چگونه بینایی کودک را تقویت کنیم؟

بهره هوشی موضوع مهم و بسیار جذابی است که اغلب والدین آن را با موفقیت در تحصیلات می‌سنجند. البته داشتن تحصیلات برای هر فرد ضروری است ولی هوش انواع مختلفی دارد و الزاما نمی‌توان گفت هر کس درس‌خوان‌تر است، هوش بالاتری دارد زیرا ممکن است فردی هوش موسیقی داشته باشد و در این زمینه موفقیت کسب کند یا فرد دیگری در هوش ریاضی، طبیعت و… نکته قابل‌توجه این است که هوش هیجانی در مقایسه با هوشی که با آزمون‌های روان‌شناختی اندازه‌گیری می‌شود، نقش مهم‌تری در موفقیت فرد بازی می‌کند. دقت بخش دیگری از فرایند یادگیری و حاصل فعالیت حواس پنجگانه است.
در این مطلب قصد داریم به حس بینایی کودک اشاره کنیم و روش‌هایی ارائه دهیم برای اینکه کودک دقت بیشتری پیرامون محیط خود داشته باشد تا در آینده توان و قدرت یادگیری بالایی کسب کند.
به یاد داشته باشید که دوران طلایی رشد و تکامل کودک یعنی 5 سال اول زندگی و به‌خصوص 3 سال اول زندگی در افزایش توانمندی کودک نقش بسزایی دارد. به عبارت دیگر، می‌توان گفت تا 5 سالگی هوش کودک تثبیت می‌شود. 5 سال اول زندگی کودک زمان مناسبی است که در اختیار والدین است و آنها (به‌ویژه مادر) می‌توانند با برقراری ارتباط عاطفی حین بازی و با انجام فعالیت‌های دوسویه با کودک خود به تقویت حواس کودک بپردازند.

کودکان دنیا را چگونه می‌بینند؟
کودکان در نخستین روزهای اول زندگی قدرت بینایی بزرگسالان را ندارند و به‌رغم نارسایی بینایی وقت زیادی را صرف نگاه کردن به اطراف خود می‌کنند. شاید همه مادران متوجه شده باشند که کودکشان هنگام دیدن بعضی از اشیاء مکث می‌کند یا وقتی وارد اتاق شلوغی می‌شود سر از پا نمی‌شناسد. این وضعیت نشانه این است که کودک مجذوب محیط‌هایی می‌شود که بیشترین تضاد را دارند و از همه مهم‌تر به مواردی علاقه‌مند می‌شود که انحنای بیشتری دارند.
انحنایی که در صورت انسان‌ها دیده می‌شود مانند لب‌ها، بینی و چشم‌ها کودک را بیشتر به خود جذب می‌کند. به همین دلیل است که کودکان تقریبا از 2 ماهگی به مادر خود زل می‌زنند و اولین و زیباترین رابطه عاطفی شکل می‌گیرد. نوزاد انسان به تصاویر انسان‌ بیش از هر تصویری علاقه نشان می‌دهد. این موضوع به این معنی است که انسان از ارتباط ولو به صورت دیداری لذت می‌برد. این روش‌ها‌ می‌توانند در تقویت حواس بینایی کودک مفید باشند:

1. تاکید می‌کنیم که همه آموزش‌ها باید حین بازی و فرصت‌های زندگی عادی باشد. آموزش وقتی موثر است که کودک آمادگی برای آموزش دیدن دارد. مثلا وقتی کودک مداد رنگی می‌آورد و از مادر می‌خواهد رنگ آن را بگوید، مادر باید از این فرصت استفاده کند و کودک را به اتاق یا آشپزخانه ببرد و از او بخواهد تا همه اشیای همرنگ مدادرنگی را پیدا کند. توجه داشته باشید که آموزش‌های بی‌مورد و نابجا ممکن است باعث دلزدگی کودک از یادگیری شود.
2. عروسک‌هایی که بالای تخت کودک حرکت می‌کنند از اولین اشیایی هستند که کودک کنجکاوانه آنها را با چشم دنبال می‌کند. وجود این اسباب‌بازی برای کودک بسیار مفید است و حرکت چشم‌ها را فعال می‌کند. خانواده‌ها می‌توانند خودشان هم اشیای دست‌ساز را درست کرده و بالای تخت کودک نصب کنند.
نکته‌ای که لازم است خانواده‌ها هنگام خرید اسباب‌بازی به آن توجه کنند این است که اسباب‌بازی هرچه ساده‌تر باشد، قوه خلاقیت، بینایی، ذهنی و… کودک را بیشتر تحریک خواهد کرد.

3. در بعضی از کتاب‌های کودکان تصاویری وجود دارند که بسیار شلوغ هستند و از کودک می‌خواهند که مثلا اردکی که در نقاشی پنهان است را پیدا کند. این کار کمک زیادی به دقت بینایی کودک می‌کند.

4. می‌توان از کتاب‌های بازی با کاغذ که در آن ساخت اشیای ساده کاغذی آموزش داده می‌شود، برای ساخت وسایلی جهت افزایش دقت بینایی بهره برد. البته ممکن است کودکان خردسال قادر به ساختن اشیای کاغذی نباشند و لازم باشد والدین این وظیفه را برعهده گیرند. هر گاه کودک از این بازی خسته شد می‌تواند آن را دور بیندازد. غالبا رنگ‌های متنوع کاغذها و اشکال گوناگون کودک را برای ادامه بازی ترغیب می‌کند.

5. اگر کودک با مهره‌ها بازی می‌کند، بهتر است مهره‌ها رنگ‌های مختلفی داشته باشند. تنوع رنگ مهره‌ها کمک می‌کند مادر بتواند از او بخواهد رنگ‌های مشابه را جدا کند. البته انتخاب این اسباب‌بازی و هر اسباب‌بازی دیگری باید متناسب با سن کودک باشد. کودکان خردسال ممکن است مهره‌های کوچک را با خوراکی اشتباه بگیرند و آنها را ببلعند.

در پایان این نکته مهم را متذکر می‌شویم که وقتی والدینی متوجه می‌شوند کودک خردسالشان (در سنین بسیار کم مثلا 3-2 سالگی) قدرت بینایی یا حافظه بسیار بالا و غیرعادی دارد و به عبارت دیگر، از این نظر بسیار برتر از کودکان همسن خود به نظر می‌رسد، بهتر است کودک را به مشاور ارجاع دهند زیرا در برخی از اختلالات تکاملی (اوتیسم) با چنین پدیده‌هایی روبرو هستیم که به آن «جزایر نبوغ» گفته می‌شود.
به‌عنوان مثال کودک 3 ساله‌ای که رنگ تمام پرچم‌های کشورهای دنیا را می‌داند، بدون اینکه مفهوم پرچم یا کشور را بداند. چنین والدینی معمولا برای سنجش هوش کودک به مراکز روان‌شناسی مراجعه می‌کنند و گاهی به اشتباه کودکشان به‌عنوان کودکی تیزهوش در نظر گرفته می‌شود. البته در این موارد معمولا با کودکی روبرو هستیم که در سایر زمینه‌ها ضعیف است، مثلا خوب حرف نمی‌زند و بازی خیالی نمی‌کند اما توانایی‌های عجیبی دارد. این کودکان باهوش محسوب نمی‌شوند و درحقیقت از نوعی بیماری رنج می‌برند که اگر زود تشخیص داده نشود، زمان مناسب درمان از دست خواهد رفت.

اطلاعات تکمیلی
بسیاری از والدین از اینکه فرزندشان تبلت یا تلفن‌همراه در دست دارد یا زیاد تلویزیون تماشا می‌کند، زیاد درس می‌خواند، از رایانه استفاده می‌کند و… نگران‌اند. آنها فکر می‌کنند چنین کارهایی موجب ضعیف شدن چشم می‌شود، در حالی که ضعیف شدن چشم ارثی است و ارتباطی به موارد گفته‌شده ندارد. بسیاری از افراد امروزه کاربران حرفه‌ای هستند یا مطالعه زیادی دارند ولی هنوز دچار ضعیفی چشم نشده‌اند.

در عوض خانواده‌ها همیشه باید به این نکته که فرزندشان تغذیه درستی داشته باشد، دقت کنند چون تغذیه نقش مهمی در تقویت بینایی کودک دارد ولی اینکه با مصرف آب هویج بتوان جلوی تضعیف بینایی را گرفت، اشتباه است.
گرچه هویج منبع ویتامین A است، ولی کمبود ویتامین A در ایرانی‌ها به ندرت اتفاق می‌افتد. خوردن ویتامین A برای فردی که کمبود ویتامین A دارد، مفید است، ولی برای افراد سالم ضرورتی ندارد و موجب سلامت چشم و افزایش قوای بینایی نمی‌شود.
این ویتامین در غذاهای روزانه وجود دارد. اشتباه دیگری که افراد مرتکب می‌شوند، ریختن چند قطره آبلیمو داخل چشم خودشان یا فرزندشان است، با این تصور که آبلیمو باعث تقویت و تمیز شدن چشم می‌شود.
این کار هیچ ارتباطی با تمیزی و تقویت چشم ندارد، فقط باعث سوزش چشم می‌شود. اگر قصد دارید چشمتان را تمیز کنید می‌توانید از قطره‎های استریل چشمی استفاده کنید. البته استفاده از این قطره‌ها هم بدون دلیل لزومی ندارد.

دکتر میترا حکیم‌شوشتری
فوق‌تخصص روان‌پزشکی کودک و نوجوان، عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران
سلامت

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده