معماری
التهاب روده

التهاب روده (علائم و نشانه،درمان)

آشنایی با بیماریهای التهابی روده

بیماریهای التهابی روده (inflammatory bowel disease= IBD) گروهی از بیماریهای گوارشی را شامل می شود که سبب ایجاد یک سری التهابات پاتولوژیک در روده ها می شود که می تواند به داخل حفره روده ها هم این التهاب کشیده شود. علائم کلینیکی آن بسیار شبیه سندرم روده تحریک پذیر (Irritable Bowel Syndrome=IBS) می باشد. این بیماری ها شامل دوره های متناوبی از بهبودی و عود بیماری می باشد که از مشخصات عود بیماری افزایش التهابات روده ای می باشد.

در بیماری های التهابی روده یا (IBD) التهاب در جدار روده‌ها ایجاد می‌شود که مهمترین این بیماریها دو بیماری کولیت اولسروزو کرون که از جهاتی دارای شباهتهایی هستند . سن شروع این بیماری ها اغلب 15 تا 30 سالگی است؛ اما در بعضی افراد نیز، اولین علایم شروع بیماری در بزرگسالی ظاهر می شود. هر دوجنس به میزان مساوی در خطر ابتلا هستند

علل بیماریهای التهابی روده ای ،. به طور دقیق شناخته شده نیست ولی علل متعددی برای ان مطرح شده از جمله دخالت عوامل میکروبی و واکنشهای غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن و عوامل ژنتیکی و وراثتی و استعداد های ژنیتکی و… از دیگر عوامل موثر علت التهاب روده سرماخوردگی ، عفونت میکروبی و مسمومیت غذایی به خصوص در فصول مختلف و استرس در مورد بیماری‌های گوارشی بسیار تاثیرگذار است.و حساس ترین جای بدن نسبت به استرس، سیستم گوارشی است .

بیماری التهابی روده شامل 2 دسته است:

  1. بیماری التهابی زخمی (کولیت اولسراتیو)
  2. بیماری التهابی روده که تمام روده‌ی بزرگ را درگیر می‌کند (کراون)

این دو بیماری مجزا از هم هستند ولی دارای ویژگیهای مشترکی می‌باشند.

  • کولیت زخمی

در بيماري كوليت زخمي جدار روده‌ی بزرگ ملتهب و زخمی می‌شود. در این بیماری التهاب همیشه قسمت راست روده و قسمت تحتانی روده بزرگ را درگیر می‌کند ولی گاهی می‌تواند تمام روده بزرگ را نیز درگیر کند.

التهاب و زخمی شدن مخاط روده بزرگ باعث می‌شود که روده بزرگ به دفعات بیشتری تخلیه گردد و همراه با دفع چرک، بلغم و خون و دل درد باشد.

  • عوامل ایجاد کننده:
  1. استعداد ژنتیکی: کولیت زخمی تمایل به گسترش در خانواده دارد که مطرح کننده نقش زمینه‌های ارثی در ایجاد این بیماری است. در حدود حداکثر 4/1 درصد بیماران مبتلا، یک فامیل درجه یک (خواهر، برادر، یا والدین) مبتلا به این بیماری را دارا می‌باشند.
  2. عوامل محیطی: از عوامل محیطی می توان به استرس اشاره کرد. همچنین عفونتهای ویروسي، انگلی و میکروبی می‌توانند این بیماری را در افرادی که زمینه‌ی ژنتیکی دارند، تشدید کند.
  • علائم کولیت زخمی:

نشانه‌ها می‌تواند خفیف، متوسط و یا شدید باشد و در طول زمان تغییر یابد. از مشخصات این بیماری شعله ور شدن مکرر بیماری در طی زمان و گاه خاموش شدن آن می‌باشد.

علائم: خونریزی متناوب از مقعد، اسهال خونی یا غيرخوني، دل پیچه، دفع چرک و بلغم از مقعد، کم خونی، تب، بی‌حالی، خستگی و بی اشتهایی، کم آبی، دوره‌هایی از یبوست.

این بیماری می‌تواند قسمتهای خارج روده را هم درگیر کند که نادر است. این علائم عبارتند از: التهاب مفاصل مانند درد و تورم زانو، پوکی استخوان، بثورات جلدی، التهاب چشم، التهاب کبد (کمتر از 10 %)

 

  • کراون

بیماری التهابی است که معمولا ضخامت کلی دیواره روده و بویژه زیر مخاط را در بر می‌گیرد و بطور نمونه ضایعات در چندین قسمت جدا از هم در روده ایجاد می‌شود. ضایعات زخم می‌شوند و شقاقهایی ایجاد می‌شوند که می‌توانند به فیستول و آبسه منجر شوند، دیواره روده کوچک ، محتقن و ضخیم می‌شود و قطر لوله باریک می‌گردد. در اواخر بیماری ، دیواره روده بطور دایمی فیبروزه ، ضخیم و باریک می‌شود.

  • علایم بالینی

شامل تب ، درد شکم ، اسهال که غالبا فاقد خون است، خستگی ژنوالیزه و کاهش وزن می‌باشد. در صورت گرفتار شدن کولون علامت اصلی اسهال و درد می‌باشد. در گرفتاری روده باریک (بیماری کرون روده باریک را آنتریت ژریونال گویند) علایم و نشانه‌های دیگر هم می‌تواند وجود داشته باشد. مانند کمبودهای تغذیه‌ای ، مدفوع چرب (استئاتوره) ، تهوع ، استفراغ ، نفخ شکمی و افزایش حرکات دودی روده.

تشخیص بیماری‌های التهابی روده

اغلب غیر اختصاصی هستند و نمایانگر وسعت و شدت واکنش التهابی می‌باشند. زمانی که کرون باعث گرفتاری روده شود نمای آزمایشگاهی سو ء جذب هم می‌تواند موجود باشد. آنمی به دنبال خونریزی پنهان و ناشی از سو ء جذب ویتامین B12 دیده می‌شود. هیپوکلسیمی نشانه‌های گرفتاری پر وسعت مخاط و سو ء جذب ویتامین D می‌باشد. به علت وجود سو جذب آمینو اسیدها و نیز آنتروپاتی اتلاف پروتئین ، هیپو آلبومینمی عارض می‌شود. استئاتوره با درجات متغیر در اثر اتلاف نمکهای صفراوی و آسیب مخاطی می‌تواند بوجود آید.

اختلالات جزیی در فونکسیون کبد (خصوصا افزایش آلکالین فسفات از سرم) احتمالا نشانگر بوجود آمدن کبد چرب در بیماری است . سیگموئید وسکوپی و مطالعات رادیولوژیک روده پراهمیت روش اثبات تشخیص بیماری‌های روده هستند. اقدام به تنقیه باریم توام با کنتراست هوا پس آماده کردن کولون می‌تواند تغییرات اولیه مخاطی در جریان کولیت اولسراتیو یا کراون را نشان دهد. کولونوسکوپی در تشخیص بیماری کراون بر سیگموئید ترجیح داده می‌شود که علت آن وجود مناطق سالم و دست نخورده در حد فاصل ضایعات است.

Calprotectin یک تست جدید برای تشخیص بیماریهای التهابی روده (inflammatory bowel disease) می باشد و تقریبأ جایگزینی برای تست های تهاجمی مثل Colonoscopy و یا اسکن white cell نشاندار شده با رادیواکتیو می باشد.

خصوصیات ساختمانی و عملکردی

Calprotectin یک پروتئین 36 کیلو دالتونی می باشد که به کلسیم و روی باند می شود. در 40-30% گرانولهای سیتوزولی نوتروفیل ها وجود دارد و در شرایط In Vitro مشخص شده که خاصیت باکتریسیدالی و ضدقارچی (Fungistatic) داشته و در مقابل تجزیه آنزیمی عوامل فوق مقاوم بوده و به آسانی در مدفوع قابل اندازه گیری می باشد.

شایعترین بیماریهایی که باعث افزایش Calprotectin می شود عبارتند از:

1- بیماری کرون (Crohn’s Disease)

2- کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis)

3- کانسر روده

توجه شود که در سندرم روده تحریک پذیر سطح Calprotectin نرمال است.

 

 

ویژگی ها

 

کاربرد Calprotectin برای موارد ذیل می باشد:

1- افتراق بیماریهای ارگانیک روده ای از بیماریهای عملکردی روده ای (مثل IBD) و در نتیجه پرهیز از استفاده تست های تهاجمی مثل کولونوسکوپی

2- ارزیابی اثر بخشی درمان در IBD

3- تشخیص عود مجدد بیماری یا شعله ور شدن (Flare) بیماری IBD

4- یک تست تشخیصی جانبی برای بیمارانی که ترس از سوزن و یا آندوسکوپی دارند.

 

بیماری های شبیه بیماری های التهابی روده

– دیورتیکولیت : علائم دیورتیکولیت عبارت است از درد شکم، نفخ و اسهال (مانند IBD)، اما در این بیماری در امتداد دیواره روده بزرگ، کیسه ها ملتهب و عفونی می شوند.

– بیماری سلیاک : سلیاک با علائم دل درد و اسهال مکرر شناخته می شود. علت بروز آن پروتئین موجود در گندم (گلوتن) می باشد.

– سندرم روده تحریک پذیر(IBS): سندرم روده تحریک پذیر یک اختلال شایع دستگاه گوارش است که می تواند بالا و پایین دستگاه گوارش را درگیر کند. به نظر می رسد، رشد بیش از حد باکتری ها در روده باریک و روده بزرگ علت این بیماری باشد.

با آزمایش هایی که در بالا توضیح داده شد می توان بیماری های روده ای را از هم تشخیص داد.

مراجع:

A simple method for assessing intestinal inflammation in Crohn’s disease.