معماری

عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي

عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي

(Sodium(Na

عوامل مداخله‌گر:

  • هيپرليپدمي، هيپرپروتئينمي در تكنيك فتومتري نتايج اشتباه ايجاد مي‌كند.
  • هموليز
  • هيپرگلیسمي: به ازاي هر mg/dl 100 افزايش گلوكز سرم 7 mEq/L سديم كاهش مي‌يابد.
  • ضربه، جراحي يا شوك اخير ممكن است سبب افزايش سطح سديم شوند.

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزایش سطحNa شوند.

استروئیدهای آنابولیک، آنتی‌بیوتیک‌ها، کلونیدین، کورتیکواستروئیدها، داروهای ضدسرفه، متیل دوپا، کاربنی‌سیلین، استروژن‌ها و قرص‌های ضد بارداری.

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطحNa شوند:

کاربامازپین، دیورتیک‌ها، مایعات IV فاقد سدیم، سولفونیل اوره‌ها، تریامترن، مهار کننده‌های ACE، کاپتوپریل، هالوپریدول، هپارین، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، ضد افسردگی‌های سه حلقه‌ای، وازوپرسین و سولفات‌ها

 

مقادیر بحرانی:

 

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 160 120 mmol/L Sodium

 

 

Potassium :K

 

عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز موجب افزايش سطح K مي‌شود.
  • حركت ساعد هنگامي كه گارو بسته است، ممكن است سبب افزايش سطح K گردد، بنابراين توصيه مي‌گردد در هنگام نمونه‌گيري بيمار ساعد خود را حركت نداده و مشت خود را باز و بسته نكند و ترجيحاً بدون گارو خون‌گيري انجام شود.

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح پتاسیم سرم شوند:

آمینوکاپروییک اسید، آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضد سرطان، کاپتوپریل، اپی‌نفرین، هپارین، هیستامین، ایزونیازید، لیتیوم، مانیتول، دیورتیک‌‌های نگهدارنده پتاسیم، مکمل‌های پتاسیم و سوکسینیل کوا

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح پتاسیم سرم شوند:

استازولامید، آمینوسالیسیلیک اسید، آمفوتریپسین B، کاربنی‌سیلین، سیس‌پلاتین، ملین‌ها، دیورتیک‌های دافع پتاسیم، انفوزیون گلوکوز، انسولین، کربنات لیتیوم، پنیسیلین G با دوز بالا، آسپیرین و سدیم پلی استیرن سولفات

 

مقادیر بحرانی:

 

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 6.2 2.8 mmol/L Potassium
Serum or plasma 7.8 2.8 mmol/L Potassium (newborn)

 

 

 

Magnesium:Mg

عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز نمونه
  • توقف خون در ورید

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح منیزیوم شوند:

داروهای تیروئید، آنتی‌اسیدها، ملین‌ها، داروهای حاوی کلسیم، لیتیوم، دیورتیک‌های قوس هنله و آمینوگلیکوزیدها

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح منیزیوم شوند:

دیورتیک‌ها، بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها، انسولین

مقادیر بحرانی:

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 4.7 1.0 mg/dl Magnesium

 

 

 

Chloride :cl

 

عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز نمونه
  • گرم شدن نمونه
  • تزریق سالین زیاد سبب افزایش سطح کلر می‌شود.

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح کلر شوند:

استازولامید، کلرید آمونیوم، آندروژن‌ها، مشتقات کورتیزون، استروژن‌ها، گوانیتیدین، هیدروکلروتیازید، متیل دوپا

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح کلر شوند:

آلدوسترون، بی‌کربنات، کورتیکواستروئیدها، دیورتیک‌های قوس هنله، دیورتیک‌های تیازیدی و تریامترن

 

مقادیر بحرانی:

 

 

 

 

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 120 80 mmol/L Chloride

 

 

Amylase

 

عوامل مداخله‌گر:

  • ليپمي سرم به صورت كاذب آميلاز سرم را كاهش مي‌دهد و الكل آن را افزايش مي‌دهد.
  • محلول‌هاي دكستروز وريدي می‌توانند به صورت كاذب سطوح آميلاز پایین بیاورند.
  • خوردن الكل قبل از آزمايش، چون الکل ترشح آمیلاز را تحریک می‌کند.
  • استفاده اخير از مرفين، كه اسفنكتر اودي را مسدود مي‌كند.

 

  • كادر پزشكي نبايد نزديك لوله جمع‌آوري خون جهت تست آميلاز عطسه، سرفه و يا صحبت كنند چون بزاق آنها به محتواي آميلاز نمونه افزوده مي‌شوند. دميدن در پيپت ممنوع است.

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح آمیلاز شوند:

PAS، آسپیرین، آزاتیوپرین، کورتیکواستروئید‌ها، اتیل الکل، مواد حاجب یددار، دیورتیک‌های قوس هنله، متیل دوپا، ضد دردهای مخدر، قرص‌های ضد بارداری

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح آمیلاز شوند:

سيترات‌ها، گلوكوز و اگزالات‌ها

 

مقادیر بحرانی:

  • افزايش تا سه برابر حد فوقاني مقادير طبيعي

 

 

Bilirubin

 

عوامل مداخله‌گر:

  • تماس با نور سفيد يا ماوراء بنفش بيليروبين توتال و بيلیروبين غير مستقيم را 2 تا 20 درصد كاهش مي‌دهد.
  • هموليز و ليپمي نتايج غير صحيح ايجاد مي‌كند.
  • عدم توانايي در حفظ ناشتايي (فقط در بالغين 8 تا 12 ساعت) چون چربي‌هاي سرم در نتايج كار تداخل ايجاد

مي‌كند

  • ناشتايي به مدت 48 ساعت در افراد سالم بيليروبين را به طور متوسط 240% و در افراد با اختلال عملكرد كبدي 194% افزايش مي‌دهد.

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح بيليروبين شوند:

آلوپورينول، استروئيدهاي آنابوليك، آنتي‌بيوتيك‌ها، داروهای ضد مالاریا، اسید آسکوربیک،کلینرژیک‌ها، کدئین، دکستران، دیورتیک‌ها، اپی‌نفرین‌، متیل دوپا، مورفین، قرص‌های ضد بارداری، ریفامپین، سالیسیلات‌ها، سولفونامید‌ها، تئوفیلین، ویتامین A

  • داروهاي زير ممكن است سبب كاهش سطح بيليروبين شوند:

باربيترات‌ها،كافئين، پني‌سيلين و ساليسيلات‌ها با دوز بالا

 

مقادیر بحرانی:

 

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 15 mg/dl Bilirubin (newborn)

 

 

 

 

 

 

Serum Protein

 

  • پروتئين‌هاي سرم: ALB و گلوبولين و …

 

عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز (افزايش توتال پروتئين)
  • استراحت طولاني مدت در بستر
  • انفوزيون وسيع داخل وريدي
  • توقف خون وريدي به علت بستن طولاني مدت گارو (سبب افزايش ALB و گلوبولين) مي‌شود.
  • كلاپس عروق محيطي
  • هايپرليپیدمي
  • هايپربيليروبينمي

 

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح پروتئين‌هاي سرم شوند:

استروئیدهای آنابولیک، آندروژن‌ها، کورتیکو استروئیدها، دکستران، هورمون رشد، انسولین، فنازوپیریدین، پروژسترون

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح پروتئين‌هاي سرم شوند:

یون‌های آمونیاک، استروژن‌ها، داروهای دارای سمیت کبدی، قرص‌های ضد بارداری

 

مقادیر بحرانی:

 

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 6.8 1.7 g/dl Albumin (children)
Serum or plasma 9.5 3.4 g/dl Protein (children)
CSF 188 mg/dl Protein, CSF (children)

 

 
Fasting Blood Suger (FBS)
عوامل مداخله‌گر:
عدم رعايت ناشتايي
هماتوكريت بالاي 55% و ورزش شديد سبب كاهش قند خون مي‌شوند.
مصرف مايعات داخل رگي حاوي دكستروز
وارد شدن هرگونه استرس (بيهوشي عمومي، حوادث عروقي مغز و سكته قلبي) مي‌توانند سبب افزايش قند خون شوند.
حاملگي، چاقي، روش زندگي نشسته و سيگاري قهار بودن سبب افزايش قند خون مي‌شود.
نمونه خوني كه سرم آن از سلول‌هاي خوني جدا نشده باشد مقدار قند آن در دماي اتاق با سرعت 3 تا 5% (حداكثر10%) در ساعت كاهش مي‌يابد.

تداخلات دارویی:
داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح گلوکز شوند:
TCAها، عوامل مهار کننده بتا آدرنرژیک، کورتیکواستروئیدها، دکستروتیروکسین، دیازوکساید، دیورتیک‌ها، اپی‌نفرین، استروژن‌ها، گلوکاگن، ایزونیازید، لیتیوم، فنوتیازین‌ها، فنی‌توئین، سالیسیلات‌ها (مسمومیت حاد) و تریامترن
داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح گلوکز شوند:
استامینوفن، الکل، استروئید‌های آنابولیک، کلوفیبرات، دیسوپیرامید، ژمفیبروزیل، انسولین، مهار کننده‌های مونوآمینواکسیداز، پنتامیدین، پروپرانولول، مهار کننده‌های آلفاگلوکوزیداز، بی‌گوانید‌ها، مقلدهای اینکرتین، مگلیتینیدها، سولفونیل اوره‌ها و تیازولیدین دیون‌ها

مقادیر بحرانی:
Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 450 40 mg/dl Glucose
Serum or plasma 445 46 mg/dl Glucose (children)
Serum or plasma 325 30 mg/dl Glucose (newborn)
CSF 200 40 mg/dl Glucose, CSF
CSF – 31 mg/dl Glucose, CSF(children)
2hpp Glucose
عوامل مداخله‌گر:
عدم رعايت مقررات تغذيه‌اي
سندرم كوشينگ
عفونت
استفراغ، جويدن آدامس و خوردن غذا در خلال دو ساعت انجام آزمايش نتيجه را غير معتبر مي‌كند.
سندرم سوء جذب
وارد شدن هر گونه استرس مي‌تواند سبب افزايش قند خون شود.
اگر بيمار نتواند تمام محلول گلوكز را بخورد و يا قسمتي از محلول گلوكز را استفراغ كند، سطح گلوكز ممكن است به صورت كاذب كاهش پيدا كند.
در طي دو ساعت بيمار بايد استراحت كند، سيگار نكشد و ورزش نكند.
OGTT

عوامل مداخله‌گر:
عدم رعايت حالت ناشتايي و رژیم
خوردن الکل
بستری بودن
سوءتغذیه، سوء جذب
سندرم كوشينگ
وارد شدن هر گونه استرس (بيهوشي عمومي، حوادث عروقي مغز، سكته قلبي و عفونت) مي‌تواند سبب افزايش قند خون شود.
حاملگي
سيگار کشیدن طی آزمایش به دلیل اینکه نیکوتین سبب افزايش قند خون مي‌شود.
ورزش طی آزمایش سبب افزايش قند خون مي‌شود.

تداخلات دارویی:
داروهای ضد فشار خون بالا، ضد التهاب، آسپیرین، بتابلوکرها، فوروزماید، نیکوتیــن، قرص‌های ضد بارداری، فنوتیازین‌ها، داروهای اعصاب و روان، استروئیدها و دیورتیک‌های تیازید ممکن است موجب عدم تحمل گلوکز شوند.
Hb A_1c
عوامل مداخله‌گر:
مصرف آسپیرین
کم‌خونی
لخته شدن نمونه
انتقال خون جنین مادر
هموگلوبین‌های F،S و Hسبب افزایش کاذب و هموگلوبین‌های C، D، E،G و لپور سبب کاهش کاذب هموگلوبین گلیکوزیله می‌شوند.
نارسایی مزمن کلیه
هموگلوبینوپاتی‌ها روی نتایج تأثیر می‌گذارند؛ چون مقدار A Hb و در نتیجه HbA_1را تغییر می‌دهند.
همودیالیز
خونریزی
وقتی که طول عمرRBCها زیاد شود، میزان هموگلوبین گلیکوزیله افزایش پیدا می‌کند؛ چون هموگلوبین به مدت زیادی در معرض گلیکوزیلاسیون قرار می‌گیرد.
BUN-UREA
عوامل مداخله‌گر:
تغييرات مصرف پروتئین
حاملگي پيشرفته ممكن است سبب كاهش سطح BUN شود، چون پلاسما افزایش پیدا می‌کند.
BUN در افراد پير ممكن است افزايش پيدا كند.
حجم توده عضلانی بدن
کم‌آبی و پرآبی بدن بر سطح BUN مؤثر است.

تداخلات دارویی:
داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح BUN شوند:
آلوپپورینول، آمینوگلیکوزیدها، سفالوسپورین‌ها، کلرال هیدرات، سیس‌پلاتین، فوروزماید، گوانیتیدین، ایندومتاسین، متوترکسات، آسپیرین، آمفوتریپسین B، باسیتراسین، کاربامازپین، کلسیتین، متی‌سیلین، پنی‌سیلین، پلی‌ميکسین B، پروبنسید و وانکومایسین
داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح BUN شوند:
کلرامفنیکل، استرپتومایسین
مقادیر بحرانی:
Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 80 – mg/dl Urea nitrogen
Serum or plasma 55 – mg/dl Urea nitrogen (children)

Creatinine

عوامل مداخله‌گر:
هموليز
2- مواردی که سبب افزایش کاذب کراتینین می‌شوند:
كتو اسيدوز
تشکیل کمپلکس‌های رنگی (مثل استواستات، پیروات و بعضی از سفالوسپورین‌ها)
واکنش آنزیمی (فلوسیتوزین ممکن است کراتینین سرم را حدود0.6 mg/dL افزایش دهد).
سایر مواد مداخله‌گر (ویتامین C،PSP، ال‌دوپا و پاراآمینوهیپورات)
رژیم غذایی پر پروتئین
گرم شدن نمونه
3- مواردی که سبب کاهش کاذب کراتینین می‌شوند:
افزايش شديد بيلي‌روبين، هيستيدين و تركيبات كينيدن
واکنش آنزیمی (گلوکز بیشتر از mg/dL 100)
حاملگي ممكن است سبب كاهش سطح كراتينين شود.

تداخلات دارویی:
داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح کراتینین شوند:
داروهای مهار کنندهACE ، آمینوگلیکوزیدها (مانند جنتامایسين)، سایمتیدین، داروهای شیمی درمانی حاوی فلزات سنگین (مانند سیس‌پلاتین) و سایر داروهای سمی برای کلیه مانند سفالوسپورین‌ها (از جمله سفوکسیتین)
Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 5.0 – mg/dl Creatinine
Serum or plasma 3.8 – mg/dl Creatinine (children)
مقادیر بحرانی:

Uric acid

عوامل مداخله‌گر:
استرس مي‌تواند سبب افزايش اسيد اوريك خون شود.
گرسنگي
پورين‌هاي بالاي رژيم غذايي
خوردن كافئين و يا ويتامين C
داروهاي حاجب اشعه X باعث افزایش دفع اسید اوریک و کاهش سطح آن می‌شود.
تزریق مواد حاوی مقدار زیادی پروتئین (بخصوص گلایسین) مانند تغذیه کلی‌ پارنتال (وریدی، غیر گوارشی) می‌تواند باعث افزايش اسيد اوريك شود.

تداخلات دارویی:
داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح اسيد اوريك شوند:
الکل، اسید آسکوربیک، آسپیرین (با دوز پایین)، كافئين، سیس‌پلاتین، دیازوکسید، اپی‌نفرین، اتامبوتول، لوودوپا، متیل دوپا (آلدومت)، اسید نیکوتینیک، فنوتیازین‌ها و تئوفیلین
داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح اسيد اوريك شوند:
آلوپورینول، آسپیرین (با دوزبالا)، آزاتیوپرین (ایموران)، کلوفیبرات، کورتیکواستروئیدها، استروژن‌ها، دیورتیک‌ها، انفوزیون‌های گلوکز، گایا فنزین، مانیتول، پروبنسید و وارفارین

مقادیر بحرانی:
Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 13 – mg/dl Uric acid
Serum or plasma 12 – mg/dl Uric acid (children)
Cholesterol

عوامل مداخله‌گر:
رژيم غذايي غني از چربي اشباع، سيگار
برداشتن تخمدان‌ها و دوران پس از یائسگی با افزايش سطح كلسترول همراه است.
حاملگي معمولاً با افزايش سطح كلسترول و تری‌گلیسرید همراه است.
استراحت در حالت خوابيده سبب كاهش سطح كلسترول مي‌شود.
الكل باعث افزايش سطح كلسترول و تری‌گليسريد مي‌شود.
مقدار كلسترول در زمستان بالغ بر 8% بيشتر از تابستان است.
حادثه ضربه‌اي يا سكته باعث كاهش سطحChol و HDL مي‌شود.
HDL در بیماران با کم‌کاری تیروئید افزایش و در بیماران با پرکاری تیروئید کاهش پیدا می‌کند.

تداخلات دارویی:
داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح كلسترول شوند:
داروهای حاوي هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک، استروئید‌های آنابولیک، عوامل بلوک کننده بتا- آدرنرژیک، کورتیکواستروئید‌ها، اپی‌نفرین، قرص‌های ضد بارداری، فنی‌توئین (دیلانتین)، سولفونامیدها، دیورتیک‌های تیازیدی، سیکلوسپورین و ویتامین D
داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح كلسترول شوند:
آلوپورینول، اندروژن‌ها، داروهای متصل شونده به نمک‌های صفراوی، کاپتوپریل، کلروپروپامید، کلوفیبرات، کلشی‌سین، کولستیپول، اریترومایسین، ایزونیازید، لیوتیرونین (سیتومل)، مهارکننده‌های مونوآمینواکسیداز، نیاسین، استاتین‌ها، نیترات‌ها
Triglyceride
عوامل مداخله‌گر:
مصرف غذاهای چرب باعث افزایش سطح TG می‌شود.
مصرف الكل باعث افزايش تولید VLDL و در نتیجه بالا رفتن سطح تری‌گليسريد مي‌شود.
حاملگي معمولاً با افزايش سطحTG همراه است.

تداخلات دارویی:
داروهای کلستیرآمین، استروژن‌ها و قرص‌های ضد بارداری سبب افزايش سطح TG می‌شوند.
داروهای اسیدآسکوربیک، آسپاراژیناز، کلوفیبرات، کولستیپول، فیبرات‌ها و استاتین‌ها سبب کاهش سطح TG می‌شوند.

 

منابع:1.           کتاب جامع تست‌های تشخیصی و آزمایشگاهی پاگانا– تیموتی جیمز پاگانا –2010

2.           تفسیر بالینی آزمایش‌های پزشکی- دکتر ایوب ابراهیمی

3.           مجموعه تست‌های آزمایشگاهی (تست‌های بیوشیمی)- آزمایشگاه مرجع سلامت

Tietz textbook of clinical chemistry and molecular diagnostics, Table 56-3 Critical Value , Fourth Edition , 2006

علی خوش‌نژاد (کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی)

مجتبی خشوعی پاریزی (کارشناس آزمایشگاه)

دانشگاه علوم پزشکی قم

ماهنامه اخبار آزمایشگاهی