آزمایش آهن و TIBC

آزمایش iron,ferritin در آزمایش خون چیست,آزمایش fe,میزان نرمال فریتین در کودکان

۷۰ درصد آهن بدن در هموگلوبین گلبول­های قرمز وجود داشته و ۳۰% باقیمانده، آهن ذخیره‌ای به شکل فریتین و هموزیدرین است. بیماری‌های مربوط به هموستاز آهن از جمله شایعترین بیماری­های انسان می‌باشند. فقر آهن ممکن است به علت جذب ناکافی (مثلاً در بیماری سلیاک، بیماری التهابی روده، برداشتن روده، علل تغذیه‌ای ) یا از دست رفتن زیادی آهن (مثلاً در بیماری التهابی روده، واریس مری، گاستریت، زخم، عفونت­های انگلی و سایر اختلالات دستگاه گوارش ) ‌باشد.بیماری­های مربوط به اضافه بار آهن(Iron overload)  شامل دو گروه اصلی است. در گروه اول اریتروپوئز طبیعی بوده ولی آهن بیشتر از ظرفیت اتصالی آهن به ترانسفرین می‌باشد (مثل هموکروماتوز)، در نتیجه آهن در سلول­های پارانشیمی کبد و سایر ارگان­ها رسوب می‌کند. در گروه دوم کاتابولیسم گلبول­های قرمز سبب اضافه بار آهن شده (مثل اضافه بار ناشی از تزریق خون) که آهن در ماکروفاژهای سیستم رتیکولواندوتلیال رسوب می‌کند.در بیماری­های التهابی، عفونی یا بدخیمی اندازه‌گیری پارامترهای معمول ممکن است جهت افتراق کم‌خونی فقر آهن از کم‌خونی بیماری­های مزمن کافی نباشد. هر چند رنگ‌‌آمیزی آهن مغز استخوان قطعی‌ترین روش جهت ارزیابی وضعیت آهن است ولی اندازه‌گیری گیرنده محلول در سرم ترانسفرین (sTfR) ممکن است بتواند مانع از آسپیراسیون مغز استخوان و عوارض بالقوه آن شود.  sTfR در آنمی فقر آهن کاهش می‌یابد ولی معمولاً در کم‌خونی بیماری­های مزمن تغییری پیدا نمی‌کند .اشباع ترانسفرین بیشتر از ۵۵% همراه با فریتین‌سرم بالاتر از ۴۰۰µg/L همراه با شواهدی بالینی متناسب، تشخیص هموکروماتوز را مطرح می‌نماید ولی جهت تایید آن احتیاج به بیوپسی کبد و اندازه‌گیری آهن به عنوان استاندارد طلایی می‌باشد. افزایش اشباع ترانسفرین در اضافه بار آهن، کم‌خونی‌های همولیتیک و درمان با آهن هم دیده میشود. گاهی اوقات آلودگی نمونه و نوسانات سطح آهن سرم می‌تواند سبب اشتباه در تشخیص شود.

نام اختصاری: Fe& TIBC

سایر نام ها: آهن، Iron (Fe)، Latent Iron Binding Capacity، Transferrin Saturation, ،

بخش مورد انجام : بیوشیمی

Iron (Serum Iron and TIBC) Routine

نوع نمونه قابل اندازه گیری: سرم

حجم نمونه مورد نیاز: ۱ mL

شرایط نمونه گیری:

  1. بیمار  باید ۱۲ ساعت ناشتا باشد، مصرف آب مجاز است . نمونه باید صبح گرفته شود(به علت تاثیرات ریتم شبانه‌روزی آهن و اینکه سطح آهن در عصر پایین‌‌تر است).
  2.    ازمصرف داروها و مکمل های حاوی آهن ۲۴ ساعت قبل از نمونه گیری اجتناب گردد.
  3. نمونه می‌بایست قبل از اینکه بیمار آهن درمانی بگیرد یا تزریق خون داشته ‌باشد گرفته‌ شود. در صورتی‌که بیمار تزریق خون انجام داده باشد می‌بایست چندین روز بعد آزمایش دهد.

 

ملاحظات نمونه گیری:

  1. ترجیحاً نمونه گیری قبل از ۱۲ ظهر انجام شود. به خاطر ریتم شبانه روزی بهتر است نمونه گیری صبح ناشتا انجام شود.

۲٫از سوزن شماره ۲۰ یا بزرگتر استفاده شود .

  1. مصرف هرگونه داروی مؤثر بر نتایج آزمون را در برگه بیمار ثبت کنید.
  2. سن و جنس بیمار را در برگه آزمایش یادداشت کنید.

موارد عدم پذیرش نمونه:

  1. همولیز موجب رد نمونه می شود.
  2. عدم استفاده از لوله شیشه ای اسید واش یا پلاستیکی استریل موجب رد نمونه می گردد.

شرایط نگهداری: نمونه در دمای C ۴  تا ۷ روز و در C۲۰-  تا ۶ ماه پایدار است.

کاربردهای بالینی :

تخمین ذخیره کل آهن

غربالگری برای بیماریهای مزمن اضافه بار آهن، به خصوص هموکروماتوز ارثی

کمک به افتراق آنمی فقرآهن از آنمی بیماری های مزمن

ارزیابی تالاسمی و کم‌خونی سیدروبلاستیک

ارزیابی سوخت و ساز آهن در مبتلایان به کمبود آهن، اضافه بار آهن یا موارد مشکوک به مسمومیت با آهن

کسب اطلاعات به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه

روش ارجح: کالریمتریک  End point

روش مرجع: اسپکتروفتومتری جذب اتمی

سایر روشها: Ferrozine؛ Bathophenanthroline (آهن)؛نفلومتری،توربیدیمتری (ترانسفرین)، ستون کربنات منیزیم، جذب اتمی؛ anodal stripping؛ Inductively- Coupled Plasma (آهن)،Atomic emission spectroscopy

مقادیر طبیعی:

آهن سرم:

مردها:  ۵۰ – ۱۶۰ µg/dl

زن ها:  ۴۰ – ۱۵۰ µg /dl

اطفال:  ۵۰ – ۱۲۰ µg/dl

نوزادان:  ۱۰۰ – ۲۵۰ µg /dl

ظرفیت کل اتصال به آهن (TIBC): 250 – 450 µg /dl

 

درصد اشباع (ترانسفرین): زنان: %۵۰ – ۱۵ مردان: ۲۰ – ۵۰%

تفسیر:

در هموکروماتوز ارثی، آهن سرم معمولاً بیشتر از  ۱۶۰ µg/dl و درصد اشباع بیش از ۶۰ ٪ است. در اضافه بار آهن پیشرفته، درصد اشباع اغلب بیش از ۹۰ ٪ است.

غلظت آهن سرم بیانگر Fe3+ متصل به ترانسفرین است و شامل آهن سرم به صورت هموگلوبین آزاد نمی‌شود. به طور طبیعی فقط حدود یک سوم محل­های اتصال آهن توسط Fe3+ اشغال می‌شوند. بنابراین ترانسفرین سرم ظرفیت ذخیره‌ای قابل‌توجهی برای اتصال آهن دارد که ظرفیت غیراشباع اتصال به آهن (UIBC) نامیده می‌شود. حداکثر میزان آهنی که می‌تواند به ترانسفرین اتصال یابد، ظرفیت کلی اتصال به آهن (TIBC) نامیده می‌شود. اشباع ترانسفرین نیز نسبت آهن پلاسما به TIBC است. آهن سرم در هموسیدروز، کم‌خونی‌های همولیتیک (بخصوص تالاسمی)، کم‌خونی‌های سیدروبلاستیک، هپاتیت، نکروز حاد کبد، هموکروماتوز و درمان نامناسب با آهن افزایش می‌یابد. علایم و نشانه‌هایی که ممکن است در مسمومیت با آهن دیده شوند عبارتند از استفراغ، درد شدید شکم، اسیدوزمتابولیک با افزایش آنیون‌گپ، لوکوسیتوز، هیپرگلیسمی و افزایش بیلی­روبین /AST/ ALT و لاکتات دهیدروژناز.
آهن سرم در اشکالات تغذیه‌ای، از دست دادن مزمن خون (ازجمله (PNH، جذب ناکافی آهن پس از تزریق B12 در درمان آنمی‌بدخیم، به دنبال درمان با اریتروپوئتین ترکیبی، التهاب‌ها، عفونت‌ها و بیماری­های مزمن کاهش می‌یابد.
ترکیب آهن پایین و TIBC یا ترانسفرین بالا و اشباع پایین، نشانه فقر آهن می‌باشد. فریتین پایین نیز تشخیص فقر آهن را تایید می‌نماید. TIBCدر فقر آهن، مصرف OCP و حاملگی افزایش می‌یابد.

TIBC در هیپوپروتئینمی به هر علت و در بعضی از التهابات کاهش می‌یابد.
جهت تشخیص فقر آهن و اضافه بار آهن معمولاً فریتین حساسیت بیشتری دارد. بهترین و قابل اعتمادترین روش ارزیابی ذخیره کل آهن بدن انجام آسپیراسیون و بیوپسی مغزاستخوان می‌باشد.
بهترین روش ارزیابی فقر آهن در اطفال (به جز در مواردی که مشکوک به مسمومیت با سرب هستند) اندازه­گیری پورفیرین‌های آزاد اریتروسیت است.

شاخص های وضعیتی آهن در بیماریهای گوناگون

اشباع آهنآهن سرم*ترانسفرین و TIBCفریتینبیماری
نرمال یا کاهش یافتهکاهش یافتهافزایش یافتهکاهش یافتهکمبود آهن بدون عارضه
نرمال یا کاهش یافتهکاهش یافتهنرمال یا کاهش یافتهنرمال یا افزایش یافتهآنمی در بیماریهای مزمن
افزایش یافتهنرمال یا افزایش یافتهنرمال یا کاهش یافتهافزایش یافتهآنمی سیدروبلاستیک
افزایش یافتهنرمال یا افزایش یافتهنرمال یا کاهش یافتهافزایش یافتهآنمی  همولیتیک
بسیار افزایش یافتهافزایش یافتهکمی کاهش یافتهافزایش یافتههموکروماتوز
نرمال یا کاهش یافتهنرمال یا کاهش یافتهنرمال یا کاهش یافتهکاربرد نداردتخلیه پروتئین
افزایش یافتهافزایش یافتهمتغییرافزایش یافتهبیماری حاد کبدی

 

* TIBC (µg/dl)= Transferrin (mg/dl) × ۱٫۲۵

افزایش سطح آهن: هموسیدروز و هموکروماتوز، مسمومیت با آهن، کم خونی همولتیک، انتقال حجم زیاد خون، هپاتیت یا نکروز کبد، مسمومیت با سرب

کاهش سطح آهن : ناکافی بودن آهن ر‍ژیم غذایی، دفع مزمن خون ( خونریزی ماهیانه نامنظم، سرطان رحم، سرطان روده، بیماری های التهابی روده، دیورتیکولوز، سرطان مجاری ادراری، همانژیوم، ناهنجاری های شریانی، وریدی) ، ناکافی بودن جذب روده ای آهن (سوء جذب، سندرم روده کوتاه) ، اواخر بارداری، کم خونی فقر آهن، نئوپلاسم.

محدودیت ها:

به جز در مسمومیت با آهن، در سایر موارد اندازه­گیری آهن سرم بدون TIBC یا ترانسفرین از ارزش محدودی برخوردار است. استفاده از سطح فریتین هم جهت تعیین فقرآهن کمک‌کننده است. سطح پایین آهن در عفونت‌های حاد همراه با لوکوسیتوز ممکن است نشانه فقر آهن نباشد. غلظت‌های پایین آهن در عفونت مزمن، التهاب و بدخیمی ممکن است گمراه‌ کننده باشد. در حالی که در بسیاری از این موارد سطح فریتین بالاست. در خانم­هایی که OCP مصرف می‌کنند TIBC و ترانسفرین افزایش یافته ولی اشباع ترانسفرین طبیعی است. اشباع ترانسفرین در التهابات حاد و مزمن کاهش می‌یابد. همولیز واضح ممکن است با سطح آهن تداخل پیدا کند. در گروهی از بیماران که آنمی فقر آهن دارند غلظت ترانسفرین پلاسما طبیعی است. دفروکسامین که در درمان مسمومیت با آهن استفاده می‌شود با TIBC تداخل دارد.

عوامل مداخله گر:

افزایش دهنده ها: انتقال خون، مصرف اخیر مواد غذایی حاوی آهن، بیماری های همولیز دهنده، دارو های افزاینده سطح آهن نظیر دکستران، استروژن ها، کلرامفنیکل، اتانل، داروهای حاوی آهن، متیل دوپا، داروهای ضد بارداری خوراکی.

کاهش دهنده ها: دارو های کاهنده سطح آهن نظیر ACTH، کلستیر آمین،تستوسترون، کلرامفنیکل، کلسی شین، دفروکسامین، متی سیلین.

داروهای افزاینده سطح TIBC عبارتند از: فلوریدها و داروهای ضد بارداری خوراکی.

داروهای کاهنده سطح TIBC عبارتند از: ACTH و کلرامفنیکل.

موارد منع مصرف: مصرف آهن تزریقی پیش از نمونه‌گیری، به اشتباه سبب نتایج بالای آهن خواهد شد. تزریق اخیر خون ممکن است فقط تاثیر مثبت کمی بر سطح سرمی آهن داشته ‌باشد.

توضیحات:

  • خونگیری باید قبل از سایر نمونه هایی که احتیاج به لوله های حاوی ضد انعقاد دارند انجام شود.
  • از این تست در بیماران مبتلا به بیماری های همولیتیک نمی توان استفاده نمود زیرا ممکن است به طور کاذب بالا نشان دهد.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده