اختلال نافرمانی مقابله ای (ODD)

اختلال نافرمانی مقابله ای Oppositional Defiant Disorder (ODD) عبارت است از یک الگوی خلقی ثابت که در آن کودک حالات مداومی از خشم، عصبانیت، مجادله، تمرد، حاضر جوابی، اعتراض، بی اعتنایی و انتقام جویی را نسبت به والدین، بزرگسالان و مراجع قدرت نشان می دهد. این کودکان اغلب در انجام فعالیت های روزانه در خانه و در مدرسه رفتارهای مشکل ساز دارند.

بسیاری از کودکان و نوجوانان ODD مشکلات رفتاری دیگری، مانند اختلال کمبود توجه، ناتوانی های یادگیری، اختلال های خلقی مانند افسردگی و اختلال های اضطرابی را دارا هستند. این اختلال همچنین ممکن است زمینه ساز رشد یک اختلال جدی تر دیگر به نام اختلال سلوک باشد.

نشانه های اختلال نافرمانی مقابله ای چه هستند؟

بسیاری از کودکان ODD دمدمی هستند، به راحتی ناامید می شوند و عزت نفسشان پایین است. آن ها همچنین ممکن است گاهی اوقات سوء مصرف مواد مخدر و الکل را نیز نشان دهند.

به طور کلی، اگر کودکی حداقل چهار مورد از نشانه های هر یک از مقوله های زیر را به مدت 6 ماه، به طور مداوم نشان دهد مشکوک به اختلال نافرمانی مقابله ای است.

حالت عصبانی / تحریک پذیر

اغلب از کوره در می رود.
اغلب زودرنج است یا به راحتی دلخور می شود.
اغلب عصبانی و آزرده خاطر است.

رفتار مجادله ای / مبارزه طلب

اغلب با مراجع قدرت یا بزرگسالان مجادله و بحث می کند.
اغلب به طور فعال از انجام درخواست ها، دستورات و قوانین سرپیچی می کند.
اغلب به طور عمدی با رفتارش باعث آزار دیگران می شود.
اغلب دیگران را برای اشتباهات خودش سرزنش می کند.

کینه جویی و انتقام

حداقل دو بار در 6 ماه اخیر کینه توز یا انتقام جو است.

چگونه اختلال نافرمانی مقابله ای تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص درست اختلال نافرمانی مقابله ای، ابتدا پزشک ارزیابی را با گرفتن یک شرح حال کامل پزشکی از کودک و معاینه فیزیکی او آغاز خواهد کرد. اگر چه هیچ مقیاس آزمایشگاهی دقیقی برای تشخیص اختصاصی ODD وجود ندارد، اما اگر پزشک گمان ببرد که یک توضیح پزشکی برای مشکلات رفتاری او وجود دارد، ممکن است آزمایش هایی مانند تصویربرداری عصبی یا آزمایش خون را تجویز کند. او همچنین نشانه هایی از دیگر شرایطی که اغلب همراه با ODD وجود دارند، از جمله ADHD و افسردگی را بررسی خواهد کرد.

اگر پزشک نتواند علت فیزیکی برای علائم کودک پیدا کند، به احتمال زیاد او را به یک روان شناس یا روان پزشک کودک و نوجوان ارجاع خواهد داد. روان پزشکان و روان شناسان با کمک مصاحبه های طراحی شده ویژه و آزمون های مربوطه، احتمال وجود اختلال نافرمانی مقابله ای را در کودک بررسی می کنند.

بنابراین باید توجه داشته باشید که تشخیص اختلال های خلقی و شخصیتی مانند ODD کار بسیار پیچیده و تخصصی است و تنها پزشکان، روان پزشکان و روان شناسان بالینی که دوره های تخصصی ویژه را در این زمینه ها گذرانده اند، می توانند این گونه اختلال ها را تشخیص داده یا درمان کنند. نشانه های ذکر شده در بالا تنها سرنخ هایی هستند که متخصصین با درنظر گرفتن آن ها و با گرفتن یک شرح حال کامل پزشکی و خانوادگی از کودک تک تک احتمالات خود را ارزیابی کرده و در نهایت تشخیص درست را صادر می کند. به عنوان مثال هر کودکی که عصبانی و تندخو یا کینه توز و خودرأی است، ODD نیست. در واقع ابتدا باید بررسی شود که چرا کودک این رفتارها را نشان می دهد، آیا تداوم و فراوانی رفتارهای او نسبت به یک رفتار طبیعی در همان سن و جنس به میزان چشمگیر، متفاوت است؟ علاوه براین، متخصصان باید در ارزیابی های خود گزارش های والدین، معلمان و دیگر بزرگسالانی که با کودک در ارتباط نزدیک هستند را نیز درنظر بگیرند.

شیوع اختلال نافرمانی مقابله ای

برآوردها نشان می دهد که 2 تا 16درصد از کودکان و نوجوانان مبتلا به ODD هستند. این اختلال به طور معمول از 8 سالگی شروع می شود. به طورکلی اختلال نافرمانی مقابله ای در سنین پایین در پسران شایع تر و در سنین بالاتر در هر دو جنس به یک اندازه شیوع دارد.

چه عواملی در بروز اختلال نافرمانی مقابله ای نقش دارند؟

علت دقیق ODD شناخته شده نیست، اما اعتقاد بر این است که ترکیبی از عوامل زیست شناختی، ژنتیکی و محیطی ممکن است در این وضعیت نقش داشته باشند.

عوامل زیست شناختی

برخی از مطالعات نشان داده اند که نقص یا آسیب به مناطق خاصی از مغز می تواند به مشکلات رفتاری جدی در کودکان منجر شود. علاوه بر این، ODD به عملکرد غیرطبیعی انواع خاصی از انتقال دهنده های عصبی مرتبط است. انتقال دهنده های عصبی، مواد شیمیایی هستند که در مغز تولید می شوند و به برقراری ارتباط بین سلول های عصبی مغز کمک می کنند. اگر این مواد شیمیایی به درستی کار نکنند، ممکن است پیام ها در سراسر مغز به درستی رد و بدل نشوند و درنتیجه علائم ODD و سایر اختلال های روانی در فرد نمایان شوند.

از سوی دیگر، بسیاری از کودکان و نوجوانان ODD، سایر اختلال های روانی، از جمله اختلال نقص توجه/ بیش فعالی (ADHD)، اختلال یادگیری، افسردگی یا اختلال های اضطرابی دارند که ممکن است این شرایط در مشکلات رفتاری آن ها نقش داشته باشند.

ژنتیک

در بسیاری از کودکان و نوجوانان ODD، اعضای خانواده یا بستگان نزدیک، بیماری های روانی مانند اختلال های خلقی، اختلال های اضطرابی و اختلال های شخصیتی دارند. این نشان می دهد که ممکن است یک آسیب شناسی ژنتیکی در رشد ODD نقش داشته باشد.

محیط

عواملی مانند یک زندگی ناکارآمد خانوادگی، سابقه بیماری های روانی یا سوء مصرف مواد در خانواده و سبک فرزندپروری نادرست والدین ممکن است به رشد اختلالات رفتاری منجر شود.

چه چشم انداز کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای چگونه است؟

اگر کودک مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای درمان نشود، ممکن است به دلیل مهارت های اجتماعی ضعیف و رفتارهای پرخاشگرانه و آزاردهنده از سوی همکلاسی ها و سایر همسالان طرد شده یا از مدرسه اخراج شود. علاوه بر این، این کودک در خطر ابتلا به یک اختلال جدی تر به نام اختلال سلوک (رفتار ضداجتماعی دوران کودکی) قرار دارد.

آیا اختلال نافرمانی مقابله ای قابل پیشگیری است؟

هر چند امکان پیشگیری از ODD وجود ندارد، اما تشخیص به موقع و درمان هنگامی که کودک اولین بار علایم این اختلال را نشان می دهد، می تواند پریشانی کودک و خانواده را به حداقل رسانده و مانع از بروز بسیاری از مشکلات مرتبط با آن شود. اعضای خانواده نیز باید آموزش هایی را برای برخورد با این کودک ببینند. علاوه بر این، ارائه یک سبک تربیتی مقتدرانه و حمایتی از سوی والدین و فراهم کردن یک محیط خانوادگی سازگار ممکن است به کاهش علایم اختلال نافرمانی مقابله ای منجر شود.

منابع

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Fifth Ed). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing

http://www.webmd.com/mental-health/oppositional-defiant-disorder#1

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده