معماری
خون دادن

خون و فرآورده های آن

خون و فرآورده های آن:گلبولهای قرمز بصورت فرآورده های زیر در اختیار بیماران قرار میگیرد:
۱- خون کامل (Whole Blood) )
با حجم ۵۰۰ سی سی و هماتوکریت ۴۰% ،کاربرد آن در جبران حجم خون در شخص بیمار است که خونریزی فعال داشته باشد و خطرشوک کم حجمی وجود دارد استفاده میشود .طول عمر آن با ،۱CPDA و محلولهای افزودنی به ترتیب ۳۵ و ۴۲ روز است .
۲- گلبول قرمز فشده Packed RBCs
با حجم تقریبی ۲۵۰ سی سی و هماتوکریت ۷۰% ، جهت جلوگیری از ازدیاد حجم و بروز عوارض قلبی وریوی در بیمارانی که مبتلا به کم خونی مزمن هستند باید از گلبول قرمز فشرده استفاده کرد .تزریق هر۳ سی سی خون فشرده به ازای هر کیلو گرم موجب افزایش یک گرم هموگلوبین در دسی لیتر یا ۳% هماتوکریت میشود .بشرط عدم خونریزی و عدم آنمی همولتیک اتوایمیون بیمار
۳- گلبول قرمز تهیه شده با روش فرسیس A pheresis RBCs با حجم ۲۵۰-۳۰۰ سی سی و هماتوکریت تقریبی ۵۵%
۴- گلبول قرمز با کاهش گلبولهای سفید LR1-RBCs با حجم ۲۲۵ سی سی و کمتر از ۱۰۶*۵ عدد گلبول سفید
۵- گلبول قرمز شسته شده Washed RBCs با حجم تقریبی ۱۸۰ سی سی و هماتوکریت ۷۵% و کمتر از ۱۰۸*۵ عدد گلبول سفید و بدون پلاسما
۶- گلبول قرمز در محلول افزودنی RBC sin AS2 با حجم ۳۳۰ سی سی و هماتوکریت ۶۰%
۷- گلبول قرمز منجمد –دگلیسرولیزه Frozn-deglycerolized RBCs با حجم ۱۸۰ سی سی و هماتوکریت ۷۵% و کمتر از ۱۰۸*۵ گلبول سفید و بدون پلاسما
۸- گلبول قرمز اشعه دیده Irradiated RBCs
۹- گلبول قرمز جوان شده Rejurenated RBCs
۱۰-گلبول قرمز جوان شده منجمد Frozen rejurenated RBCs موارد استفاده از گلبول قرمز شسته شده : شستشوی گلبولهای قرمز با سرم فیزیولوژی ۴ درجه و برای پلاکت ها با سرم فیزیولوژی ۲۴-۲۰ در جه انجام میشود .
۱- کاهش شیوع واکنش های آلرژی در بیماری که سابقه آلرژی به فرآورده های خونی دارد .
۲-جلوگیری از واکنش حاد آنافیلاکس در بیمار با کمبود IgA و یا کمبود هماپتو گلوبین که دارای آنتی بادی علیه IgA و یا هماپتو گلوبین است .
۳-جلوگیری از واکنش آسیب حاد ریوی ناشی از تزریق خون (TRALI) که امکان دارد به علت آنتی بادی های موجود در کیسه خون علیه گلبولهای سفید بیمار باشد .
۴- شستشوی گلبولهای قرمز اشعه دیده برای کاهش پتاسیم بعلت افزایش نشت بعد از اشعه
۵-شستشوی خون جوان شده برای پاکسازی موادی مانند اینوزین و گاهی شستشوی خون در محلوهای افزودنی برای پاکسازی خون از مانیتول ممکن است لازم باشد.
۶-در مواردیکه مجبور به تزریق سریع خون مانده Old blood‌ یا خون در روزهای آخر نگهداری به نوزاد بوده که در این موارد جهت کاهش بار پتاسیم سفارش به شستشوی خون میشود.
۷- شستشوی گلبولهای قرمز مادر برای نوزادش در موارد اورژانس
۸- شستشوی پلاکت های مادر برای نوزادش در موارد اورژانسی
۹-شستشوی گلبولهای قرمز و فرآورده پلاکتی برای بیماری که بر اثر عفونت های میکروبی دارای آنتی ژن T‌فعال است که در اینصورت بایستی از فرآورده های کنسانتره برای این بیمار استفاده شود .
۱۰-شستشوی خون موجب کاهش واکنش تب زای غیر همولتیک میشود . نگهداری خو ن موجب تجمع سایتو کاین هایی مانند اینتر لوکین ۸و۱ و فاکتور نکروز کننده وتومور آلفا گردیده که در بیمار ایجاد تب میکند وبا شستن خون این مواد پاکسازی میشوند.
۱۱- در تزریق خون یا فرآورده غیر همگروه به نوزادان ممکن است احتیاج به شستشو باشد .
۱۲- در تزریق خون به بیمار مبتلا به کم خونی PNH (هموگلوبین اوری حمله ای شبانه ) ممکن است احتیاج به شستشو باشد هر چند که سودمند بودن آن زیر سئوال است.
نکته ها :
گلبول قرمز شسته شده در سیستم باز به مدت ۲۴ ساعت در ۱-۶ در جه سانتی گراد قابل استفاده است
پلاکت های شسته شده به مدت ۴ ساعت در حرارت اتاق قابل استفاده است
شستن خون روی آنتی ژنهای گروه خون اثری ندارد از اینرو با شستشو آزمایش کراس مچ ناسازگار سازگار نمیشود .هیچگاه دارو و یا محلولی نباید به کیسه خون درهنگام تزریق اضافه شود.
محلول دکستروز ۵% باعث تورم و تجمع گلبولها د رکیسه شده ومحلول رینگر با داشتن کلسیم قادر است که ذرات ریز لخته را د رکیسه تشکیل دهد .برای سهولت تزریق خون فشرده میتوان خون را با سرم فیزیولوژی یا آلبومین ۵% ویا پلاسماهای گروه AB‌ویا پلاسمای ساز گار با بیمار رقیق کرد.

تزریق یک واحد خون حداکثر ۴ ساعت است . درموارد زیر خون باید گرم وتزریق شود.
۱- تزریق به نوزادان
۲- تعویض خون د رنوزادان
۳- ترانسفیوژن ماسیو حضور آنتی کرهای سرد در بیمار
۴- هنگامی که سرعت تزریق خون ۱۰۰-۵۰ سی سی در دقیقه باشد.
پلاسما
پلاسما با سانتریفوژ خون کامل ، با پلاسما فرز و در پروسه تهیه پلاکت بدست می آیدکاربرد اولیه پلاسما بعنوان منبع فاکتورهای انعقادی در اختلالات انعقادی بیماریهای کبد ، در مسمومیت با وارفارین ، د ر انعقاد داخل عروقی منتشره و کاهش فاکتورهای انعقادی در اثر ترانسفیوژن ماسیو (سنگین ) میباشد.
پلاسما حاوی ۹۰% آب ،۷% پروتئین و مواد کلوئیدی ،۳-۲% مواد غذایی ، املاح، ویتامین ها و هورمونها میباشد.

FFP: پلاسمای تازه منجمد شده Fresh frozen plasma
پلاسمایی که ظرف مدت ۸ ساعت از اهدای خون در نگه دارنده های CPD-CP2D-CPDA1 و یا ظرف مدت ۶ ساعت از جمع آوری خون در نگهدارنده ACD، جدا و منجمد شده باشد FFP گویند .FFP شامل فاکتورهای ۱۰-۹-۸-۷-۲ و m/g2-1 فیبرینوژن و فیبرونکتین است .
PF24:
پلاسمایی که ظرف ۲۴-۸ ساعت از اهدای خون نگهداری شده در ۶-۱ در جه سانتیگراد جدا و منجمد گرددر را PF24 گویند.سطح فاکتور ۸ در FFP 50-20% بیشترا ز PF24 است.
FFP وPF24 بمدت یکسال در منهای ۱۸ درجه سانتیگراد قابل استفاده اند. در منهای ۶۵ درجه سانتیگراد تا ۷ سال قابل کارآیی میباشند.

پلاسمای مایع Liquid plasma
پلاسمایی که از یک واحد خون کامل درهر زمان تا ۵ روز از انقضای کیسه تهیه میگردد .این فرآورده در دمای ۶-۱درجه سانتی گراد نگهداری میشود و فاقد فاکتورهای ۸و۵ است ولی فاکتورهای ۱۰و۹-۷-۲ را دارد در منهای ۱۸در جه سانتی گراد تا ۵ سال قابل نگهداری و استفاده است .
پلاسمای آب شده Thawed plasma
پلاسمای تازه منجمد شده FFPوPF24 بعد از آب شدن را پلاسمای آب شده میگویند.
فرآورده آب شده به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۶-۱ درجه سانتی گراد تازه محسوب میشود و تا ۵روز دارای سطح قابل قبولی از فاکتورهای انعقادی به جز فاکتورهای ۸و۵ میباشد.

پلاسمای کم کرایو یا CPP: Cryo poor plasma
به پلاسمای باقی مانده بعد از جدا کردن رسوب کرایو ، پلاسمای کم کرایو یا CPP گویند.
این فرآورده نسبتاً تهی از فاکتورهای موجود در کرایو بوده و تنها بعنوان جایگزین حجم در پلاسما فرز بیماران مبتلا به TTP(ترومبویک ترومبوسیتو پنی پورپورا) بکار میرود.CPP تهی از فیبرینوژن میباشد . بیشترین مورد استفاده CPP‌در بیماران دچار سوختگی است.
پلاسمای منبع Source plasma:
پلاسمای جمع آوری شده با پلاسما فرز با هدف تهیه فرآورده ها را پلاسمای منبع گویند.
پلاسمای S/D Solvent Detergent plasma
این فرآورده پلاسمایی ارزشی مانند پلاسمای تازه منجمد شده دارد ولی درمقایسه با FFP سطح فاکتورهای ۸و۵ و پروتئین S و
آنتی پلاسمین آن کمتر است.
فرآورده DR plasma‌ ( Donor retested plasma )
این نوع پلاسما همان FFP یا PF24 است که در قرنطینه نگهداری شده وزمانی برای تزریق استفاده میشود که از اهدا کننده نمونه خون دیگر برای تایید منفی بودن . مارکرهای بیماریهای مسری با گذشت دوران دریچه ای (ویندوپریود ) و اطمینان بیشتر از سلامت اهدا کننده گرفته میشود وبا اطمینان بیشتری فرآورده از قرنطینه خارج و مصرف میشود .حداقل زمان قرنطینه ۵۶ روز است.
کنسانتره فاکتور ۸ انعقادی :
از مهمترین کار برد فرآورده ۸ انعقادی در بیماران مبتلا به هموفیلی A است . نیمه عمر فاکتور ۸ بین ۱۲-۸ ساعت است.

کرایو پرسیپیتات Cryopercipitate
به آندسته از پروتئین های غیر محلول در سرما که ذوب شدن پلاسمای تازه منجمد در درمای ۶-۱ درجه سانتی گراد رسوب میکنند ، رسوب سرد یا کرایو پرسیپتیات گویند.اگر FFP در ۴ درجه سانتی گراد ذوب شود تولید رسوب سفید رنگی بنام کرایو میکند
کرایو بعد از ذوب شدن تا ۶ ساعت قابل استفاده است وبعد از ذوب نمیتوان آنرا دوباره منجمد ساخت .
محتویات هر کیسه کرایو بشرح زیر است :
۱) ۱۲۰-۸۰ واحد فاکتور ۸
۲)m/g 250-150 فیبرینوژن
۳)m/g60-30 فیبرونکتین
۴ )۷۰ -۴۰% فاکتورهای فون ویلبراند ، از پلاسمای اولیه
۵ )۳۰% فاکتور ۱۳ از پلاسمای اولیه
موارد مصرف کرایو شامل :
۱- در کمبود ارثی و اکتسابی فیبرینوژن
۲- در درمان بیماران هموفیلی A و فون ویلبراند در مواردی که فرآورده کنسانتره در دسترس نباشد .
۳- کمک به بهبودی کار آیی پلاکت ها وبند آوردن خونریزی در بیماران اورمیک
۴- تهیه چسب فیبرین Fibrin sealant-Fibrin glue
با مخلوط کردن کرایو، ترومبین و کلرور کلسیم چسب فیبرین تهیه میگردد.برای مرغوب شدن چسب میتوان یک ماده ضد فیبرینولیتیک مانند آپروتینین به آن اضافه کرد. موارد مصرف چسب فیبرین شامل :
۱- بهم چسبانیدن بافت ها در عمل جراحی
۲- ترمیم آسیب های طحال
۳- جراحی های میکرو و جلوگیری از خونریزی Micro surgery
۴- کاهش اسکار در برش های پوست
۵- فیکس کردن پیوند پوست در سوختگی ها
۶- فیکس کردن استخوانهای گوش میانی
۷- بستن کلوستومی
۸- ترمیم پارگی پرده های جفت amino patch

عوارض تزریق پلاسما:
۱- واکنش آنافیلاکسی در بیمار با کمبود IgA و کمبود هاپتو گلوبین
۲- آسیب حاد ریوی در ارتباط با تزریق خون ( TRALT)
۳- واکنش های آلرژیک به پروتئین های پلاسما
۴- سرایت بیماریهای عفونی

نکته ها:
۱- انتقال (CMV,HTLV(I,II بیشتر از طریق لکوسیت ها ست و عفونت های HIV-HBV-HCV-HAV-EBV-HHV-8 و پریون ها با هر فرآورده امکان پذیر است.
۲- از علل مهم آسیب حاد ریوی وجود آنتی بادی علیه گلبولهای سفید در خون اهدا کننده است .سفارش میشود پلاسما از خانم هایی که چندین زایمان داشته اند تهیه نشود.
کنسانتره پلاکت :
پلاکت یکی از سلولهای بافت خـــون است که نقش بسیــــار مهمی در حفظ انسجـــام عروقی و سیستم انعقاد دارد .از سلول مگا کاریوسیت در مغز استخوان درست شده و طول عمر آنها پس از ورود به خون محیطی ۱۱-۸ روز است .
میزان طبیعی آن بین ۴۰۰-۱۵۰ هزار در هر MM3 خون است و یک سوم کل پلاکت ها همیشه در طحال محبوس است .فرآورده پلاکتی را باید حداکثر تا ۶ ساعت از اهدا خون تهیه کرد و دنور از ۵ روز قبل آسپرین مصرف نکرده باشد.
آسپرین آنزیم سیکواکسیژ ناز را بطور غیر قابل برگشت استیله کرده و باعث از کار افتادن عمل پلاکتها در پدیده تجمع پلاکتی یا اگریگیشن میشود.مهمترین کارایی پلاکتها در دمای اتاق است ولی در یخچال بین ۶-۱ درجه سانتی گراد نیز میتوان آنهار ا نگهداری کرد . سرما باعث تغییر شکل پلاکتها شده و از طرف دیگر روی سیستم میکروتوبولهای آن اثرات نامساعد میگذارد.
مهمترین کاربـــرد تزریق پلاکت در بندآوردن و جلوگیری از خونریزی در بیماران مبتلا به اختلال در کارایی پلاکت ها یا ترومبو سیتوپنی است و تزریق آن در بیمارن مبتلا به خونریزی کمتر از ۵۰ هزار در هر MM3 توصیه میشود .
تزریق پلاکت در موارد زیر توصیه نمی شود مگر اینکه بیمارخونریزی حاد و فعال داشته باشد شامل :
۱-ترومبوسیتوپنی با منشاء اتوایمیون مانند ITP و SIE
۲- ترومبوسیتوپنی ناشی از مصرف دارو
۳- ترومبوسیتوپنی ناشی از سندرم داخل عروقی منتشره
۴- ترومبوسیتوپنی ناشی از عفونت یا پرکاری طحال Hyper Spleenisim

نکته ها:
۱) طول عمر پلاکت های ترزیقی در بیماران فوق بسیار کوتاه حتی چند دقیقه است.
۲) ۲)تب همراه با ترومبوسیتوپنی ( پلاکت کمتر از ۱۵۰,۰۰۰ ) میتواند هشداری برای عفونت خونی و یا مالاریا باشد
۳) ترزیق پلاکت به مبتلایان TTP ( ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک پورپورا) منع جدی داشته و خطر حمله ترومبوز دارد. Thrombetic thrombocytopenic purpura این بیماری دارای ۵ علامت بشرح زیر است:
۱) کاهش پلاکت ۴) تب
۲) کم خونی همولتیک میکروآنژیوپاتیک ۵) اختلال در عملکرد کلیه ها
۳) اختلال نورولوژیک
ترومبو سیتو پنی و گلبولهای قرمز شکسته ، از بین یا فته های خونی محیطی در این بیماری است، علت این بیماری تشکیل ترومبوزهای پلاکتی است که از فاکتورهای بزرگ فون ویلبراند ((ULVWFو پلاکت و مقدار کمی فیبرین شکل میگیرد.

نکته ها:
میزان فاکتورهای انعقادی در بیماریهای کبدی بویژه فاکتورهای وابسته به ویتامین K که عبارتند از پروتئین C ، پروتئین S و فاکتورهای ۱۰-۹-۷-۲ در بیماریهای کبدی کاهش می یابد و باعث افزایش زمانی پروترومبین PT میشوند میزان فیبرینوژن در اوایل یک بیماری کبدی افزایش داشته ولی با پیشرفت بیماری از میزان آن کم میشود. زمانی که آزمایشPT>16 و PTT > 55 میشود و میزان آنها به ۵/۱ تا ۸/۱ برابر کنترل میرسد موجب افزایش خطر خونریزی در بیمار و ترزیق FFP میشود. تزریق
FFP در حد تحمل گردش خون تنها موجب۳۰-۲۰% از سطح فاکتورهای انعقادی میشود. هر سی سی پلاسمای تازه حاوی یک واحد فعالیت از هر فاکتور انعقادی است .در بیمارانی که وارفارین مصرف میکنند میزان کارایی فاکتورهای ۱۰-۹ -۷-۲ کاهش می یابد. بعد از قطع دارو به شرط کافی بودن میزان ویتامین K و نداشتن سوء جذب میزان فاکتورهای انعقادی در عرض ۴۸ ساعت تصحیح میشود وبا تزریق ویتامین K در عرض ۱۸-۱۲ ساعت تصحیح میشود .ولی چنانچه بیماران فوق خونریزی داشته یا به عمل جراحی فوری نیاز داشته باشند میتوان با تزریق FFP فاکتورهای فوق را در بیمار به سرعت جبران کرد.
کمبود فاکتور ۱۳
موجب خونریزی از بند ناف ،خونریزی در بافت نرم ،چرخه خونریزی و بند آمدن سقط مکرر و تاخیر درترمیم زخم میگردد . نیمه عمر فاکتور ۱۳ نه روز و سطح ۵درصدی آن برای انعقاد خون کافی است و از اینرو تزریق یک واحد کرایو به ا زای هر ۲۰-۱۰ کیلوگرم درهر ۳-۲ هفته کفایت میکند. چنانچه کنترل خونریزی دربیمار کبدی مشکل باشد میتوان از فاکتور هفت فعال نو ترکیبی همراه با تزریق FFP استفاده کرد (VF7 a)+FFP

پاسخ دهید