معماری
بیماری آلاژیل

سندرم آلاژیل

سندرم آلاژیل Alagille Syndrome یک اختلال ژنتیکی است که کبد، قلب، کلیه و سیستم‌های دیگر بدن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.مشکلات در ارتباط با این اختلال در اوایل دوران کودکی آشکار می‌شود.

سندرم آلاژیل از الگوی وراثتی اتوزومال غالب پیروی می‌کند و فرکانس این بیماری ۱ در هر ۱۰۰۰۰۰ تولد زنده می‌باشد. این بیماری برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ توسط دکتر دنیل آلاژیل متخصص کبد و دستگاه گوارشی گزارش گردید.

علائم بالینی سندرم آلاژیل

شدت این اختلال از خفیف تا شدید، مثلاً در پیوند قلب یا کبد بسته به سن فیزیولوژیک اهداء کننده نیز متغیر است. علائم و نشانه‌های ناشی از آسیب کبدی در سندرم آلاژیل ممکن است شامل یک اثر خفیف از رنگ زرد در پوست و سفیدی چشم (یرقان)، خارش و تجمع کلسترول در پوست ‌باشد.

سندرم آلاژیل
بیوپسی کبد در سندرم آلاژیل ممکن است مجاری صفروای را در چند نقطه مسدود و یا در برخی موارد انسداد کامل مجاری صفراوی را نشان دهد. علاوه بر هیپوپلازی (تشکیل نشدن کامل) مجاری صفراوی داخل کبدی که منجر به کلستاز می‌شود، نوزادان مبتلا به این نشانگان (سندرم)، ممکن است دچار آنومالی‌های صورت، قلب (بصورت تنگی دریچه ریوی یا تنگی محیطی عروق ریوی و تترالوژی فالوت)، ستون فقرات (مهره پروانه‌ای)، چشم (امبریوتوکسین خلفی) و کلیه (دیسپلازی کلیه) باشند. بیماران در نتیجه آن دچار سطح کلسترول خونی بالا و گزانتوم‌های پوستی همراه آن هستند. رشد ناکافی و عقب‌ماندگی ذهنی خفیف هم گاهی وجود دارد.

تترالوژی فالوت یک نقص قلبی عروقی شایع در مبتلایان سندرم آلاژیل است. این نقص از چهار اختلال جداگانه تنگی جداره عروق ریوی ( دستگاه تنفسی ) یا انسداد عروق ریوی، اختلال آئورت، نقص دیواره بین بطنی و هایپرتروفی بطن راست تشکیل شده است. محدوده مرگ‌ومیر در صورت عدم درمان تترالوژی فالوت در مبتلایان با درجه سنی ۱۰ سال به میزان %۷۰ و در افراد بالای ۴۰ سال به میزان %۹۵ می‌باشد، با این حال عمل جراحی کامل و دقیق می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی طول عمر و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سندرم آلاژیل را بهبود بخشد. افراد مبتلا به سندرم آلاژیل دارای ویژگی‌های مشترک در صورت از جمله پیشانی برجسته، چشم‌های درشت و چانه کوچک هستند.

ژنتیک مولکولی سندرم آلاژیل
سندرم آلاژیل در اثر جهش ژن‌های JAG1 و NOTCH2 ایجاد می‌شود. این اختلال از الگوی اتوزومال غالب تبعیت می‌کند؛ بدین معنا که فقط یک کپی از ژن‌های جهش‌یافته مذکور برای ایجاد سندرم آلاژیل کافی است.

این سندرم حتی در میان خانواده‌هایی که سابقه سندرم آلاژیل را ندارند نیز رخ می‌دهد. ژن JAG1 در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۲۰ بصورت ۲۰p12.1،۲۰p12.2 مستقر است. این ژن مسئول تنظیم سرنوشت سلول در بسیاری از سیستم‌های بدن است که عامل فعال شدن مسیر پروتئولیتیک در سلول‌های بدن می‌باشد.

ژن NOTCH2 در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱ بصورت ۱p13.3 مستقر است. این ژن در سیستم عصبی مسئول مسیر سیگنالینگ سلول در تبادل اطلاعات دستگاه گلژی جهت تنظیم فرایندهای بیولوژیکی می‌باشد، همچنین این ژن ممکن است در عروق کرونری، کلیه‌ها و کبد نیز ایفای نقش داشته باشد.

مسیر درمانی سندرم آلاژیل
در حال حاضر هیچ درمان شناخته‌شده‌ای برای سندرم آلاژیل وجود ندارد، اما از درمان‌های در دسترس می‌توان به بهبود عملکرد قلب، کاهش اثرات اختلالات کبدی، کلیه‌ها و بهبود عملکرد طحال نیز اشاره کرد.

برای بهبود عملکرد صفرا از داروی اورسودیول می‌توان استفاده کرد. برای کاهش خارش پوست می‌توان از هیدروکسیزین، کلوستیرامین، ریفامپیسین، فنوباربیتال و نالترکسون استفاده کرد. همچنین بسیاری از بیماران مبتلا به سندرم آلاژیل برای بهبود عملکرد صفرا از دوزهای بالای مولتی‌ویتامین که شامل ویتامین‌های A،D،E،K است نیز استفاده می‌کنند.

جراحی نیز گاهی اوقات برای ترمیم نقص قلبی در بیماران مبتلا به سندرم آلاژیل مورداستفاده قرار می‌گیرد. همچنین به دلیل شریان‌های ریوی باریک در مبتلایان سندرم آلاژیل، اغلب یک فرآیند کاتتریزاسیون مشابه آنژیوپلاستی برای گسترش عروق کرونری به‌منظور کاهش فشار در سمت راست قلب ممکن است مورداستفاده قرار گیرد. در موارد متوسط تا شدید سندرم آلاژیل، ممکن است در شریان‌ها برای افزایش قطرشان، استنت‌گذاری شود. پیوند کبد در موارد شدید سندرم آلاژیل جایگزین مناسب‌تری نسبت به داروها است.

منبع:ماهنامه اخبار آزمایشگاهی

شاهین اسعدی (دانشجوی ژنتیک مولکولی)، دکتر روشنک سامبرانی (متخصص ژنتیک)، دلشاد عبدالله‌نیا (کارشناس ارشد بیوتکنولوژی)، مهسا جمالی (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک)