معماری

گال بذر

نماتد گال بذر (Seed – Gall  Nemtod )
به این بیماری، نماتد گال زای گندم نیز گفته میشود. عامل این بیماری، نماتد Anguina tritici (Steinb.) Chit. میباشد و انگل اجباری است. بیماری در بسیاری از نقاط کشور گزارش شده است و درجات آلودگی در فارس، خوزستان، ایلام، اصفهان، کرمانشاه، تهران، زنجان، کرمان، مازندران، لرستان، آذربایجان‌ و سایر مناطق متفاوت می‌باشد.
در سالهای اخیر با توسعه کشت گندم، بیماری نماتد گال گندم در استان خوزستان روند صعودی پیدا کرده است. با نمونه‌گیری از محموله‌های تحویلی به مراکز خرید گندم همراه با ذکر مشخصات کشاورز و سابقه مزرعه، درسال ۱۳۷۶ بیش از ۶۰۰ نمونه، سال ۱۳۷۷ حدود ۱۶۴۹ نمونه و در سال ۱۳۷۸ نیز ۱۱۰۵ نمونه بررسی گردید که مشتمل بر ۱۲ شهرستان استان خوزستان بود. نتایج نشان داد در سال ۷۶ میانگین آلودگی استان ۷/۴۶ درصد و میانگین خسارت ۳۵/۰ درصد، سال ۷۷ میانگین آلودگی ۲۳/۴۰ درصد و میانگین خسارت ۳۷/۰ درصد و سال ۷۸ میانگین آلودگی ۰۸/۳۹ درصد و میانگین خسارت ۳/۰ درصد برآورد گردید. بررسی خسارت براساس وزن هزار دانه نمونه و تعداد گال موجود در نمونه بود. در ضمن تفاوت معنی‌داری بین میزان آلودگی و ارقام مختلف دیده نشد.

گال بذر

نشانه‌های بیماری
در اثر این بیماری فاصله بین گره‌های ساقه گندم کم و در نتیجه ساقه‌های آلوده کوتاهتر از ساقه‌های سالم شده و پیچیدگی هایی در طول ساقه و نیز در برگها ایجاد می‌شود. سنبله‌های بیمار کوچک و گلوم‌های خیلی باز هستند، زیرا اغلب دانه‌ها یا همه آنها به رنگ قهوه‌ای ـ سیاه در آمده و در واقع اینها گال‌هایی با اندازه کوچکتر از دانه‌سالم گندم ‌می‌باشند. درصورتی که این گال‌ها در آب خیسانده و خرد شوند، تعداد زیادی لارو متحرک نماتد از آن بیرون می‌آیند.

چرخه بیماری
نماتد گال بذر به صورت لاروهای سن ۲ و به حالت غیرفعال درون دانه‌های آلوده گندم که گال بذر نامیده می‌شود، به سر میبرد، هنگامی که دانه‌های سالم همراه با بذرهای آلوده کاشته شوند، از این‌گال‌ها هزاران لارو سن ۲ در خاکهای مرطوب آزاد می‌شوند. بنابراین وجود رطوبت برای آغاز فعالیت لاروها و حرکت آنها در خاک ضروری است.

بر خلاف بسیاری از نماتدهای بیماریزای گیاهی، A.tritici روی ریشه‌ها تغذیه نمی‌کند، بلکه وقتی به دانه سالم گندمی که در حال جوانه‌زدن است می‌رسد به آن چسبیده و با رسیدن به جوانه انتهایی به صورت انگل خارجی آن در می‌آید. موقعی که سنبله‌ها ظاهر میشوند، لاروها به درون گلهای در حال تشکیل نفوذ پیدا کرده و به صورت انگل داخلی درمی‌آیند. پس از مدتی این لاروها به نماتدهای بالغ تبدیل شده و جفتگیری نموده و تعداد زیادی تخم تولید می‌کنند.

پس از آنکه میزبان کامل شد، بسیاری از تخمها تفریخ شده و لاروهای زیادی در گال‌ها بوجود می‌آیند. موقع برداشت گندم، گال‌های بذر با دانه‌های سالم مخلوط شده یا روی زمین می‌ریزند. در محیط‌های خشک، لاروهای سن ۲ نماتد موجود در گال‌ها، غیرفعال مانده و سالها دوام می‌آورند. A.tritici  علاوه بر بیماری گال بذر که در گندم بوجود می‌آورد، موجب انتقال بیماری باکتریایی خوشه صمغی یا زردی خوشه گندم که عامل آن باکتری Rathayibacter tritici  است و نیز بیماری پیچیدگی و سیاه شدن خوشه و برگ گندم که عامل آن قارچ Dilophospora alopecuri است، می‌گردد.