معماری

انواع چمن و پرورش و کشت چمن ها

کشت و پرورش انواع چمن,روش کشت و نگهداری از انواع چمن ها,بذر چمن و رشد و نگهداری از چمن ها

چمن و گیاهان پوششی

بذر چمن و مخلوطهای بذری
یکی از مراحل مهم در چمن کاری انتخاب بذر یا مخلوط بذری با کیفیت است که با شرایط آب و هوایی سازگار بوده و متناسب با محل و زمین مورد نظر باشد. کیفیت ضعیف بذر موجب کاهش قوه نامیه و یا گسترش علفهای هرز و یا گراس های ناخواسته می گردد. همچنین استفاده از بذور دارای کیفیت نامرغوب ممکن است منجر به تولید چمن با کیفیت نامناسب گردد.
همچنین در صورتی که یک گونه ی مورد استفاده در مخلوط بذری (Seed Mixture) با شرایط محل کاشت سازگاری نداشته باشد منجر به تولید پوشش چمن ضعیف، افزایش رشد علفهای هرز و فرسایش خاک می گردد که این عوامل ناشی از عدم تولید پوشش گیاهی مناسب می باشد. به همین دلیل بایستی قبل از توصیه ی یک بذر یا مخلوط بذری برای یک منطقه، بایستی آزمایشات مقدماتی در مورد سازگاری با شرایط منطقه صورت گیرد.

بر حسب بذر Seed Label
هنگام خرید بذر چمن توجه به برچسب اهمیت زیادی دارد. برچسب باید حاوی اطلاعاتی در مورد نوع، میزان و کیفیت بذر موجود در بسته بندی مورد نظر باشد. روی برچسب بایستی اطلاعات زیر وجود داشته باشد:
1.    نام و آدرس شرکت: در صورتیکه خریدار از نظر کیفیت یا سایر موارد ناراضی باشد، امکان برگشت دادن توده ی بذری و یا پیگیری قانونی وجود داشته باشد.
2.    حجم یا وزن بسته: معمولا بسته بندی یک نوع خاص در ابعاد متفاوت ارائه می گردد. کیسه های 25 و 50 کیلوگرمی از رایج ترین بسته بندیها هستند. بایستی توجه داشت آرم شرکت و سایر مشخصات به خوبی روی بسته وجود داشته باشد.
3.    گونه و رقم چمن: علاوه بر نام گیاهشناسی گونه ی مورد نظر بایستی در مورد رقم یا ارقام دیگر موجود در توده ی بذری اطلاعاتی ارائه گردد. البته در صورتیکه توده ی بذری بصورت مخلوط باشد بایستی اطلاعات هر گونه یا رقم بصورت جداگانه و براساس درصد اولویت موجود در توده بیان گردد.
4.    درصد وزنی بذر خالص هر گونه یا رقم. درصد خلوص (Purity)
5.    درصد جوانه زنی (درصد بذورزنده): که مربوط به بذر خالص می باشد.
6.    درصد وزنی سایر محصولات: شامل بذر تمام محصولات زراعی موجود می باشد که بایستی کمتر از 5 درصد وزنی توده ی بذر چمن باشد. با وجود اینکه بذر برخی محصولات زراعی قابلیت رقابت با چمن را ندارند ولی بهتر است توده های بذری خریداری شوند که میزان بذر سایر محصولات درآنها کمتر از ….. درصد باشد.
7.    درصد وزنی بذر علفهای هرز: درصد وزنی بذر علفهای هرز نبایستی بیشتر از یک درصد وزنی باشد. کیفیت خوب بذر چمن معمولا بستگی به علفهای هرز دارد و میزان بذر علفهای هرز نبایستی بیشتر از 5/0 باشد.
8.    درصد وزنی گونه های گراس ناخواسته: بر اساس استانداردهای ارائه شده، توده ی بذری نبایستی حاوی بیش از 5/0 درصد از بذور چمنها و یا گراسهای ناخواسته باشد. به همین خاطر بذور چمن با کیفیت بالا دارای بذر سایر گیاهان گرامینه نمی باشند. توده ی بذری که دارای بذورگراسهایی مانند تیموتی، meadow fescue, orchard grass، یولاف، ری گراس یکساله و یا شبدر باشد، معمولا برای چمن کاری توصیه نمی گردند. ری گراس یکساله برای چمن کاری های موقتی مورد استفاده قرار می گیرد.
9.    درصد مواد خارجی (مواد غیرزنده): درصد مواد خارجی در توده ی بذری نبایستی بیش از 15 درصد وزنی توده باشد. مگر در صورتی که طبق توصیه کودی نیاز به استفاده از کودهای پوششی و یا Pelleting برای تسریع کاشت ضروری باشد.
10.    تاریخ آزمایش جوانه زنی: طبق استانداردهای موجود بهتر است آزمایش جوانه زنی بذر توسط شرکت تولیدکننده طی یک دوره ی 9 ماهه قبل از فروش بذر انجام شده باشد.

•    برخی موارد شرکت ها موارد کاربرد بذر یا توده ی بذری را نیز روی برچسب درج می نمایند. بعنوان مثال موقتی بودن کاربرد ری گراس یکساله و توصیه ی استفاده از بنت گراس برای زمین های گلف و یا تنیس.

•    در مخلوط بذری بهتر است چند رقم یک گونه نیز باهم مخلوط شوند. بعنوان مثال گاهی بذر 3تا5 رقم کنتاکی باهم مخلوط می شود. این امر منجحر به افزایش مقاومت به بیماریها و تنش های محیطی می گردد.

بذر زنده ی خالص (Pure Live Seed) : گاهی بذر چمن با کیفیت پایین به فروش می رسد و یا اینکه قدرت جوانه زنی پایین است. برای جلوگیری از تاثیر سوءکیفیت پایین تو ده ی بذری بر کیفیت پوشش چمن، بایستی میزان بذر مورد استفاده برای کاشت افزایش یابد.
میزان بذر مورد نیاز برای جبران درصد جوانه زنی از دست رفته و یا ناخالص توده ی بذری براساس شاخص بذور زنده (PLS) محاسبه می گردد. این شاخص براساس درصد بیان می گردد و روش محاسبه ی آن بصورت زیر است:
PLS =100  / (درصد جوانه زنی×درصد خلوص)
بذر مورد نیاز برای کاشت 100/(PlS) =

مثال) درصورتیکه میزان بذر خالص 85 درصد و میزان جوانه زنی 75 درصد باشد، بذر مورد نیاز برای کاشت را محاسبه نمایید.
PLS= (85×75)/ 100= %61                                    100/61= 1/6

یعنی اگر 6/1×A مقدار از توده ی بذری با خلوص 85 درصد و جوانه زنی 75 درصد برای کاشت استفاده شود. عدد A مقدرا توصیه شده ی کلی برای کاشت این توده می باشد. یعنی اگر 20 گرم در متر مربع توصیه شده باشد، مقدار لازم برای کاشت 32 گرم در متر مربع خواهد بود.
محاسبه ی PLS می تواند معیار مناسبی برای انتخاب یک توده ی بذری دارای قیمت های مختلف باشد.
مثال: توده ی A با مشخصات خلوص 85درصد، جوانه زنی 70 درصد و قیمت هر کیلو 9500 تومان.
توده ی B خلوص90 درصد و جوانه زنی 60 درصد و قیمت هر کیلو 16000 تومان (مقدار توصیه شده برای کاشت هر دو توده یکسان است.)

چند نکته در مورد بذر چمن
1.    درصورت نیاز به کاشت بذر، نتوع بذر و مقدار مورد نیاز تعیین گردد.
2.    در مورد منابع تامین بذر (نحوه ی خرید) بررسی کافی انجام شود. موارد فوق برای کاشت چمن فرش (Sod) نیز رعایت شود.
3.    در انتخاب چمن، توجه به عادت رشد چمن، شرایط آب و هوایی و ویژگیهای کلی گیاه مهم است.
4.    بهترین راه انتخاب چمن، بکارگیری چمنی است که قبلا در همان منطقه جواب داده و رشد خوبی داشته است.
5.    قابلیت پاخوری، قدرت استقرار اولیه و نیازهای خاص چمن مورد نظر بایستی درانتخاب چمن مورد توجه قرار گیرد.
6.    توجه به وضعیت بذر علفهای هرز در تعیین کیفیت توده ی بذری مهم است. چون در صورت وجود بذر علف هرز در در توده ی بذر چمن، حذف آنها پس از رشد مشکل است و یا بصورت جدی با چمن رقابت می نمایند.
7.    وجود مواد خارجی نیز باعث کاهش کیفیت توده ی بذری می شود.
8.    توجه به مندرجات برچسب در هنگام خرید بذر مهم است.

کیفیت بذر توسط خلوص (Purity)، قدرت زنده بودن (Viability) و شبیه به اصل بودن گونه یا رقم (Trueness) تعیین می گردد. جدول ص 475 در مورد استانداردهای کیفیت بذر چمن مطالعه می گردد.

گیاهشناسی خانواده ی گرامینه:
در خانواده ی گرامینه 857 جنس و 11000-10500 گونه وجود دارد.

خصوصیات اندامهای رویشی:
1.    سیستم ریشه ای منشعب و فیبری که از ناحیه ی طوقه رشد آنها شروع می شود. ریشه ی اصلی چند روز پس از جوانه زنی بذر از بین می رود. عمر مفید گسترش ریشه حداکثر تا 60 سانتیمتری از سطح خاک است. گسترش ریشه میزان استفاده از کود سرک را تحت تاثیر قرار می دهد.
2.    برگ: برگها باریک با رگبرگهای موازی هستند. زاویه ی انحراف 180 درجه است. برگ دارای دو قسمت است:
الف) غلاف (Sheath): ساقه را دربرگرفته است و از بهم پیوستن انتهای برگها تشکیل می شود. رنگ غلاف در گونه های مختلف تفاوت دارد و معیار تشخیص است. غلاف در برخی انواعه بهم پیوسته می باشد و در برخی انواع پیوسته نیست.
ب)  پهنک (Blade):  تنوع شکل بیشتر از غلاف است. در محل اتصال پهنک به غلاف یک ساختار ویژه به نام Ligule وجود دارد که می تواند دارای زواید کرک مانند باشد. اگرچه شکل و اندازه ی لیگول تغییر می نماید ولی در شناسایی گیاهان گرامینه مفید است.
3.    ساقه: شکل و اندازه ی آن بسیار متنوع است. بطور کلی در گیاهان گرامینه 3 نوع ساقه وجود دارد.
الف: ساقه ی اصلی، ماشوره ای، توخالی ولی در محل گره ها توپر، از بهم پیچیدن برگها استحکام می یابد.
ب: پنجه ها (tillers): ساقه های جانبی که از قسمت تحتانی ساقه های اصلی ظاهر می شوند و در افزایش کانوپی گیاه موثر هستند.
ج: ساقه هیا افقی: این ساقه ها به جوانب گیاه رشد یافته و باعث رشد گیاه در اطراف می شوند. ساقه های افقی اگر در سطح خاک رشد نمایند استولن یا ساقه ی رونده (Stolon or runner) نام دارند و اگر در زیر خاک رشد نمایند ریزوم نام دارند. در محل گره های هر دو نوع ساقه های افقی، امکان تولید ساقه های هوایی جدید وجود دارد.

عادت رشد رویشی چمن
در چمن ها ساقه ها دو نوع رشد دارند:
الف: Intra vaginal: رشد از میان نوک برگهای بهم پیچیده انجام می شود.
ب: Extra vaginal: رشد جدید از بین برگ و ساقه (نزدیک لیگول) ظاهر می شود. چمن آگروستیس از نوع دوم و Chewing fescue عادت رشد اول را داراست.

اندامهای زایشی
گل آذین: در گراس ها شکل گل آذین متنوع است و حالت زینتی آن نیز مهم است. در کشاورزی به گل آذین بالغ حاوی بذر، خوشه (Seed head) گویند.
به دلیل کوچک بودن گل و یا تغییر ویژگیهای گل، به سختی می توان از تفاوت خصوصیات گل اذین برای شناسایی ارقام گرامینه استفاده نمود.
تعداد گل و گل آذین بسته به گونه متفاوت است. در چمن ها گل کامل است. تعداد گل و گل آذین در بنت گراس های کم و در فستوکاها زیاد است. بذر-میوه ی تک بذر، خشک ناشکوفاست. برای انبار کردن بایستی میزان رطوبت بین 15-5 درصد باشد. بذر خشک به راحتی شرایط سرد و یا گرم را تحمل می نماید. هنگام خرید، بذر همراه با بقایای گل می باشد.

علاوه بر خانواده ی گرامینه، دو خانواده ی دیگر در گیاهان چمنی وجود دارند که به خاطر شباهت زیاد آنها با گیاهان خانواده ی گرامینه و اهمیت شناسایی آنها (به لحاظ رشد آنها به عنوان علف هرز) برخی خصوصیات مهم آنها آورده می شود:
1.    خانواده ی Juncaceae: دارای 6 جنس و 600 گونه- علفی- ساقه ی گرد و توپر- برگ دارای آرایش سه وجهی
2.    خانواده ی Cyperaceae: دارای 122 جنس و 4500 گونه- علفی- ریزوم دار- ساقه سه وجهی، توپر- آرایش برگ سه وجهی، علف هرز اویار سلام از این خانواده است.

انواع تقسیم بندی چمن ها:

تقسیم بندر براساس روش تکثیر:

الف) جنسی: بیشتر گونه های یکساله و گیاهان حاصل از برنامه های بهنژادی را شامل می شود. برخی گونه هایی که توسط روشهای غیرجنسی (ریزوم و یا استولون) تکثیر می شوند را می توان با بذر تکثیر نمود. ارزان بودن و کشت وسیع از مزایای این روش است.

ب) روش غیرجنسی: ریزومک و استولون روشهای طبیهی تکقیر غیر جنسی چمن ها هستند که می توان ار این ویژگی در تکثیر غیرجنسی آنها استفقاده نمود. خاصیت تهاجمی چمن ها با قفدرت تکثیر غیرجنسی آنها ارتباز دارد.

تقسیم بندی براساس قدرت تحمل سایه:
سایه از عوامل تعیین کننده و تاثیرگذار بر رشد و نمو گیاهان است. مهمترین تاثیر سایه ناشی از شدت نورکم می باشد. رقابت با سایر گیاهان (مانند درختان مجاور) برای آب و مواد غذایی، کاهش حرکت جریان هوا بعلت عامل ایجاد سایه، افزایش رطوبت نسبی در سایه و کاهش درجه حرارت از سایر تاثیرات سایه بر رشد چمن است.

تمام این عوامل بصورت مستقیم یا غیر مستقیم رشد و متابولیسم گیاه چمن را تحت تاثیر قرار می دهد. سایه، عدم تامین نور کامل و طبیعی نورخورشید است. در سایه کمیت و کیفیت نور تحت تاثیر قرار می گیرد. کاهش فتوسنتز یکی از مهمترین واکنشهای گیاهان نسبت به سایه می باشد. کاهش رشد ریشه زایی چمن ها در سایه گزارش شده است. همچنین تشدید اقرات آللوپاتی گیاهان مجاور چمن در سایه نیز گزارش شده است.

در طراحی های فضای سبز وجود سایه یکی از موانع بکارگیری چمن ها می باشد زیرا در طرج های فضای سبز بخش های دارای سایه کامل و یا بخش های سایه در طول روز وجود دارد. طبق نظر بیردر 1 (1973) حدود 20 تا 25 درصد چمن کاری ها به میزان های متفاوت سایه دریافت می دارند. جنبه های فیزیولوژیکی، مرفولوژیکی، تغذیه ای و آناتومیکی چمن تحت تاثیر سایه قرار می گیرد.و در چمن زمین های گلف و منازل سایه اهمیت بیشتری دارد.

بنابراین چمن ها از نظر تحمل سایه به دو گروه تقسیم می شوند:
1.    آفتاب دوست (حساس به سایه)،
2.    سایه پسند (مقاوم به سایه).

براساس روش کاشت:
1.    مستقیم (بذر)
2.    چمن قرش (Sod)
3.    Plug

براساس تحمل سرما:
1.    چمن های فصل سرد (Beard) این چمن ها آب و هویا سرد را تحمل می نمایند و در بیشتر شرایط آب و هوایی مناطق معتدله رشد خوب یدارند. مانند بنت گراس، فستوکا، کنتاکی بلوگراس، ری گراس چندساله و Crested wheat grass
2.    چمن های فصل گرم: چمن آفریقایی (برمودا گراس) بوفالو گراس و زوی زیا

پاییز بر کشت بهاره ترجیح دارد:
1.    خاک هنوز گرم است و با وجود رطوبت کافی جوانه زنی بذر به خوبی انجام می گیرد.
2.    رشد علفهای هرز در پاییز کمتر است و رقابت آنها کمتر بوده و استقرار چمن بهتر صورت می گیرد.
3.    کشت چمن دو فصل رشد را پشت سر می گذارد. در شروع بهار بعدی پوشش سبز را از اوایل بهار خواهیم داشت و گیاهان آمادگی بهتری برای مقابله با تنش تابستان بعد خواهند داشت.
4.    وجود بارانهای پاییزی به استقرار و تحکیم چمن کمک خواهد کرد.
5.    در بهار ممکن است خاک در زمان کاشت مرطوب و خنک باشد.

البته باید در پاییز زمانی اقدام به کشت گردد که تا شروع یخ بندان چمن به اندازه ی کافی رشد کرده باشد. مشابه این حالت در کشت بهاره نیز وجود دارد و باید تا قبل از فرا رسیدن گرما چمن استقرار یافته باشد و رشد خوبی کرده باشد.

میزان بذر لازم:
میزان بذر بستگی به درشتی و ریزی بذر، قوه ی نامیه و درجه ی خلوص آن دارد. با وجود قوه ی نامیه ی کم و ای ناخالصی زیاد میزان مصرف بذر در واحد سطح افزایش می یابد.

بررسی اجزای یک محوطه ی زینتی می تواند تا حدودی نشان دهنده ی تقسیم بندی گیاهان زینتی و جایگاه گیاهان پوششی باشد:
1.    چمن و گیاهان پوششی
2.    بوته ها و درختچه ها
3.    بالا رونده ها و خزنده ها
4.    درختان
5.    گلهای یکساله
6.    گیاهان حاشیه ای زینتی
7.    گیاهان پرچینی
8.    گیاهان باغ صخره ای
9.    شکل سازی