معماری

دستکاری سیستم ایمنی با تزریق خون و فراورده آن

دستکاری سیستم ایمنی با تزریق خون و فراورده آن

یک پاسخ ایمنی مناسب نیاز به تنظیم ظریف تمام اجزای سیستم ایمنی دارد. لنفوسیت‌های T کمکی CD4+ آنتی‌ژن را از طریق کمپلکس آنتی‌ژن بافتی (MHC) کلاس ۲ که روی سلول‌های محدودی مانند سلول‌های B و ماکروفاژها وجود دارد، شناسایی می‌کنند، درحالی‌که لنفوسیت‌های Tسیتوتوکسیک آنتی‌ژن‌ها را از طریق کمپلکس MHC کلاس یک که روی سلول‌های هسته‌دار وجود دارد مورد شناسایی قرار می‌دهند.

پاسخ TH1 موجب تکثیر سلول‌های CD4+ و رها شدن اینترلوکین ۲، اینترفرون گاما و فعالیت ماکروفاژها می‌گردد، درحالی‌که فعالیت TH2 با ترشح اینترلوکین‌های ۴،۵،۶ و ۱۰ موجب تحریک سلول‌های B و ترشح آنتی‌بادی می‌شود. تزریق خون و فراورده‌های سلولی آن موجب آلوایمونوزاسیون، تحمل‌پذیری(Tolerance)  و سرکوب ایمنی می‌شوند. توجه داشته باشید که سازگاری سیستم MHC یا آنتی‌ژن‌های بافتی لوکوسیت‌ها در تزریق خون در نظر گرفته نمی‌شود و از طرفی در روند یک پاسخ ایمونولوژیک، سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن از قبیل سلول‌های دندریتیک و ماکروفاژها با ارسال علائم و سیگنال‌های تحریکی سیستم ایمنی را فعال می‌کنند، ولی آنچه در تزریق خون اتفاق می‌افتد سردرگمی سیستم ایمنی است که به‌طور ناگهانی انبوه آنتی‌ژن را از طریق گردش خون دریافت می‌کند و نتیجه آن اپوپتوز سلول‌های T و بی‌پاسخی (anergy) سیستم ایمنی است. آنتی‌ژن‌های لوکوسیتی به‌ویژه آنتی‌ژن‌های رها شده از سلول‌های مرده لوکوسیتی به‌طور عمده موجب تحریک سلول‌های TH2 که نتیجه آن تولید آنتی‌بادی است می‌شود و این در حالی است که فعالیت TH1 و رها شدن اینترلوکین ۲ و اینترفرون گاما و فعالیت ماکروفاژها کاهش می‌یابد.

ترانسفیوژن با آسیب به تکثیر سلول‌های T، برهم زدن نسبت CD4:CD8 و کاهش دادن سایتوکاین‌های TH1 و فعالیت ماکروفاژها و سلول‌های کشنده طبیعی موجب واکنش‌های تریم (TRIM) یا دستکاری در سیستم ایمنی می‌گردد. در لغت تریم حروف TR به مفهوم Transfusion Related و IM به مفهوم دستکاری در ایمنی یا Immuno modulation است. درجه واکنش‌های تریم وابسته به تعداد لوکوسیت‌های فراورده است، گرچه استفاده از خون فیلتر شده (LR-RBC) واکنش‌های تریم را به‌طور چشمگیری خاموش می‌کند ولی به‌طور کامل مانع آن نشده است.

در تهیه فراورده پلاکتی برای کاهش آلودگی با فلورهای پوستی، ۲۰ تا ۳۰ سی‌سی خون اهداکننده از شروع خون‌گیری وارد کیسه انحرافی و از آن پس وارد کیسه اصلی می‌گردد. استفاده از فیلترهای لکوتراپ که در مسیر تعبیه شده است نه‌تنها شانس سرایت ویروس CMV را کاهش می‌دهد بلکه موجب کاهش پدیده رفراکتوری به تزریق پلاکت و کاهش بروز تب و لرز می‌شود

 

گفتنی است که واکنش‌های تریم ممکن است موجب جلوگیری از سقط مکرر خودبه‌خود و بهبودی برخی از بیماری‌های اتوایمیون مانند بیماری کرون (Crohn) گردد، از سوی دیگر واکنش‌های TRIM ناشی از تزریق خون، شانس عفونت‌های جراحی، عود تومور و سنتز آنتی‌بادی علیه HLA و آنتی‌ژن‌های ناسازگار گروه خونی را افزایش می‌دهد. ترانسفیوژن با واردکردن لاشه‌های ریز سلولی به گردش خون، سیستم ماکروفاژی رتیکولواندوتلیال در سراسر بدن را مشغول فاگوسیتوز این ذرات کرده و فرصت بهتری برای تکثیر و عفونت‌زایی میکروب‌ها در میان این طوفان آنتی‌ژنی فراهم می‌کند.

فراورده گلبول قرمز و پلاکت فیلتر شده با لوکوتراپ با برداشت ۳ لگاریتم از گلبول‌های سفید دارای کاهش خطر انتقال ویروس سیتومگال است. بنا به استانداردهای AABB تعداد گلبول‌های سفید کیسه فیلتر شده باید کمتر از۵×  و یا بنا به استانداردهای اروپا کمتر از ۱×  باشد. با روش فیلتراسیون شانس سرایت ویروس CMV در بیماران با کاهش ایمنی که از نظر ویروس سرونگاتیو بوده‌اند از ۲۵ تا ۳۰% به صفر تا ۵/۲% افت کرده است. شانس سرایت ویروس CMV از اهداکنندگان سرونگاتیو حدود ۳/۱% است، ازاین‌رو فیلتراسیون با در نظر گرفتن شیوع ۴/۲% در مقابل ۳/۱%، نقش مهمی در کاهش سرایت ویروس CMV که مخزنش درون گلبول‌های سفید است، داشته است. از افراد سرونگاتیوی که در خطر مرگ‌ومیر ناشی از انتقال ویروس سیتومگال به علت ترانسفیوژن هستند می‌توان به تزریق خون داخل رحمی به جنین، نوزاد با وزن کمتر از ۱۲۵۰ گرم، کاهش ایمنی ارثی، گیرندگان پیوند سلول مادر یا پیوند بافت توپر از اهداکننده سرونگاتیو، اشاره کرد.

با برداشت گلبول‌های سفید از فراورده‌های خون می‌توان از تحریک ایمنی علیه آنتی‌ژن‌های HLA، از انتقال ویروس CMV، از سرکوب ایمنی، از بروز سندرم گرافت و از بروز واکنش‌های تب‌زا جلوگیری کرد

گفتنی است که فراورده گلبول قرمز و پلاکت کم‌لوکوسیت ۷۵ تا ۹۵% از موارد واکنش تب‌زای غیرهمولیتیک را کاهش داده است و این به علت کاهش ترشح سایتوکاین‌های IL-1، IL-6، IL-8 و TNF در طول دوران نگهداری است. فراورده فیلترشده شانس سرایت ویروس هرپس و EBV را نیز کاهش می‌دهد. برای هر بیماری که طولانی‌مدت نیاز به تزریق پلاکت دارد بایستی از اولین ترانسفیوژن اقدام به تزریق فراورده‌های کم‌لوکوسیت گردد در غیر این صورت تولید آنتی‌بادی علیه آنتی‌ژن‌های HLA موجب پدیده رفراکتوری یا بی‌پاسخی به تزریق پلاکت می‌شود و تزریق پلاکت به علت حضور آنتی‌بادی‌های ضد HLA بی‌اثر می‌شود. تزریق خون فیلتر شده با لکوتراپ عوارض ناشی از جراحی قلب را کاهش داده است.

 

دکتر گل افشان

پاسخ دهید