیص درستی نتایج، خطا در گزارش و خطا در وارد کردن نتایج می‌باشد.
  • پست‌پست‌آنالیتیک که شامل تفسیر نادرست نتایج، اشتباه در درخواست تست‌های مکمل و تأخیر یا عدم واکنش توسط پزشک نسبت به نتایج می‌باشد این دسته از خطاها 46-25% خطاها را شامل می‌شود (6).

با وجود اینکه خطاهای آزمایشگاهی نقش تعیین‌کننده‌ای را در سلامت بیمار دارد اما مقالاتی که به بررسی این مقوله بپردازد بسیار کم هستند. در این مقاله به بررسی انواع خطاهای آزمایشگاهی پرداخته می‌شود.

 

خطاهای قبل از انجام آزمایش (pre-analytic)

مرحله قبل از آزمایش از زمان پدیرش بیمار تا مرحله بعد از نمونه‌گیری را شامل می‌شود (4،7). تحقیقات زیادی نشان داده‌اند که این مرحله بیشترین خطاهای آزمایشگاهی را شامل می‌شود، اگرچه معمولاً بیشترین توجه به انجام آزمایش می‌باشد اما واضح است که مرحله قبل از انجام آزمایش همانگونه که در مقالات چاپ شده نشان داده شده، بیشترین درصد خطاهای آزمایشگاهی را دربر می‌گیرند. از مهم‌ترین منابع خطا در این مرحله می‌توان به تشخیص اشتباه بیمار، اشتباه خواندن نسخه بیمار، تغییرات در عناصر و اجزای نمونه در هنگام نمونه‌گیری (8)، عدم رعایت نسبت بین نمونه خونی و ماده ضدانعقاد، عدم استفاده از لوله مناسب، نمونه‌گیری ناصحیح، لیز شدن و یا لخته شدن نمونه (9) و همچنین عدم انتقال مناسب نمونه به آزمایشگاه اشاره کرد (3،10)

Virojمیزان خطاهای پره‌آنالیتیک را حدود 52/84% اعلام کرد (8) و در تحقیقی مشابه Paolo میزان این خطاها را 2/68% گزارش کرد (11). باتوجه به موارد بالای خطا‌های پره‌آنالیتیک می‌توان گفت توجه به این فاز و کاهش خطاهای آن پیش‌نیاز بهبود کیفیت در آزمایشگاه و دستیابی به نتایج درست و قابل‌اعتماد و در نهایت کمک به تشخیص صحیح پزشک می‌باشد (12)، از این رو لازم است در آزمایشگاه‌های تشخیص طبی تمهیدات و امکاناتی جهت کاهش خطاها در فاز پره‌آنالیتیک اندیشیده شود که این مهم مستلزم همکاری تمام بخش‌های مختلف بیمارستان می‌باشد.

 

خطاهای حین انجام آزمایش(analytic)

فاز آنالیتیک زمانی شروع می‌شود که نمونه‌ی بیمار جهت انجام آزمایش آماده شده و تا زمانی که نتایج خوانده می‌شود و توسط تکنسین یا مسئول آزمایشگاه تأیید می‌شود ادامه دارد.

بر اساس تحقیقات مختلفی که توسط دانشگاه‌های معتبر جهان انجام شده است درصد این خطاها متغیر بوده اما به طور میانگین حدود 32-13% را شامل می‌شود (7). در حدود 40 سال پیش بیشترین خطاهای آزمایشگاهی متوجه فاز پره‌آنالیتیک بوده است اما امروزه این خطاها به میزان قابل‌توجهی کاهش پیدا کرده است .(11)

Plebani در سال 1996 نشان داد که بیشتر خطاهای آزمایشگاهی مربوط به فازهای قبل و بعد از انجام آزمایش بوده و خطاهای حین انجام آزمایش کاهش پیدا کرده است (13).Plebani تحقیق خود را 10 سال بعد در سال 2006 دوباره تکرار کرد که باز هم نشان از کاهش خطاهای حین انجام آزمایش می‌داد به گونه‌ای که این خطاها از 15% به 3/13% کاهش داشت (4).

Viroj نیز میزان خطاهای حین آزمایش را 35/4% گزارش کرد (8). از دلایل اصلی کاهش خطاهای آنالیتیک توجه به بحث کنترل کیفی و کالیبراسیون دستگاه‌ها و انجام آزمایشات بر اساس روش مرجع و استانداردهای جهانی می‌باشد در واقع بیشترین خطاهایی که متوجه این فاز از آزمایش می‌باشند شامل نقص در دستگاه‌های آزمایش‌کننده و عدم کالیبراسیون مناسب قبل از شروع انجام آزمایش می‌باشد.

 

خطاهای بعد از آزمایش (post-analytic)

فاز سوم آزمایش، فاز بعد از آزمایش است که این فاز از مرحله تأیید نتایج توسط مسئول فنی آزمایشگاه به بعد را شامل می‌شود. مهم‌ترین منابع خطا در این مرحله شامل اشتباه در گزارش نتایج، خطا در تشخیص درستی نتایج و خطا در وارد کردن نتایج است (5). میزان خطاها در این فاز به طور میانگین حدود 5/18-7/4% می‌باشد، همچنینViroj میزان خطا را 13/11% (8) وPlebani آن را 1/23% در سال 2006 و میزان آن را در سال 1996 حدود 5/18% اعلام کرد (13).

از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطا در این مرحله می‌توان به تأیید نتایج توسط مسئول فنی آزمایشگاه و استفاده از سیستم‌های خودکار انتقال نتایج جهت کاهش خطای انسانی در ورود نتایج اشاره کرد.

 

نتیجه‌گیری:

همانطور که نشان داده شد مقالات زیادی اثبات کرده‌اند که بیشترین خطاهای آزمایشگاهی متوجه فاز‌ پره‌آنالیتیک (قبل انجام آزمایش) می‌باشد از این رو پیشنهاد می‌شود برنامه‌های جامعی نظیر استفاده از تکنولوژی‌های مدرن جهت تشخیص و طبقه‌بندی و در نهایت حذف این خطاها انجام گیرد.

 

جدول 1. منابع خطاهای آزمایشگاهی (2) (11)

خطاهای آزمایشفاز قبل از آزمایش                                                درخواست تست نامناسب

                                                                              وارد کردن اشتباه نسخه پزشک

                                                                               گم شدن نسخه پزشک

                                                                             تشخیص اشتباه بیمار

                                                                            استفاده از وسایل نامناسب

                                                                             گرفتن نمونه کم

                                                                         گم شدن نمونه بیمار

                                                                           عدم رعایت نسبت نمونه و ماده ضد انعقاد

                                                                            خطا در برچسب‌گذاری

فاز آزمایش

                                                                          نقص عملکردی دستگاه‌ها

                                                                            رعایت نکردن مسایل مربوط به کنترل کیفی

                                                                          عدم تشخیص کالیبره نبودن دستگاه

فاز بعد از آزمایش

                                                                          خطا در تعیین اعتبار نتایج

                                                                          خطا در وارد کردن نتایج

                                                                           خطا در تفسیر نتایج

 

Reference:

  1. 1. Mountier N, Griggs J, Oomen G. Sources of error in advisory soil tests: I. Laboratory sources. New Zealand journal of agricultural research. 1966;9(2):328-38.
  2. 2. Hammerling JA. A Review of Medical Errors in Laboratory Diagnostics and Where We Are Today. Lab Medicine. 2012;43(2):41-4.
  3. Da Rin G. Pre-analytical workstations: a tool for reducing laboratory errors. Clinica Chimica Acta. 2009;404(1):68-74.
  4. Plebani M, Piva E. Medical errors: pre-analytical issue in patient safety. 2010.
  5. Hawkins R. Managing the pre-and post-analytical phases of the total testing process. Annals of laboratory medicine. 2012;32(1):5-16.
  6. 6. Plebani M. The detection and prevention of errors in laboratory medicine. Annals of clinical biochemistry. 2010;47(2):101-10.
  7. 7. Bonini P, Plebani M, Ceriotti F, Rubboli F. Errors in laboratory medicine. Clinical Chemistry. 2002;48(5):691-8.
  8. 8. Wiwanitkit V. Types and frequency of preanalytical mistakes in the first Thai ISO 9002: 1994 certified clinical laboratory, a 6–month monitoring. BMC Clinical Pathology. 2001;1(1):5.
  9. 9. Salvagno GL, Lippi G, Bassi A, Poli G, Guidi GC. Prevalence and type of pre‐analytical problems for inpatients samples in coagulation laboratory. Journal of evaluation in clinical practice. 2008;14(2):351-3.
  10. 10. Lippi G, Guidi GC. Risk management in the preanalytical phase of laboratory testing. Clinical Chemical Laboratory Medicine. 2007;45(6):720-7.
  11. Carraro P, Plebani M. Errors in a stat laboratory: types and frequencies 10 years later. Clinical chemistry. 2007;53(7):1338-42.
  12. 12. Bates D, Cohen M, Leape L, Overhage JM, Shabot MM, Sheridan T. Reducing the frequency of errors in medicine using information technology. Journal of the American Medical Informatics Association. 2001;8(4):299-308.
  13. 13. Plebani M, Carraro P. Mistakes in a stat laboratory: types and frequency. Clinical Chemistry. 1997;43(8):1348-51.

 

کاوه طاری1، آرزو رحیمی2.

  • دانشجوی کارشناسی ارشد هماتولوژی و کارشناس علوم آزمایشگاه، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
  • دانشجوی کارشناسی ارشد ایمونولوژی و کارشناس علوم آزمایشگاه، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.

پاسخ دهید