جذام (تشخیص،پیشگیری و درمان)

جذام چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟عکس جذامی ها,راه انتقال جذام,آیا جذام واگیر دارد؟,شهر جذامی ها در ایران
جذام یا خوره (Leprosy) که همچنین با نام بیماری «هانسن» شناخته می‌شود، نوعی بیماری عفونی است. عامل این بیماری باسیلی به نام «مایکوباکتریوم لپره» است که جزو گروه میکروب‌های مایکوباکتریوم محسوب می‌شود.
این گروه از میکروب‌ها مانند میکروب سل، دیررشد هستند و عفونت‌های مزمن ایجاد می‌کنند. بنابراین باعث عفونت‌های حاد و سریع نمی‌شوند. جذام را می‌توان به 2 نوع محدود و شدید تقسیم کرد. این بیماری باعث درگیری پوست، مخاط بینی، اعصاب محیطی و به‌ندرت چشم می‌شود.

شیوع این بیماری در ایران و جهان چگونه است؟
خوشبختانه جذام در کشورهای خاورمیانه از جمله ایران به نسبت کنترل‌شده است و در کشورهای اروپایی و آمریکایی به‌ندرت دیده می‌شود. از لحاظ اپیدمیولوژی، کشورهای آفریقایی و هند بیشترین شیوع جذام را در جهان دارند.
در ایران نیز تا چند دهه پیش تعداد بیماران جذامی بسیار زیاد بود، اما امروزه با تشخیص و درمان به‌موقع، آمار ابتلا بسیار کاهش پیدا کرده، به‌طوری که به ندرت بیمار جذامی در کشور دیده می‌شود.

جذام از چه راه‌هایی میان افراد انتقال پیدا می‌کند؟
این موضوع به نوع جذام بستگی دارد، اما به طور کلی افراد مبتلا به جذام می‌توانند بیماری را از طریق بزاق، ترشحات تنفسی، ترشحات بینی، عطسه و سرفه به دیگران انتقال دهند. البته انتقال جذام مانند سل به ارتباط نزدیک نیاز دارد.
بنابراین تماس کوتاه‌مدت با بیمار معمولا باعث انتقال جذام نمی‌شود و بیشتر افراد خانواده و نزدیکان بیمار در خطر ابتلا قرار دارند. راه دیگر برای انتقال جذام، تماس مستقیم پوست با زخم جذام مرطوب است زیرا روی این زخم‌ها معمولا تعداد زیادی باسیل قرار دارد.
باید توجه داشت که سیستم ایمنی بدن در ابتلا به بیماری نقش اساسی ایفا می‌کند. در صورتی که سیستم ایمنی سلولی قوی باشد، فرد دچار جذام نمی‌شود، حتی اگر میکروب وارد بدنش شده باشد. این افراد با زندگی کنار جذامیان نیز دچار بیماری نخواهند شد.

آیا این بیماری از طریق نیش حشرات یا حیوانات ناقل قابل‌انتقال است؟
این بیماری از طریق نیش حشرات قابل‌انتقال نیست. درمورد حیوانات نیز فقط یک جانور خاص در آمریکا وجود دارد که می‌تواند ناقل جذام باشد. این جانور پستاندار که «آرمادیلو» نام دارد، در صورت آلودگی به عامل بیماری می‌تواند جذام را با تماس، گاز گرفتن یا چنگ زدن به انسان منتقل کند.

در صورت ابتلای مادر به جذام، نوزاد نیز به آن مبتلا خواهد شد؟
نه، عامل بیماری جذام نمی‌تواند از جفت عبور کند و به جنین منتقل شود. بنابراین جذام به طور مادرزادی ایجاد نمی‌شود، اما اگر مادر به جذام (به‌خصوص نوع مرطوب) مبتلا باشد، خطر ابتلای نوزاد به دلیل تماس نزدیک با او بالا می‌رود.
این اتفاق بیشتر در کشورهای آفریقایی شایع است زیرا در این مناطق زاد و ولد بسیار است و بهداشت رعایت نمی‌شود. با این حال ابتلای نوزاد به قدرت سیستم ایمنی او نیز بستگی دارد. اگر سیستم ایمنی سلولی قوی باشد، احتمال ابتلا نیز کاهش می‌یابد.

سیر ظهور علایم جذام چگونه است؟
دوره کمون جذام بسیار طولانی‌مدت است. این بیماری می‌تواند به صورت نهفته در بدن باقی بماند و 2 تا 50 سال بعد علائم خود را نشان دهد. به طور متوسط دوره کمون آن 10 سال است. ابتلا به جذام و نوع آن ارتباط مستقیمی با سیستم ایمنی بدن دارد.
بعضی از افراد با ورود میکروب به بدن دچار نوع محدود جذام (جذام خشک یا توبرکلویید) می‌شوند. در این نوع جذام، رنگدانه‌های پوست در بعضی از نواحی از بین می‌روند و لکه‌های سفید از خود به جای می‌گذارند.
این لکه‌ها باعث از بین رفتن حس سطحی پوست در محل می‌شوند و معمولا قرینه نیستند. در مراحل ابتدایی بیماری، تعداد باسیل‌های موجود روی لکه‌ها بسیار کم و احتمال انتقال بیماری ناچیز است. اگر سیستم ایمنی بدن قوی باشد، جذام خشک پیشرفت نمی‌کند و در همین حد باقی می‌ماند. اما افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی سلولی هستند با ابتلا به میکروب جذام دچار نوع شدید و بدخیم بیماری (جذام مرطوب یا لپروماتوز) می‌شوند.
این نوع جذام ابتدا با ضایعات شدید پوستی تظاهر پیدا می‌کند. ضایعات و لکه‌های جذام مرطوب قرینه هستند و مانند جذام خشک حس سطحی پوست را از بین می‌برند.
این ضایعات پیشرونده‌اند و می‌توانند اعصاب محیطی دست و پا را درگیر کنند اما به نقاط دیگر مثل مغز و سیستم عصبی مرکزی حمله نمی‌کنند. درگیری عصب پا یا دست باعث ایجاد فلجی و کج شدن دست و پا می‌شود.
در این وضعیت دست در حالت چنگ زدن باقی می‌ماند و فرد نمی‌تواند آن را باز کند. مچ پا نیز ممکن است دچار افتادگی شود، به‌طوری که فرد دیگر نمی‌تواند پایش را به طور کامل از روی زمین بلند کند.
اگر این بیماری تحت درمان قرار نگیرد، در نهایت قدرت استفاده از دست و پا از بین می‌رود. جذام مرطوب در مراحل پیشرفته با درگیری غضروف و مخاط بینی نیز همراه است.
این درگیری ابتدا با خونریزی و خروج ترشحات از بینی آغاز می‌شود و بعد به تدریج غضروف بینی را از بین می‌برد. گاهی اوقات هم فرد به دلیل لکه‌های پوستی دچار ریزش موهای ابرو و مژه می‌شود.
در گذشته این تغییر شکل در صورت، بیماران و افراد را وحشت‌زده می‌کرد اما خوشبختانه با درمان‌های موجود دیگر شاهد آن نیستیم.

جذام را چگونه می‌توان تشخیص داد؟
از آنجایی که دوره کمون این بیماری طولانی‌مدت است، تشخیص آن معمولا بعد از ظهور اولین علائم انجام می‌شود. افراد باید با مشاهده لکه‌های بی‌رنگ و بی‌حس روی پوست به پزشک مراجعه کنند تا از ضایعات آنها نمونه‌برداری شود. تشخیص جذام با نمونه‌برداری به راحتی امکان‌‌پذیر است.

درمان از چه طریق انجام می‌شود؟
درمان جذام حدود 6 ماه تا 3 سال طول می‌کشد زیرا عامل آن بسیار مقاوم است. سازمان بهداشت جهانی برای درمان جذام داروهای بسیار موثر و ارزانقیمتی را در دسترس تمام کشورها قرار داده است. این داروها همگی خوراکی هستند.
بنابراین نیازی به تزریق و بستری شدن وجود ندارد. اگر جذام زود تشخیص داده شود و تحت درمان قرار بگیرد، فرد دچار عوارض وحشتناک آن نخواهد شد. بعد از 1 تا 2 ماه از شروع درمان نیز بیماری قدرت انتقال فرد به فرد را از دست می‌دهد.

آیا برای پیشگیری از جذام واکسنی هم وجود دارد؟
در این زمینه تحقیقات بسیاری انجام شده اما هنوز واکسن موثری برای پیشگیری از جذام در دسترس نیست. هم‌اکنون تنها راه پیشگیری از جذام دوری از راه‌های انتقال آن است.

می‌گویند حدود 95 درصد از افراد در برابر میکروب جذام مقاومت دارند. آیا این موضوع حقیقت دارد؟
رقم 95 درصد کمی‌ اغراق‌شده است اما بسیاری از افراد به دلیل برخورداری از سیستم ایمنی سلولی سالم در برابر میکروب جذام مقاوم هستند و دچار علائم بیماری نمی‌شوند. این میکروب ممکن است در بدن باقی بماند و در 50 سال آینده با ضعف سیستم ایمنی به هر دلیل (مثل شیمی‌درمانی، جراحی‌های سنگین و…) فعال شود و به صورت جذام خود را نشان دهد، اما اگر فرد شیوه زندگی سالمی داشته باشد و سیستم ایمنی خود را قوی نگه دارد، دچار مشکل نخواهد شد.

این بیماری چه زمانی ریشه‌کن خواهد شد؟
در سال‌های اخیر تعداد موارد جدید بیماری نسبت به 30 سال گذشته بسیار کاهش یافته و انگشت‌شمار شده است. بیشتر موارد جذام در شهرستان‌های دورافتاده با امکانات پزشکی کم دیده می‌شوند.
جذام در ایران در حال ریشه‌کنی است اما زمان دقیق آن را نمی‌توان تعیین کرد. حتی اگر این بیماری در کشور ریشه‌کن شود، ورود یک بیمار از کشوری دیگر به ایران می‌تواند مجدد باعث انتقال و شیوع جذام میان ایرانیان شود.

سلامت

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده