معماری
عقرب کشنده

عقرب

عقرب،زهر عقرب،خطرناکترین غقرب ها و تصاویر عقرب های مختلف،درمان غقرب گزیدگی و کشنده ترین عقرب ها

کژدم یا عقرب و یا دراز دم نام یکی از گونه‌های بندپایان رده عنکبوتیان است که دارای ۸ پا و نیشی با زهر کشنده می‌باشد. نیش عقرب در نوک دم آن قرار دارد. عقرب‌ها شب‌ها به آرامی به فعالیت‌های زیستی خود می‌پردازند و بیشتر در آب و هوایی گرم فعال هستند.

این جانوران چنگال‌های خارداری دارند که در واقع قسمتی از دهان آن‌ها محسوب می‌شوند. آنها قادرند که مادهٔ سمی خطرناکی از قسمت عقب بدنشان به طرف مهاجمین بپاشند. این جانور بیشتر در شب شکار می‌کند و پاهای بلند جلویی خود را برای پیدا کردن غذا به‌کار برده و پس از یافتن غذا آن را با چنگال‌هایش می‌گیرد. کژدم‌ها اغلب در طول روز در زیر سنگ‌ها یا در حفره‌های به نسبت خنک زیر زمین پنهان می‌گردند.

زایش و تولید مثل عقرب هاتخم ریزی عقرب

عقرب ها زنده زا هستند.با وجود این، برخی محققان عقرب هایی که نوزاد آنها پوشش جنینی ندارند،زنده زا و آنهایی را که پوشش جنینی دارند، تخم زنده زا دانسته اند.عقرب باردار شکمی متورم دارد و در حالت پیشرفته تر بارداری، می توان جنین ها را در دیواره ی جانب شکم، به ویژه در نیمه ی خلفی مزوزوما مشاهده کرد.مدت باروری بسته به نوع عقرب متفاوت و معمولاً بین ۲ تا ۴ ماه است.زمان خروج نوزادها نیزبراساس نوع رشد جنین از یک ساعت تا ده روز گزارش شده است. عقرب ها معمولاً در فاصله ی نیمه ی تابستان تا نیمه ی پاییز زاد و ولد می کنند.

 

ابتدا،عقرب باردار روی نیمه ی خلفی بدن و پای جلو تکیه می کند و دم خود را به طور مایل درسمت راست بدن قرار می دهد.نیمه ی جلوی بدن حدود یک سانتی متر با یک زاویه ی حاده از روی زمین بلند است.انبرک ها با زمین تماس ندارند و انگشتان دست نیمه باز هستند.و پای جلو از ناحیه ی تی بیا خم شده اند.دراین حالت، دو سرپوش تناسلی باز می شوند و به طور عمود قرار می گیرند.نوزاد بدون هیچ انقباض عضلانی قابل مشاهده ای خارج می شود.دو پای جلو که از تی بیا خم شده اند، مانند یک حایل نوزاد را در آغوش می گیرند. نوزاد اسکرپیو از دم و ادنتوبوتوس از سرخارج می شود.این قاعده عمومیت دارد یعنی،نوزاد عقرب های تیره ی اسکرپیونیده از دم و نوزاد عقرب های تیره ی بوتیده از سر خارج می شوند.این تفاوت خروج به علت اختلاف در شکل رشد جنینی دو عقرب است.زمان خروج نوزاد متفاوت است و از چند دقیقه تا چند ساعت طول می کشد. عقرب ها پس از زایمان در صورت دردسترس نبودن طعمه، اغلب از نوزاد خود تغذیه می کنند.عقرب کشنده

 

چگونگی قرارگیری نوازد در بغل مادربه شکلی است که سطح پشتی به طرف زمین و پاها و دست ها به مادر تکیه دارد و دم نوزاد به سمت دم مادر است. عکس این حالت نیزدیده شده است.نوزادها به تدریج خود را از سطح شکمی مادر به سطح پشتی او می کشانند.گاهی نوزادها ابتدا روی زمین قرار می گرفتند و سپس خود را به پشت مادر می رساندند.این عمل به کندی صورت می گرفت و گاهی حدود یک ساعت طول می کشید.دراین فاصله نوزادها روی دست و پای مادر بین ۵ تا ۱۵ دقیقه استراحت می کردند. وضعیت قرارگیری نوزادها در سطح پشتی مادر ثابت نبود وبا حرکت تغییر جهت می دادند. نوزادهای اسکرپیو ۶ تا ۱۰ عدد و بدون پوشش جنینی بودند.در حالی که نوزادهای ادنتوبوتوس حداکثر ۲۶ عدد بودند و همگی پوشش جنینی داشتند. هر نوزاد پس از پاره کردن پوشش جنینی خود را به سطح پشتی مادر می کشاند. همان طور که اشاره شد،خروج نوزادها تک تک و برحسب تیره از جهت سر یا دم است.خروج دوتایی نیزدیده شده است که یک نوزاد از دم و همزمان نوازد دیگر از سرخارج شده است.تعداد نوزادها برحسب نوع عقرب متفاوت و از ۶ تا ۹۰ عدد گزارش شده است.

 

پوست اندازی و مراحل مختلف رشد نوزاد
نوزاد عقرب را لارو می نامند.در مرحله ی اول رشد (لارو)جانور بدون دهان و مخرج باز است و از ذخیره ی زرده ی موجود در بدن تغذیه می کند.پاها به جای پنجه،بادکشی دارد که به وسیله ی آن نوزاد در پشت مادر قرار می گیرد.مجرای سمی نیزروزنه ی خروج ندارد. کارن ها وخارک ها کاملاً شکل نگرفته و پوشش رنگ اصلی را به خود نگرفته است.مرحله ی دوم رشد (پرونمف)،معمولاً پس از یک هفته و با اولین پوست اندازی نوزاد در پشت مادر شروع می شود. عقرب ها اگرچه مانند حشرات دگردیسی ندارند،اما برخی اصطلاحات مربوط به مراحل رشد حشرات درباره ی این جانوران هم به کار می برند.
در این مرحله از رشد،نوزاد شکل کامل تری به خود می گیرد، اما هنوز نسبت به عقرب بالغ اختلاف هایی دارد.این اختلاف ها در تمام پوست اندازی کم و بیش دیده می شود و نسبت به نوع عقرب متفاوت است.مثلاً درآندرکتونوس ـ کراسیکودا با بالا رفتن سن نوزاد، به تعداد خارک های سیخک بازی تارس پاها اضافه می شود.حفره های تریکوبرتی نیز در مراحل اولیه ی رشد در تمام عقرب ها بزرگ و به سهولت قابل رؤیت است.در مرحله ی پرونمف انواع عقرب های تیره ی بوتیده، به جای چهارتریکوبتری در سطح داخلی فمور، سه تریکوبتری دیده می شود که تعداد آن در پوست اندازی بعد کامل می شود. در مرحله ی سوم رشد (نمف)(۲۷)که پس از دومین پوست اندازی است، عقرب شکل کامل تری به خود می گیرد.درمرحله ی نمف،جانور در سال اول ۴ تا ۵ بار و در سال دوم ۲ بار دیگر برای ادامه ی رشد پوست اندازی می کند.احتمالاً تعویض پوست تحت تأثیر نوعی هورمون داخلی است.

عقرب جراره
عقرب ها به طور کل،از دوران نوزادی تا رسیدن به سن بلوغ که حدود ۳ سال طول می کشد، ۸ تا ۱۰ بار پوست اندازی می کنند. در مرحله ی بلوغ،عمل این هورمون تحت تأثیر هورمون مخالف متوقف می شود.مرحله ی بلوغ درماده با رشد کامل و آمادگی جانور برای جفت گیری و در نربا پیدایش اندام پاراکسیال آغاز می شود.ظهور و ویژگی های بلوغ درمرحله ی لاروی (نئوتنی)درعقرب ها نادر است.

 

شرایط زیستی و عوامل بیماری زا
نوزادها پس از تولد و گذراندن مراحل ابتدایی رشد خود در پشت مادر، با فاصله ی کمی از یکدیگر، به زندگی ادامه می دهند.این امر نشانه ی کم تحرکی آنهاست،نه به علت وجود غریزه ی اجتماعی.در دوران بلوغ نیز در نزدیکی محل زندگی خود به شکار می روند. عقرب ها شب زی هستند.روزها را در مکان های امن، از قبیل شکاف دیوارها،زیر سنگ ها، لای خاشاک و پوست درختان و برگ ها، زیر حصیر و خرده چوب ها (نوع حفار در حفره)به سر می برند و با تاریک شده هوا، از مکان امن خود برای شکارخارج می شوند.در طبیعت، اکثراً به تنهایی زندگی می کنند، با وجود این،گاهی چند عقرب از یک نوع یا انواع مختلف در زیر یک سنگ دیده شده است.عقرب ها علاوه بر دشت در مناطق کوهستانی هم دیده می شوند.وجود آنها را تا ارتفاع ۳۰۰۰ متری از سطح دریا گزارش کرده اند.

تواناییهای بیولوژیک عقرب ها

توانایی عقرب ها دربرابر تغییرات حرارت و رطوبت
آزمایش های انجام شده روی عقرب های ایرانی نشان داده است که حتی انواع خشک زی این جانوران نمی توانند حرارت بالاتر از ۴۰ درجه را تحمل کنند. توانای تحمل حرارت به درصد رطوبت محیط بستگی دارد.هرچه درصد رطوبت بالاتر باشد،توانای جانور نسبت به تحمل حرارت کمتر می شود.در این آزمایش ها،زمان زنده ماندن جنس آندرکتونوس در رطوبت ۳۱درصد و حرارت ۴۷ درجه، حداکثر یک ساعت بود.در این فاصله ی زمانی نیمی از وزن جانور کاسته شد.درباره ی سایر عقرب ها نیز نتیجه های مشابهی به دست آمد.

 

سه عامل مرگ عقرب ها در این آزمایش ها
۱-از دست دادن سریع آب بدن،عقرب
۲-انعقاد همولنف،
۳-انسداد عروق و مجاری.
حالت آخر دراثر فشار مایعات درونی و استحکام پوشش کیتینی است.در واقع، افسانه ی خودکشی عقرب هایی که در آتش محصور هستند،به همین علت است.دردرجه حرارت پایین توانایی تحمل عقرب ها بیشتر است و می توانند ساعت ها حرارت نزدیک به صفررا تحمل کنند.

 

توانایی عقرب ها در برابر اثر پرتوها
تجربه های آزمایشگاهی به دست آمده دراثر تابش پرتوها روی عقرب ها، بیشتربا استفاده از پرتوهای گامای کبالت ۶۰ و پرتوهای ایکس بوده است. آزمایش های انجام شده نشان می دهد که بی مهرگان در برابر اثر پرتوها از مهره داران مقاوم تر هستند.در بین بی مهرگان بندپایان و در بین بندپایان، عقرب ها از بقیه مقاوم تر هستند.قدرت مقاومت برحسب LD50 (28)و با واحد راد محاسبه می شود.قدرت مقاومت با توجه به نوع عقرب متفاوت است و رقم های به دست آمده بین ۴۰۰۰۰ تا ۹۰۰۰۰ راد تغییر می کند.جالب است که عقرب های تیره ی بوتیده به ویژه انواع خطرناک آنها در برابر اثر پرتوها مقاوم تر هستند. برخی صاحب نظران علت این امر را سروتونین موجود در سم عقرب های می دانند که در برابر تشعشعات ماده ی مقاومی است.
درباره ی مقاومت کلی عقرب ها در برابر اثر پرتوها نظریه های متفاوتی وجود دارد.مثلاً اثر پرتوهای یونیزه با شدت تقسیم سلولی ارتباط مستقیم دارد.یعنی،هرچه شکل ظاهری سلول ثابت تر و تغییرات درونی کمتر باشد، اثر پرتوهای یونیزه روی این نوع سلول کمتر است.درعقرب ها، تقسیم رشد سلولی (میتوز)فقط در مرحله ی پوست اندازی انجام می گیرد و در مراحل دیگر سلول وضع ثابتی دارد.به همین دلیل، مقاومت عقرب ها در برابر اثر پرتوها را ناشی از این مسئله می دانند.برخی نیز معتقدند که هر چه هسته ی سلولی کوچک تر و در نتیجه مقدار DNA کمتر باشد،سلول در براب اثر پرتوها مقاوم تر است. شاید به علت کوچکی هسته ی سلولی است که عقرب ها چنین مقاومتی دارند.همچنین،وجود مقدار زیاد اسید آمینه ی تورین درهموسیانین عقرب ها که عامل محافظی در برابر تشعشعات است، دلیل مقاوم بودن این جانوران می دانند.متأسفانه هنوز علت مقاومت طبیعی عقرب ها دربرابر عواملی مانند گرسنگی، تشنگی، سرما، بی اکسیژنی و پرتوهای یونیزه به درستی روشن نیست.

تقسیم بندی عقرب هاعقرب

الف)عقرب های مرطوب زی:این عقرب ها در مکان های مرطوب مانند کناره ی رودخانه ها، جویبارها، مکان های جنگلی یا ارتفاعات پوشیده از برف زندگی می کنند.
عقرب های غارزی نیز در این گروه قرار دارند.گونه هایی از جنس مزبوتوس از تیره ی بوتیده ی ایرانی درمناطق لار،گرگان،رودبار و کوههای برغان از انواع ایرانی این گروه هستند.
ب)عقرب های خشک زی:این عقرب ها ترجیح می دهند در مناطق خشک کوهستانی وصحرایی زندگی کنند.تارس و بازی تارس عقرب هایی که دردشت زندگی می کنند از دو طرف فشرده است.موهای بلند و مرتب به شکل شانه دراین بندها حرکات جانور را روی خاک و شن آسان می سازد.

 

برخی جنس های تیره ی بوتیده مانند آندرکتونوزس،آپیستوبوتوس و ادنتوبوتوس از نمونه ایرانی این گروه هستند.عقرب های حفار نیز در این گروه قرار دارند.از نمونه های ایرانی عقرب های حفار می توان اسکرپیوـ موروس و ادنتوبوتوس ـ دوریه را نام برد.عمق حفره ی پناهگاه این عقرب ها گاهی به ۵۰ سانتی متر هم می رسد.شکل حفره،دهانه ی آن و حتی جهت جغرافیایی دهانه ی آن درعقرب های حفار متفاوت است.مثلاً،دهانه ی حفره ی ادنتوبوتوس نیمه بیضی و با سقف قوسی است.این حفره به طور مایل شروع می شود و سپس جهت عمودی به خود می گیرد و پس از مسافت کوتاه تقریباً به حالت افقی تا انتها ادامه می یابد.شاید شکل بنای حفره به علت آب و هوای متغیرصحرایی باشد که روزها گرم و خشک و شبها سرد است و جانوربراساس نیاز، طبقه ی بالاتر یا پایین تر را برای زندگی انتخاب می کند.
عقرب های خشک زی بیشتر از تیره ی بوتیده هستند و خطر گزش آنها برای انسان از انوع مرطوب زی بیشتر است.

 

همان طورکه اشاره شد،عقرب ها شب زی هستند ومعمولاً درفصل گرما فعالیت می کنند.درفصل های سرد،فعالیت بدنی آنها به حداقل می رسد. در حال استراحت یا به تعبیری خواب،جانور روی پاهای تاشده ی خود قرار می گیرد و دم را به حالت خمیده در کنارش می گذارد.شانه به شکم چسبیده است و انبرک ها در جلو جمع شده و انگشت ها بسته هستند.و جانور بدون کوچک ترین حرکتی مدت ها به این حالت می ماند.درهنگام فعالیت، عقرب روی پاها می ایستد،انبرک ها به جلو کشیده می شود،انگشت ها باز است و دم به حالت کمانی بالای پشت جانور قرار می گیرد.وقتی جانور درحال حرکت است،شانه به حالت عمود بر محور بدن نوسان دارد.

برخلاف شایعه‌ای که می‌گوید خطرناک بودن عقرب به رنگ آن بستگی دارد و در برخی از نقاط ایران معتقدند که عقرب زرد خطرناک است و در برخی از نقاط دیگر عقرب سیاه را خطرناک می‌دانند، این ارزیابی قابل قبول نیست و رنگ عقرب هیچ نقشی در غلظت سم یا خطرناک بودن آن ندارد. می‌توان گفت که سم عقرب‌های نواحی خشک و گرمسیر در ایران دارای غلظت بالایی است. خوشبختانه خطرناک‌ترین عقرب‌ها هم هنگام گزش انسان معمولاً تمامی سم خود را تزریق نمی‌کنند زیرا عقرب در مصرف سم صرفه‌جویی می‌کند و همیشه در گزش اول با تزریق مختصری آنزیم سعی در دور کردن دشمن دارد، ولی چنانچه اسیر شود و راه فراری نداشته باشد مجبور به تزریق سم اصلی خود می‌شود. عقرب برای جایگزینی سم خود نیاز به تغذیه بیشتر دارد و برای همین زیاد مایل نیست که سم خود را هدر دهد.

سم نوعی کژدم به نام سنتروروئید اسکالپچراتوس (Centruroides Sculpturatus) شدیداً کشنده‌است که عقربی کوچک و زرد رنگ است با یک توبرکول کوچک روی پشت. طول این جانور ۲/۵ تا ۷/۵ سانتی متر است و به آن «عقرب جرار» نیز گفته می‌شود. خطرناک ترین نوع عقرب در ایران عقرب گاردیوم است که در منطقه خوزستان یافت می شود و سمی کشنده دارد سم سایر عقربها کشنده نیست.

سم‌گیری عقرب

از رایج‌ترین روش‌های سم‌گیری از کژدم‌ها، استفاده از غده سمی عقرب یا به عبارتی بند انتهایی دم عقرب است. این بند انتهایی را غده سمی می‌گویند و نباید با دیگر بندهای دم عقرب که پنج عدد هستند، اشتباه شود. برای سم گیری ابتدا غده سمی را از محل اتصال با آخرین بند دم (بند پنجم) قطع می‌کنند و آن را شستشو می‌دهند سپس در دستگاه‌های خشک کننده حدود یک ماه قرار می‌گیرد تا به طور کامل خشک شود. پس از آن غده‌ها را در هاونهای بلورین می‌کوبند تا خرد شوند سپس با آب مقطر حل می‌کنند. محلول به‌دست آمده را در سانتریفوژ قرار می‌دهند تا مایع محتوی سم جدا شود.

روش دیگر برای تهیه سم که به وسیله آن سم خالص‌تری تهیه می‌شود، استفاده از دستگاه شوک الکتریکی است. به این ترتیب که با استفاده از دو سر الکترودی که در طرفین غده سمی قرار می‌گیرند، شوک الکتریکی به جانور وارد می‌کنند که باعث می‌شود سم خالص به بیرون بریزد.

تولید مثل

کژدم مادر به همراه کژدمهای نوزاد

کژدم‌ها زنده‌زا بوده و اغلب از نیمه تابستان تا نیمه پاییز می‌زایند و تعداد نوزادها بسته به نوع عقرب از ۲ تا ۹۰ عدد متغیر است. در برخی از انواع عقرب‌ها، نوزادان از سر خارج می‌شوند و در برخی دیگر نوزادان از دم. نوزادان پس از تولد خود را به سطح پشتی بدن مادر می‌رسانند و دست کم تا زمان نخستین پوست‌اندازی نوزادان بر پشت کژدم مادر جابجا می‌شوند. در این هنگام اغلب، به علت گرسنگی و نبود غذا عقرب مادر از چند نوزاد خود به عنوان غذا استفاده می‌کندو بالعکس تغذیه بچه ها از مادرشان

خودکشی کژدم‌ها

برخی تصور می‌کنند زمانی که عقرب در میان آتش محصور می‌شود یا در شرایط سخت قرار می‌گیرد، دم خود را بر بالای سرش می‌برد و نیش را درون سرش فرو کرده و خودکشی می‌کند. اما این باوری غلط و فقط یک افسانه‌است و پایه علمی ندارد. در حقیقت عقرب وقتی در میان آتش محصور می‌شود با حرکات نیش زدن به اطراف می‌خواهد از خود دفاع کند و به عبارتی هر آن چه که در مقابلش است را نیش بزند و در این موقع نیز می‌خواهد آتش را نیش بزند که این تصور را پدید آورده که خودش را نیش می‌زند.

عقرب‌ها همانند جانوران دیگر در برابر هر شرایط سختی تا لحظه مرگ مقاومت می‌کنند و این شرایط بوجود آمده‌است که جان آنها را می‌گیرد نه این که خودشان به ناچار خودکشی کنند. اما این که چرا عقرب‌ها در میان حلقه آتش می‌میرند، به میزان مقاومت عقرب در برابر گرما بستگی دارد و علت آن بالا رفتن درجه حرارت اطراف است. به عبارت دیگر عقرب‌ها دمای بالا را نمی‌توانند تحمل کنند و بیشتر آنها در دمای ۴۰ درجه به بالا می‌میرند ولی در عوض دمای بسیار پایین و در حد صفر درجه را به خوبی تحمل می‌کنند. علت مرگ عقرب در حرارت بالا به دلیل از دست دادن سریع آب بدن، انعقاد همولنف و انسداد عروق و مجاری است.

خون عقرب

خون عقرب‌ها دارای هموسیانین می‌باشد که به صورت مایعی روشن و حاوی مقدار زیادی مس است. خون کژدم‌ها به علت وجود مس در مجاورت هوا اکسید می‌شود و از این رو به رنگ آبی یا سبز دیده می‌شود. خون عقرب‌ها سمی است به طوری که اگر آن را به یک موش تزریق کنند موجب مرگ آن می‌شود.

نمادشناسی عقرب

کژدم‌ها تقریباً در تمامی اسطوره‌های ملل مختلف نقش دارند و در نقش و نگاره‌های باستانی اغلب کشورهای مختلف با نقش عقرب برخورد می‌کنیم. این موجودات عجیب به دلیل ظاهر ترسناکی که دارند به عنوان نمادهای گوناگون کاربرد داشته و دارند. اما بیش از همه انسان کنجکاو است که درباره جانوران خطرناک به ویژه عقرب بیشتر بداند و چه بسا که همین کنجکاوی باعث شده که شایعات زیادی در رابطه با کژدم‌ها پدید آید. این شایعات بیشتر به علت نبود اطلاعات رواج پیدا می‌کند و تقریباً تمامی آنها از نظر علمی بی‌اساس هستند.

 

پاسخ دهید