بیماری کِرون (از تشخیص تا درمان)

«کِرون» یک بیماری التهابی مزمن سیستم گوارشی است که پس از ابتلا با دوره‌های عود همراه خواهد بود که سنین 20 تا 40 سالگی و همچنین 70 تا 90 سالگی اوج سن ابتلا به این بیماری محسوب می‌شود. این بیماری اساسا با دردهای شکمی و اسهال بروز پیدا می‌کند که ممکن است چند هفته یا ماه طول بکشد. در بعضی موارد علائم غیرگوارشی مانند ناراحتی‌های پوستی، مفصلی و چشمی نیز می‌تواند ناشی از بیماری کِرون باشد. در صورت ابتلا به بیماری کرون، التهاب ممکن است هر قسمتی از دستگاه گوارش از دهان تا مقعد را درگیر کند. البته در بیشتر موارد این التهابات در محل اتصال روده باریک به کولون رخ می‌دهد.

این بیماری که ناشی از التهاب مزمن دیواره و لایه‌های عمیق دستگاه گوارش است می‌تواند ضخیم شدن دیواره، بروز ترشحات و زخم را در پی داشته باشد. گرچه علل دقیق ابتلا به آن هنوز به طور دقیق تشخیص داده نشده اما مجموعه‌ای از عوامل ژنتیک، خودایمنی و محیطی تاثیرگذار هستند. تحقیقات سال‌های اخیر نشان می‌دهد زمینه ژنتیک موثر در سیستم دفاعی بدن برخی افراد، آنها را در معرض خطر 4 تا 5 برابری ابتلا به این بیماری قرار می‌دهد.
کرون خصوصیات بیماری‌های خودایمنی را دارد و محققان بر این باورند که التهاب دستگاه گوارش به واکنش بسیار شدید سیستم ایمنی به ویروس‌ها یا باکتری‌های روده‌ای مربوط می‌شود.

از لحاظ عوامل محیطی نیز باید اشاره کرد که شیوع بیماری کرون در کشورهای غربی پس از سال‌های 1950 میلادی افزایش یافته است. به نظر می‌رسد علل مربوط به شیوه زندگی در این جوامع مانند تغذیه سرشار از چربی‌های ناسالم، گوشت و شکر زمینه خطر را بالا می‌برد. همچنین مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند تتراسایکلین، سیگار کشیدن و بی‌تحرکی از دیگر عواملی محسوب می‌شود که ممکن است زمینه‌ساز بیماری شود.
البته بعضی محققان نیز بر این باورند ابتلا به بعضی عفونت‌های باکتریایی و ویروسی مانند سالمونلا و همین‌طور به‌هم خوردن تعادل فلور روده‌ای در تشدید زمینه ابتلا موثر هستند.

علائم هشداردهنده کرون
شایع‌ترین علامت این بیماری دردهای شکمی است که پس از غذا خوردن تشدید می‌شود. همچنین اسهال مزمن بیش از 2 هفته و خستگی عمومی نیز می‌تواند به‌عنوان علائم هشداردهنده محسوب شود. از طرفی چنین بیمارانی به‌رغم رعایت رژیم غذایی متعادل دچار کاهش وزن می‌شوند.
وجود خون زیاد و خلط در مدفوع، حالت تهوع و استفراغ، تب خفیف و دردهای مفصلی دیگر مسائلی هستند که افراد را به بیماری کرون مشکوک می‌کنند.
همچنین کم‌خونی، افزایش گلبول‌های سفید، کاهش پروتئین‌های خون و افزایش مارکرهای التهابی از ویژگی‌های آزمایشگاهی بیماری محسوب می‌شوند.

10 عارضه احتمالی کرون

بیماری کرون ممکن است با مشکلات متعدد سلامت همراه باشد که نوع عوارض و شدت آنها در افراد مختلف قطعا متفاوت خواهد بود، از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. التهاب مزمن معمولا باعث ضخامت دیواره لوله گوارش شود که انسداد جزیی یا کلی لوله گوارش را در پی دارد. در این صورت بیمار از نفخ، یبوست و حتی استفراغ مواد دفعی رنج می‌برد و بستری شدن اورژانسی برای پیشگیری از سوراخ شدن روده‌ها ضروی خواهد بود.
2. زخم‌های دیواره لوله گوارشی
3. زخم در اطراف مقعد
4. به ندرت اما خونریزی شدید دستگاه گوارشی
5. زمینه ابتلا به سرطان کولون در مبتلایان به بیماری کرون به‌خصوص پس از سال‌ها تحمل بیماری و به‌رغم درمان، تا حدی افزایش می‌یابد که توصیه می‌شود تشخیص زودهنگام در این‌باره نیزانجام گیرد.
6. معمولا درد ناشی از بیماری در دوره‌های عود، مانع از تغذیه کافی و مطلوب بیمار می‌شود، به علاوه، قدرت جذب مواد غذایی از دیواره روده نیز کاهش می‌یابد که باعث سوء‌تغذیه می‌شود.
7. در صورتی که کودکان و نوجوانان به این بیماری مبتلا شوند، اختلالات رشد و بلوغ در آنها شایع خواهد بود.
8. کم‌خونی ناشی از فقر آهن نیز به دلیل خونریزی‌های گوارشی مشکل دیگری است که به دلیل عدم وضوح و علامت بارز گاهی مورد توجه قرار نمی گیرد.
9. دیگر ناراحتی‌های جسمی مانند آرتریت، بیماری‌های پوستی، التهابات چشمی، زخم‌های دهانی، سنگ‌های کلیوی و صفراوی نیز از دیگر عوارض بیماری کرون محسوب می‌شود.
10. بیماری کرون در مراحل پیشرفته می‌تواند خطر سقط جنین را افزایش دهد. خانم‌های مبتلا به این بیماری پیش از اقدام به بارداری حتما باید تحت‌درمان کامل و مراقبت‌های پزشک باشند.

پیشگیری و کنترل بیماری
از آنجا که علل دقیق بیماری مشخص نیست، نمی‌توان هیچ روش قطعی‌ای برای پیشگیری توصیه کرد، اما توجه به برخی اصول مانع تشدید دوره‌های عود بیماری می‌شود. مهم‌ترین نکته در این‌باره ادامه روند درمان و مصرف منظم داروها با توجه به تجویز پزشک است.
سیگار کشیدن حتی در حد کم نیز علائم و دوره‌های عود را افزایش می‌دهد.
باید از مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب که بدون نسخه به فروش می‌رسند پرهیز کرد و بهترین مسکن استامینوفن البته در حد متعادل است.
در رابطه با تغذیه به نظر می‌رسد برخی مواد غذایی مانند گوشت قرمز، غلات، لبنیات و بعضی میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند در بعضی افراد زمینه‌ساز تشدید علائم بیماری شود. البته این موارد عمومیت ندارد و توصیه می‌شود مبتلایان به برنامه تغذیه خود توجه داشته ‌باشند و خوراکی‌های تشدید‌کننده را کنار بگذارند.

تشخیص و درمان
اندوسکوپیک و رادیوگرافیک مثل اندوسکوپی، کولونوسکوپی، سی تی اسکن و اندوسکوپی با کپسول بدون سیم روش‌های تشخیص این بیماری هستند که از این طریق، اتفاقات مختلف درون دستگاه گوارش را نشان می‌دهند. البته تشخیص عوارض بیماری باتوجه به نوع عوارض مانند آبسه لگنی و اطراف مقعد متفاوت خواهد بود.
درمان با توجه به شدت، محل درگیری و عوارض بیماری متفاوت است. تجویز داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک، کورتون، آزاتیوپرین و…. می‌تواند به کنترل التهابات درد، اسهال و دیگر مشکلات کمک کند. بعضی داروها نیز برای بهبود وضعیت عمومی بیمار مانند رفع سوء‌تغذیه، کم‌خونی و… لازم خواهد بود. خوشبختانه روش‌های کنونی در بهبود حال عمومی بیماران تاثیر مطلوبی دارد اما در مواردی مانند تنگی و انسداد روده مقاوم به درمان دارویی، خونریزی وسیع، آبسه، فیستول مقاوم، بیماری سرکش، برق‌آسا و… پزشک جراحی را لازم می‌داند.

سلامت
دکتر فرنوش ابراهیم‌زاده
متخصص داخلی و استادیار گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده