در مورد آلرژی کودکان چه می‌دانید؟

تحقیقات نشان می‌دهد آسم و آلرژی از 3 دهه قبل تاکنون افزایش چشمگیری یافته، به‌خصوص در کلانشهری مثل تهران شیوع آن را حدود 35 درصد برآورد می‌کنند و تعداد بسیار زیادی از مبتلایان را کودکان تشکیل می‌دهند. این دو بیماری خطرناک و کشنده نیستند ولی کیفیت زندگی فرد بزرگسال یا کودک را به میزان زیادی کاهش می‌دهند. نخستین سوالی که در این زمینه مطرح می‌شود این است که چرا میزان شیوع این دو بیماری افزایش یافته است؟
چگونه می‌توان آسم و آلرژی کودکان را کنترل کرد؟
و راه‌های درمانی جدید کدام‌اند؟ با دکتر معصومه همت‌یار، متخصص کودکان و عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی در این‌باره گفت‌وگو کرده‌ایم:

علت افزایش بیماری آسم و آلرژی در کودکان چیست؟

از چند دهه قبل محققان توانستند بیماری‌های عفونی را به خوبی کنترل کنند و مرگ و میر را کاهش دهند، اما مطالعات نشان داده بهبود سطح بهداشت و کاهش بیماری‌های عفونی عواملی هستند که باعث افزایش دو بیماری آسم و آلرژی در سطح جامعه شده‌اند چون ابتلا به بیماری‌های عفونی به تکامل سیستم عفونی کمک می‌کند.
از سوی دیگر، جوامع شهرنشین تغییرات زیادی در شیوه زندگی مردم ایجاد کرده‌اند. آلاینده‌ها و آلرژن‌های موجود در هوا، مواد نگهدارنده در کنسرو‌ها و غذاهای آماده، غذاهای حاوی نیترات، حشرات و… را نیز باید به گروه مواد آلرژن یا حساسیت‌زا افزود.

کودکان مبتلا به آلرژی و آسم چه علائمی از خود بروز می‌دهند؟
علائم مشخصات خاصی ندارند. ممکن است دو کودک به آلاینده‌های موجود در هوا حساسیت داشته باشند ولی هر یک علائم خاصی از خود نشان دهند. حساسیت ممکن است به‌صورت بیماری‌های پوستی مثل اگزما و کهیر بروز کند.
گاهی نیز کودک به یک غذا مانند لبنیات گاوی، آجیل، توت‌فرنگی، تخم‌مرغ، ماهی و میگو حساسیت‌زا نشان می‌دهد که تقریبا حساسیت‌ترین غذاها برای کودکان محسوب می‌شوند و با علائم گوارشی مانند اسهال، دل‌درد، خون داخل مدفوع، نفخ و… آشکار می‌شوند. در مواقعی که کودک شیرخوار، به ماده‌ای حساس است، در صورتی که مادر همان ماده را استفاده کند، حساسیت در کودک به دلیل ورود ماده حساسیت‌زا داخل شیر دیده خواهد شد.

رینیت یا آبریزش شدید از بینی هم حساسیت دیگری است که در بسیاری از کودکان دیده می‌شود. والدین ابتدای بروز بیماری فکر می‌کنند کودک سرما خورده، ولی همین به ظاهر سرماخوردگی، مدت طولانی ادامه می‌یابد و باعث نگرانی پدر و مادر می‌شود. خانواده‌ها دقت کنند دوره سرماخوردگی معمولا ظرف مدت 7 تا 10 روز به پایان می‌رسد و طولانی شدن آن هشداری برای والدین است تا دنبال علت باشند.
البته رینیت به تنهایی رخ نمی‌دهد و معمولا نشانه‌های دیگر حساسیت مانند خارش دهان، سرفه، عطسه کردن‌های مکرر و… نیز وجود دارد. رینیت در فصل بهار و تابستان شدت می‌یابد چون در این دو فصل گرده‌های گیاهان در هوا معلق است و در‌های اتاق‌ها معمولا باز است و کودک زمان بیشتری را در محیط خارج از خانه به سر می‌برد.

آیا ممکن است آلرژی شدید و خطرناک شود؟
نوع شدید آلرژی، آسم است. نکته مهم بیماری آسم، این است که در کودکان شیوع زیادی دارد ولی با افزایش سن کودک، بیماری خودبه‌خود برطرف می‌شود (آسم‌های با حملات مکرر و شدید ممکن است تا آخر عمر با فرد باقی بماند).
آسم با علائم تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه‌ به دنبال فعالیت زیاد و قرار گرفتن کودک در معرض هوای سرد ایجاد می‌شود. آسم نیز امروزه و با درمان‌هایی که وجود دارد، چندان خطرناک نیست، فقط یک نوع از آلرژی که باعث ایجاد شوک آنافیلاکسی می‌شود، خطرناک است.
این نوع حساسیت گرچه شیوع زیادی ندارد ولی بسیار خطرناک است. ممکن است به دنبال مصرف ماده غذایی حساسیت‌زا، مصرف دارو یا گزش اتفاق بیفتد و اگر کودک را به سرعت به مرکز درمانی نرسانند، احتمال فوت او وجود دارد.

آلرژی و آسم دو بیماری آزار‌دهنده هستند و باعث کسالت کودک می‌شوند. چه راه‌هایی وجود دارد تا بتوان این دو بیماری را کنترل کرد؟
این نکته را باید به یاد داشت که ژنتیک فرد نقش مهمی در ابتلا به آلرژی دارد. یعنی اگر یکی از والدین دچار آلرژی باشد، احتمال ابتلای کودک 30-25 درصد و در صورتی که هر دو آلرژی داشته باشند، با احتمال 70-50 درصد، کودک به آلرژی مبتلا خواهد شد.
اولین گام این است که والدین نوع حساسیت فرزند خود را شناسایی کنند. این کار برای پدر و مادرها چندان دشوار نیست، فقط کافی است به غذاها و شرایط محیطی و… توجه کنند. پس دور نگه داشتن کودک از مواد حساسیت‌زا بسیار مهم است. کودکان مبتلا به آسم باید از دود سیگار و آلودگی هوا دورباشند.
چنین کودکانی نباید در هوای آلوده از خانه خارج شوند یا لااقل فعالیت و تحرک زیادی نداشته باشند. در فصل زمستان والدین حتما باید شالی را دور دهان کودک بپیچند تا هوای سرد وارد ریه‌ها نشود.
در تابستان نیز کودک نباید جلوی کولر و پنکه قرار گیرد. اتاق این کودکان مرتب باید گردگیری شود تا گردوخاک یا عامل تحریک‌کننده برونش‌ها در اتاق به حداقل برسد. ملحفه‌ها باید مدام شسته شوند. کودکان مبتلا به آسم را نباید به محیط‌های قدیمی برد زیرا این اماکن مملو از قارچ هستند که می‌تواند تحریک‌کننده باشد.
به کودکانی که دچار رینیت هستند توصیه می‌شود، در روزهای بادی و بارانی و از ساعت 10صبح تا 5 بعدازظهر که میزان گرده‌های هوا به حداکثر می‌رسد، از خانه خارج نشوند. همچنین شستشوی مجاری بینی با آب ولرم کمک‌کننده است. در مورد حساسیت‌های غذایی نیز تنها راه پیشگیری، پرهیز از خوردن ماده غذایی حساسیت‌زاست.

با وجود این همه آلاینده و مواد غذایی متنوع و… آیا همیشه می‌توان به راحتی علت حساسیت را یافت؟
گاهی اوقات یافتن عامل حساسیت بسیار دشوار و علائم شدید است. چنین کودکانی به مراکز آسم و آلرژی ارجاع داده می‌شوند. آزمایش خون یکی از عوامل تشخیصی است. البته روش تشخیصی چندان دقیقی هم نیست. نوع دیگر نیز انجام تست‌های پوستی است.

اگر با رعایت همه نکات آلرژی ادامه داشت، می‌توان از دارو استفاده کرد؟
بله، شایع‌ترین دارویی که استفاده می‌شود، آنتی‌هیستامین است. این دارو بی‌ضرر است و می‌توان برای هر نوع حساسیتی از آن استفاده کرد. برای کنترل رینیت می‌توان از داروهای کورتیکواستروییدی استنشاقی استفاده کرد. گرچه این دارو کورتون است، عوارض کورتون‌های خوراکی را ندارد و می‌توان زمان محدودی از آن استفاده کرد. در بیماری آسم نیز داروی سالبوتامول همچنان موثرترین دارو است.

داروهای کورتون‌دار برای آسم نیز تجویز می‌شوند اما برای آن گروه از بیمارانی که علائم آسم شدید و مداومی دارند. کودکانی که به آسم مبتلا هستند حتما باید واکسن آنفلوانزا بزنند. به این نکته نیز باید توجه کنید که کودکان قبل از 2 سالگی معمولا دچار آسم نمی‌شوند و ممکن است به علت عفونت ویروسی دچار علائمی مانند آسم شوند.
هیچ کدام از درمان‌ها قطعی نیستند و فقط باید منتظر ماند تا به احتمال زیاد سیستم ایمنی بدن در آینده بتواند بر بیماری غلبه کند.

پرنیان پناهی
سلامت

درمان‌های دندان‌پزشکی یکی از مهم‌ترین مواردی هستند که می‌توانند باعث تحریک حاد راه هوایی کودک مبتلا به آسم شوند و آغازگر یک حمله آسمی باشند. درواقع، حمله آسم و تظاهرات بالینی بیماری می‌تواند حاد یا تدریجی باشد. حمله حاد همراه با قرار گرفتن در معرض محرک‌هایی مانند هوای سرد، دود، بخار یا غبار و حتی بوهای مختلف از جمله بوهای مواد دندان‌پزشکی ظرف چند دقیقه ایجاد می‌شود. گرچه بیشتر موارد آسم کودکان نشانه‌های خفیف و حملات ناگهانی زودگذر دارند ولی دندان‌پزشک باید کاملا از دفعات و شدت حمله‌ها، عوامل تحریک‌کننده، زمانی که کودک در بیمارستان بستری بوده، زمانی که آخرین حمله روی داده و داروهایی که کودک دریافت می‌کند، آگاه شود. در ادامه می‌پردازیم به آنچه والدین باید قبل از بردن کودک به دندان‌پزشکی بدانند.
آسم یکی از بیماری‌های شایع دوران کودکی است. در این بیماری ورم‌ و تنگی نایژه‌ها وجود دارد. آسم نوعی بیماری مزمن تنفسی محسوب می‌شود. فرد مبتلا دچار ورم غشاهای مخاطی و افزایش ترشحات مخاطی و گرفتگی عضلات صاف تنفسی می‌شود. بیماری در پسران قبل از بلوغ 2 برابر شایع‌تر از دختران است ولی طی نوجوانی و بزرگسالی هر دو جنس را به‌طور مساوی درگیر می‌کند.
علائم مشخص آسم عبارتند از: سرفه، خس‌خس کردن و تنگی‌نفس. حمله تدریجی معمولا به علت عفونت تنفسی ویروسی است که طی چند روز تشدید می‌شود. فرد مبتلا هنگام حمله آسمی دچار انسداد شدید نایژه‌ها می‌شود که منجر به تنفس سخت، خس‌خس سینه، تنفس سریع، عرق کردن زیاد، تپش قلب شدید، درد قفسه‌سینه و کبودی اطراف لب و ناحیه خواهدشد.

قبل از اینکه وقت دندان‌پزشکی بگیرید
اگر کودک داروهای کورتیکواستروییدی (کورتون‌ها) به‌صورت خوراکی دریافت می‌کند یا طی یک سال گذشته به علت آسم در بیمارستان بستری شده، باید با احتیاط تحت‌درمان دندان‌پزشکی قرار گیرد و نیازمند ملاحظات خاصی است.
اگر کودک از داروهای گشادکننده به‌ صورت اسپری استفاده می‌کند باید یک روز قبل از ملاقات با دندان‌پزشک آن را دریافت کند و همراه داشتن اسپری حین کار دندان‌پزشکی الزامی است.

کودک را با آرامش به مطب دندان‌پزشکی ببرید
استرس نقش بسیار مهمی در بروز حملات آسمی دارد، بنابراین حفظ آرامش کودک و آماده کردن وی توسط والدین و کاهش اضطراب او یکی از مهم‌ترین موارد درمان دندان‌پزشکی برای این گروه از کودکان است.
در واقع به دلیل تاثیرگذاری بالای والدین، به‌خصوص مادر روی کودک، والدین باید خونسردی خود را حین درمان کاملا حفظ کنند، حتی قبل از آوردن کودک به دندان‌پزشکی باید روی کنترل استرس خود کار کنند تا به کودک منتقل نشود.
در صورت وجود اضطراب شدید و کنترل نشده کودک بهتر است از روش‌های آرام‌بخشی با استفاده از داروها برای کارهای دندان‌پزشکی استفاده شود.

تدابیر و ملاحظات خاص
• برای درمان این کودکان دندان‌پزشک برحسب صلاحدید، موقعیت صندلی دندان‌پزشکی را به گونه‌ای تغییر می‌دهد که تنفس کودک راحت‌تر انجام شود. اگر شما شرح‌حال و اطلاعات درست به دندان‌پزشک بدهید، او می‌تواند با در نظر گرفتن تمهیدات مناسب، در کمال آرامش، درمان خوب و مناسبی انجام دهد. حتی برخی کودکان بدون اینکه به آسم مبتلا باشند، واکنش‌ها‌ی آلرژیک به برخی داروها و غذاها دارند. دندان‌پزشک قبل از شروع کارهای دندان‌پزشکی باید از تمام سوابق حساسیت‌های غذایی و دارویی کودک آگاه باشد.

• با اینکه حساسیت به ماده بی‌حسی دندان‌پزشکی بسیار نادر است و در بیشتر موارد تزریق ماده بی‌حسی دندان‌پزشکی برای این افراد مانعی ندارد، حساسیت به لاتکس (یکی از موادی که در ترکیبات برخی از دستکش‌هایی که دندان‌پزشکان می‌پوشند، وجود دارد) ممکن است برای بیمار مشکل‌ساز شود. دندان‌پزشک باید برای این گروه از بیماران از دستکش‌های غیرلاتکس استفاده کند.

• دندان‌پزشک حتی در مورد مصرف دارو هم با در نظر گرفتن شرایط آسم در کودک شما توصیه‌هایی از این قبیل خواهد داشت. مثلا در صورتی که کودک شما پس از کار دندان‌پزشکی به داروی مسکن نیاز دارد، توصیه می‌شود از استامینوفن استفاده کنید زیرا آسپیرین و ایبوپروفن به علت گزارش برخی موارد آلرژی بهتر است مصرف نشوند.

مشکلات شایع دندانی در کودکان مبتلا به آلرژی
کودکان مبتلا به آسم متوسط تا شدید اغلب علائم دهانی و دندانی خاصی بروز می‌دهند. مثلا این کودکان دچار میزان پوسیدگی بیشتر و کاهش جریان بزاق هستند. همچنین به دلیل شیوع بیشتر تنفس دهانی در این افراد ممکن است تغییراتی در مخاط دهان دیده شود. شیوع التهابات لثه در این کودکان بیشتر است و اغلب نیازمند درمان‌های ارتودنسی به دلیل تغییراتی در موقعیت کام و جفت شدن دندان‌ها هستند. این کودکان باید به‌طور مرتب تحت معاینات دندان‌پزشکی قرار گیرند و انجام فلورایدتراپی در مطب دندان‌پزشکی برای آنها بسیار مفید است.
رعایت بهداشت دهان و دندان در منزل اهمیت بسیاری دارد. همچنین پس از استفاده از اسپری باید کودک دهان خود را با آب بشوید چون امکان بروز قارچ‌های دهانی در اثر مصرف این اسپری‌ها وجود دارد.
یکی از موادی که در ترکیبات برخی از دستکش‌هایی که دندان‌پزشکان می‌پوشند، وجود دارد ممکن است برای بیمار مشکل‌ساز شود. دندان‌پزشک باید برای این گروه از بیماران از دستکش‌های غیرلاتکس استفاده کند.

دکتر مهکامه میرکریمی
دندان‌پزشک کودک
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
سلامت

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده