معماری
قند خون

آزمایش FBS قند خون ناشتا

آزمایش قند خون و شرایط قبل از نمونه گیری،تفسیر تست قند خون و مقدار نرمال قند خون،مقدار ناشتایی برای آزمایش قند خون fbs،مقدار قند خون بعد از صبحانه،ناهار و شام،قند خون دوران حاملگی،قند ۴pm،میزان قند خون،دیابت بارداری،قند خون بالا،چه چیزهایی روی قند خون تاثیر میگذارند؟

آزمایش قند خون، مقدار انواع قند ( که گلوکز نامیده می شود ) را در خون اندازه گیری می کند.  قند در غذاهای کربوهیدرات دار وجود دارد. قند منبع اصلی انرژی است که بدن از آن استفاده می کند. انسولین هورمونی است که به سلول های بدن کمک می کند که از قند استفاده کنند. انسولین در پانکراس  ( لوزالمعده) تولید می شود و وقتی که مقدار قند خون بالا می رود،  انسولین هم  در خون آزاد می شود.

به طور طبیعی، سطح قند خون بعد از خوردن غذا مقدار کمی بالا می رود. این افزایش قند باعث آزاد شدن انسولین از پانکراس می شود و  در نتیجه آن مقدار قند خون زیاد بالا نمی رود. اگر مقدار قند خون برای مدت طولانی بالا بماند، می تواند به چشم ٬ کلیه ها ٬ اعصاب و رگ های خونی آسیب بزند.

چندین نوع آزمایش مختلف برای اندازه گیری مقدار قند خون وجود دارد، که عبارتند از:

  • قند خون ناشتا FBS) blood sugar Fasting) 

این آزمایش قند خون را در حالی اندازه گیری می کند که شما حداقل حدود ۸ ساعت ناشتا بوده اید. این اولین آزمایشی است که برای تشخیص دیابت یا  وضعیت پیش از دیابت استفاده می شود.

  • قند خون ۲ ساعت بعد از صبحانه  ۲-hour postprandial blood sugar 

این تست قند خون را دقیقا ۲ ساعت بعد از شروع صبحانه اندازه گیری می کند. این آزمایش برای تشخیص دیابت استفاده نمی شود.

  • قند خون تصادفی (Random blood sugar (RBS

این تست قند خون را بدون در نظر گرفتن اینکه شما چه موقعی غذا خورده اید، اندازه گیری می کند. چندین بررسی تصادفی ممکن است در طول روز انجام شود.

اندازه گیری تصادفی قند مفید است،  چون میزان قند خون در افراد سالم در طول روز تغییر زیادی نمی کند. اگر قند خون در طول روز تغییر زیادی داشته باشد، ممکن است مشکلی در بدن وجود داشته باشد. این آزمایش،  آزمایش قند خون اتفاقی  (casual blood glucose test ) نیز نامیده می شود.

  • آزمایش تحمل گلوکز دهانی ( Oral glucose tolerance test )

این تست برای تشخیص مرحله ی پیش دیابت و  همینطور خود دیابت استفاده می شود. آزمایش تحمل گلوکز دهانی جزو آزمایشاتی است که در  آن شما قبل از آزمایش یک مایع شیرین می خورید. این آزمایش بیشتر برای تشخیص دیابت بارداری استفاده می شود. این آزمایش معمولا برای افراد دیابتی غیر باردار استفاده نمی شود.

  • بررسی هموگلوبین متصل به قند A1c ( هموگلوبین گلیکوزیله A1c)

مقدار هموگلوبین متصل به قند را اندازه گیری می کند. این آزمایش می تواند برای تشخیص دیابت استفاده شود. همچنین چگونگی کنترل دیابت را در ۲ الی ۳ ماه گذشته نشان می دهد و اینکه داروهای دیابت شما نیاز به تعویض دارد یا که خیر. نتیجه ی آزمایش HbA1C میانگین  سطح قند خون را تخمین می زند.  به آن متوسط گلوکز تخمین زده  شده و یا EAG می گویند.


چرا آزمون های بررسی قند خون انجام می شود؟

آزمایش های قند خون در موارد زیر انجام می شود:

  • بررسی بیماران دیابتی و پیش دیابتی
  • بررسی درمان بیماران دیابتی
  • بررسی دیابت بارداری (gestational diabetes)

تعیین کردن پایین بودن مقدار قند خون ( هیپو گلایسمی) (hypoglycemia). اندازه گیری مقدار انسولین خون و پروتئینی به نام    پپتید – C ممکن است در آزمایش تعیین قند خون اندازه گیری شود تا علت کاهش قند خون معلوم شود.


مراحل  آماده سازی آزمایش های بررسی قند خون ؟  

(Fasting blood sugar (FBS ( آزمایش قند خون ناشتا ) : برای آزمایش قند خون ناشتا،  قبل از دادن نمونه نباید به مدت ۸ ساعت چیزی میل کنید (به جز آب)

۲-hour postprandial blood sugar ( قند خون ۲ ساعت بعد از صبحانه) : برای آزمایش قند خون ۲ ساعته،  دقیقا ۲ ساعت قبل از دادن نمونه خون، شروع به خوردن صبحانه کنید. آزمایش قند خون در خانه ( بررسی قند خون در منزل)،  رایج ترین راه برای چک کردن قند خون ۲ ساعته می باشد.

Random blood sugar (RBS) & HbA1c ( قند خون تصادفی و هموگلوبین گلیکوزیله A1c) : آمادگی خاصی قبل از انجام این دو آزمایش لازم نیست.

Oral glucose tolerance test  ( آزمایش تحمل گلوکز دهانی) : برای این آزمایش نیاز است که شما ۳ روز قبل از آزمایش رژیم خاصی داشته باشید  و حداقل ۸ ساعت قبل از اولین آزمایش  چیزی نخورید  و  نیاشامید  و همچنین  سیگار نکشید و ورزش سنگین هم انجام ندهید.

با پزشک خود در مورد نگرانی که در مورد آزمایش دارید ٬ احتمال خطر آن، نحوه انجام آزمایش یا نتایج احتمالی آزمایش صحبت کنید.

 

نام اختصاری آزمایش:FBS

سایر نام ها: گلوکز خون ناشتا، Fasting Plasma glucose , Fasting  blood glucose

بخش مورد انجام : بیوشیمی

نوع نمونه قابل اندازه گیری: سرم یا پلاسمای EDTA یا هپارینه

حجم نمونه مورد نیاز: ۱ mL

شرایط نمونه گیری:

  1.  حداقل ۸ و حداکثر ۱۶ ساعت ناشتا ضروری است. نوشیدن آب مجاز است.
  2.  از مصرف انسولین یا داروهای هیپوگلیسمیک تا پس از خونگیری خودداری شود.

ملاحظات نمونه گیری:

  1. ۸ تا ۱۶ ساعت ناشتایی نیاز است. بیمار نباید بیش از ۱۶ ساعت ناشتا باشد زیرا گرسنکی شدید بیمار باعث افزایش کاذب گلوکز می شود.
  2. استعمال دارو توسط بیمار را در برگه جواب آزمایش ثبت کنید.

موارد عدم پذیرش نمونه: همولیز شدید نمونه در نتایج تداخل ایجاد می کند.

شرایط نگهداری: در C ۴  به مدت ۷ روز و در C۲۰-  به مدت ۳۰ روز پایدار است. بعد از نمونه گیری طی یک ساعت سرم یا پلاسما جدا گردد زیرا گلوکز خون در دمای اتاق هر ساعت به دلیل متابولیزه شدن ۱۰% کاهش می یابد.

کاربردهای بالینی: تشخیص و مدیریت دیابت شیرین و دیگر اختلالات متابولیسم کربوهیدرات از جمله دیابت بارداری، هیپوگلیسمی نوزادان ، هیپوگلیسمی ایدیوپاتیک، و کارسینوم سلولهای بتای پانکراس

روش مرجع: روش آنزیماتیک هگزوکیناز ( در سرم و پلاسما)

روش ارجع:  روش آنزیماتیک گلوکز اکسیداز

سایر روش ها: هگزوکیناز(متد UV)، O-Toluidine، فولن وو، شافرهارتمن- سوموژی، فروسیانید، بندیکت، واکنش رنگی نئوکوپرین و …

 

مقادیر طبیعی:

بند ناف: ۴۵ – ۹۶ mg/dl

نوزاد نارس: ۲۰ – ۶۰ mg/dl

نوزاد: ۳۰ – ۶۰ mg/dl

 اطفال زیر دوسال : ۶۰ – ۱۰۰ mg/dl

کودکان بالا دو سال الی بزرگسالان: ۷۰ – ۱۱۰ mg/dl

مقادیر دامنه طبیعی پس از ۵۰ سالگی افزایش می یابد.

مقادیر بحرانی:

مردان: مقادیر بالاتر از ۴۰۰ mg/dl و پایین تر از ۵۰ mg/dl

زنان: مقادیر بالاتر از ۴۰۰ mg/dl و پایین تر از ۴۰ mg/dl

اطفال: مقادیر پایین تر از ۴۰ mg/dl

نوزادان: مقادیر بالاتر از ۳۰۰ mg/dl و پایین تر از ۳۰ mg/dl

تفسیر:

FBS  بالاتر یا مساوی mg/dl 126 پس از ناشتایی ۸ ساعته نشان دهنده دیابت است. FBS بین

mg/dl 126- 110 نشان دهنده ریسک بالای ابتلای به دیابت نوع ۲ است. این بیماران باید برای تغییر شیوه زندگی مشاوره کرده و جهت پیگیری تستهای تکمیلی بیشتری ( از قبیل GGT,2hpp) انجام دهند.

 

افزایش سطح: دیابت قندی،پاسخ استرس حاد نظیر عفونت ها، سوختگی ها و جراحی ها، سندرم کوشینگ،  نارسایی مزمن کلیوی،  گلوکاگونوما، پانکراتیت حاد، درمان با دیورتیک ها،  درمان با کورتیکواستروئیدها، آکرومگالی

کاهش سطح: انسولینوما، هیپوتیروئیدی کاهش فعالیت هیپوفیز، بیماری آدیسون،  بیماری وسیع کبدی، زیاده روی در مصرف انسولین، روزه داری

واکنش تداخلی:

  1. استعمال سیگار در طی انجام آزمایش موجب افزایش سطح گلوکز خون می گردد.
  2. استرس: به علت اثر کاتکول آمین ها بر افزایش سرم، موجب بالا رفتن آن می شود.
  3. استعمال یکسری از داروها قبل از انجام آزمایش که بر سطح گلوکز خون تأثیر گذارند.

داروهای افزاینده سطح FBS : داروهای ضد افسردگی، داروهای بلوکه کننده بتا آدرنرژیک، کورتیکواستروئیدها، تزریق IV دکستروز، دکستروتیروکسین، دیازوکسید، دیورتیک ها، اپی نفرین، استروژن ها، گلوکاگن، ایزونیازید، لیتیم، فنوتیازین ها، سالیسیلاتها ( مسمومیت حاد) و تری آ مترن.

داروهای کاهنده سطح FBS : استامینوفن، الکل، استروئیدهای آنابولیک، کلوفیبرات، دیزوپیرامید، جم فیبروزیل، انسولین، مهارکننده های مونو آمین اکسیداز، پنتامیدین، پروپرانولول، تولازامید، تولبوتامید.

 

توضیحات: در بیماران جدید دیابتی باید گلوکز خون را مکرراً اندازه گیری نمود تا بتوان مقدار مناسب انسولین تجویزی را تعیین نمود.

 

بررسی مقادیر قند خون

قند خون ناشتا = FBS : کمتر و یا برابر با ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر(mg/dL) ( ۵٫۶ میلی مول در هر لیتر و یا mmol/L)

قند ۲ ساعت بعد از غذا = ۲hPP : کمتر از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر (۷٫۸ mmol/L) برای افراد  ۵۰ سال و جوان تر، کمتر از ۱۵۰ میلی گرم در دسی لیتر (۸٫۳ mmol/L) برای افراد سنین ۵۰ تا ۶۰ سال، و کمتر از ۱۶۰ میلی گرم در دسی لیتر (۸٫۹ mmol/L) برای افراد ۶۰ یال و مسن تر

قند تصادفی : بر اساس  زمان و مقداری که شما  در آخرین وعده غذایی خوردید، سطح آن متغیر است. به طور کلی: ۸۰ تا ۱۲۰ میلی گرم در دسی لیتر (۴٫۴-۶٫۶ mmol/L) قبل از وعده ها و یا وقتی بیدار می شوید، ۱۰۰ تا ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر (۵٫۵ -۷٫۷ mmol/L)  در زمان خواب

شرایط بسیاری می تواند میزان قند خون را تغییر دهد.  پزشک شما  در مورد هر نتیجه ی غیر طبیعی در تست های انجام شده  در رابطه ی با علائم و پیشینه ی طبی با شما صحبت می کند.

مقادیر بالای قند خون 

بعضی شرایط باعث افزایش قند خون می شود، که عبارتند از:

  • استرس شدید
  • حمله ی قلبی
  • سکته ی مغزی
  • سندرم کوشینگ
  • داروهایی مثل کورتیکو استروئیدها
  • افزایش تولید هورمون رشد ( آکرومگالی )

کاهش مقادیر قند خون

اگر قند خون ناشتا در خانم ها کمتر از ۴۰ میلی گرم در دسی لیتر ( ۲٫۲ mmol/L) و در آقایان کمتر از ۵۰ میلی گرم در دسی لیتر (۲٫۸ mmol/L) باشد، در همراهی با علایم هیپو گلایسمی ممکن است توموری هم  در بدن باشد که به صورت غیر طبیعی انسولین ترشح می کند ( به آن انسولینما می گویند).

کاهش قند خون ممکن است ناشی از علل زیر هم باشد:

  • بیماری آدیسون
  • کاهش سطح هورمون های تیروئیدی (هیپوتیروئیدیسم)
  • وجود تومور در غده هیپوفیز
  • بیماری کبدی از جمله  سیروز کبدی
  • نارسایی کلیه
  • سوء تغذیه و یا اختلال در غذا خوردن، مانند بی اشتهایی.
  • مصرف دارو های  موثر در درمان دیابت

عوامل موثر بر آزمایشات قند خون 

دلایلی که آزمایش قند خون  نمی تواند مفید واقع شود و یا اینکه نتایج آن کمکی به ما نکند، عبارتند از:

  • خوردن یا نوشیدن کمتر از ۸ ساعت قبل از آزمایش خون ناشتا و یا کمتر از ۲ ساعت قبل از آزمون ۲ ساعت پس از غذا.
  • مصرف الکل
  • بیمار بودن یا استرس داشتن، سیگار کشیدن و مصرف قهوه
  • مصرف داروهایی همانند داروی جلوگیری از بارداری، داروهای کاهنده فشار خون، فنی توئین (دیلانتین)، فورزماید ( لازیکس)، تریامترن (دیرنیوم دیازید)، هیدروکلروتیازید (اسیدریکس، ارتیک)، نیاسین، پروپرانول (ایندرال)  و یا کورتیکواستروئید (پردنیزون). بعضی داروها می توانند سبب تغییر در آزمایش قند خون  شوند. حتما به پزشک خود اطلاع دهید که چه داروهایی مصرف می کنید.

در چه مواردی باید تامل کنیم؟

میزان قند خون در ادرار هم اندازه گیری می شود. بسیاری از افراد دیابتی در ادرار خود قند دارند. اما میزان قند در خون باید خیلی زیاد باشد تا  قند در ادرار ظاهر شود. به این دلیل ٬ اندازه گیری قند ادرار برای تشخیص و یا غربالگری دیابت به کار نمی رود.
اگر شما مبتلا به دیابت هستید٬ باید همیشه در خانه قند خود را اندازه گیری کنید.

پاسخ دهید