معماری
لوسمی

لوسمی یا سرطان خون (علائم،علت،انواع لوسمی،درمان)

لوسمی حاد،درمان لوسمی،عکس انواع لوسمی،لوسمی در کودکان،انواع لوسمی،لوسمی مزمن،داروی ضد سرطان،لوسمی میلوئیدی حاد،لوسمی حاد لنفوئیدی،آزمایش سرطان خون،شناسایی سرطان خون،عوامل سرطان زا

لوسمی

خون‌سازی از طریق جایگزینی سریع و پیوسته سلول‌ها صورت می‌پذیرد؛ تولید طبیعی سلول‌های اختصاصی خون از سلول‌های بنیادی پیش‌ساز به‌طور دقیقی مطابق نیاز بدن تنظیم می‌شود.

اگر مکانیسم کنترلی تولید این سلول‌ها نقص داشته باشد، سلول می‌تواند به‌طور افراطی تکثیر شود. بدخیمی‌های خون‌ساز اغلب توسط سلول‌های دخیل در آن طبقه‌بندی می‌شوند.

لوسمی (لوکمی) تکثیر نئوپلاستیک یک نوع سلول خاص (گرانولوسیت‌ها، منوسیت‌ها، لنفوسیت‌ها یا به‌ندرت گلبول‌های قرمز خون) است.

نقص از سلول بنیادی خون‌ساز میلوئیدی یا لنفوئیدی ناشی می‌شود. لکوسیتوز به افزایش مقدار لکوسیت‌ها (گلبول‌های سفید خون) در گردش خون اشاره دارد.

 

سیستم خون‌ساز شامل خون و جایگاهی است که در آنجا خون تولید می‌شود و مغز استخوان و سیستم رتیکولواندوتلیال ((RES را دربر می‌گیرد.

خون اندامی اختصاصی است که به‌صورت مایع بوده و از این نظر با اندام‌های دیگر متفاوت است. خون متشکل از پلاسما و انواع مختلف سلول است.

خون تقریباً ۷ تا ۱۰% وزن طبیعی بدن را تشکیل می‌دهد و مقدار حجم آن ۵ تا ۶ لیتر است.

خون با گردش از طریق سیستم عروقی به‌عنوان پل ارتباطی بین اندام‌های بدن عمل می‌کند و اکسیژن جذب‌شده از شش‌ها و مواد غذایی جذب‌شده از مجاری گوارشی را جهت متابولیسم سلولی به سلول‌های بدن حمل می‌کند،

همچنین خون هورمون‌ها، آنتی‌بادی‌ها و دیگر مواد را به جایگاه‌های عملشان منتقل می‌کند،

علاوه بر این خون محصولات زائد تولیدی از طریق متابولیسم سلولی را به ریه، پوست، کبد و کلیه انتقال می‌دهد که در آنجا تغییر یافته و از بدن دفع می‌شوند.

به‌وسیله هموگلوبین موجود در اریتروسیت‌ها، خون اکسیژن را به بافت‌ها انتقال داده و دی‌اکسید کربن (CO2) را جمع‌آوری می‌کند.

خون همچنین مواد غذایی (مانند اسیدهای آمینه، قندها و نمک‌های معدنی) را حمل کرده و مواد دفعی را جمع‌آوری می‌کند که از طریق فیلتر کلیوی از بدن دفع خواهند شد.

خون هورمون‌ها، آنزیم‌ها و ویتامین‌ها را نیز حمل می‌کند. خون به‌وسیله فعالیت فاگوسیتی لکوسیت‌ها، عمل دفاع را برای ارگانیسم انجام می‌دهد.

خون شامل سه نوع سلول و قطعات سلولی است که در بخش مایع آن بنام پلاسما شناور می‌باشند.

 

اجزای سلولی خون

  • سلول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها یا RBCs)، سلول‌های انتقال‌دهنده اکسیژن
  • سلول‌های سفید خون (لکوسیت‌ها یا WBCs)، سلول‌هایی که مکانیسم‌های دفاعی بدن را تشکیل می‌دهند.
  • پلاکت‌ها (ترمبوسیت‌ها)- قطعات سلولی که نقش مهمی در انعقاد خون دارند.

 

انواع گلبول‌های سفید

الف گرانولوسیت‌ها: نوتروفیل، بازوفیل، ائوزینوفیل

  • آگرانولوسیت‌ها: لنفوسیت‌ها، منوسیت‌ها

انوع گلبول سفید

تصویر شماره ۱: انواع سلول‌های خون

 

لوسمی /leu·ke·mia/ (loo-ke´me-ah) بیماری بدخیمی پیش‌رونده اندام‌های تشکیل‌دهنده خون است و از طریق تکثیر و تکوین غیرعادی لکوسیت‌ها و پیش‌سازهای آن‌ها در خون و مغز استخوان مشخص می‌شود.

 

کشورهای دارای شیوع بالای سرطان خون

  کشور شیوع به ازای ۱۰۰ هزار نفر
۱ دانمارک ۲۹
۲ لوگزانبورک ۷/۲۸
۳ ایتالیا ۴/۲۸
۴ بلژیک ۲۷
۵ فرانسه ۸/۲۶
۶ کرواسی ۶/۲۶
۷ لتونی ۴/۲۶
۸ آلمان ۲۶
۹ نیوزلند یا زلاندنو ۲۶
۱۰ استرالیا ۳/۲۵

 

فاکتورهای خطر برای لوسمی

اگرچه در بیشتر بیماران علت ناشناخته است، چند فاکتور با افزایش خطر بروز این بیماری در ارتباط است. فاکتورهایی که خطر بروز سرطان خون را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند شامل:

  • سن
  • شیمی‌درمانی قبلی (سابقه شیمی‌درمانی)
  • نژاد یا جنس
  • سندرم‌های وراثتی (مثل سندرم داون)
  • اشعه یونیزه‌کننده
  • آلودگی با ویروس‌های خاص
  • دخانیات

اثرات نسبی این‌ عوامل و دیگر فاکتورهای خطر در بروز بیماری سرطان متغیر است. برخی از این فاکتورها و دیگر فاکتورهای خطر در ذیل موردبحث قرار می‌گیرد.

 

سن

خطر بروز اکثر سرطان ها با سن پیوسته افزایش می‌یابد. هرچند نمودار شیوع نوع لنفوبلاستیک حاد (ALL)، U شکل است،

شیوع آن بین سنین ۳ تا ۷ سال بالاترین مقدار را دارد و پس از ۴۰ سالگی افزایش می‌یابد. دلیل این اوج خطر در ALL اوایل کودکی نامعلوم است.

 

شیمی‌ درمانی

زیرمجموعه‌ای از لوسمی میلوئیدی حاد (AML) وجود دارد و به‌عنوان «AML ثانویه» یا «نوع میلوئیدی مرتبط با شیمی‌درمانی» شناخته می‌شود که به دنبال شیمی‌درمانی بروز می‌کند.

اگرچه رابطه سببی از طریق اسم آن مشخص‌شده است اما مکانیسم دقیق همچنان ناشناخته است. معمولاً پیش‌آگهی AML ثانویه در مقایسه با AML اولیه نامطلوب است.

نژاد یا جنس

به‌جز لوسمی میلوئیدی مزمن (CML) که شیوع آن در سفیدپوستان و سیاه‌پوستان مشابه است،

در نژاد سفیدپوستان بسیار شایع‌تر از نژاد آسیایی، اسپانیایی و سیاه‌پوستان رخ می‌دهد. همچنین لوسمی در مردان بسیار شایع‌تر از زنان است.

سندرم‌های وراثتی

کودکان مبتلا به سندرم داون (DS) در مقایسه با کودکان سالم تقریباً ۲۰ برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان خون قرار دارند.

تقریباً ۱۰% کودکان دارای سندرم داون با لوسمی گذرا به دنیا می‌آیند که ماه‌ها پس از تولد به‌طور خودبه‌خود بهبود می‌یابد، با این ‌وجود یک تا دو درصد آن‌ها سرطان خون حاد بدخیم را بروز می‌دهند که در سن ۴ سالگی نیازمند شیمی‌درمانی است.

با وجود اینکه در این مورد چند فرضیه پیشنهاد شده است، علت این افزایش خطر همچنان نامعلوم است.

سندرم‌های وراثتی دیگر که خطر سرطان خون را افزایش می‌دهند شامل:

  • آتاکسی تلانژکتازی
  • سندرم بلوم
  • سندرم فانکونی (آنمی فانکونی)
  • سندرم کلاین فیلتر
  • نوروفیبروماتوز

اشعه یونیزه‌کننده

افزایش سرطان خون در بازماندگان بمباران اتمی در شهرهای ژاپن مشاهده ‌شده است. اگرچه خطر قرارگیری در معرض مقدار کم اشعه به‌خوبی مشخص نیست،

مطالعات نشان داده که رادیوتراپی برای اسپنوندولیت آنکیلوزان (فرمی از آرتریت) و قرارگیری در معرض اشعه X تشخیصی برای جنین در طول بارداری لوسمی را افزایش می‌دهد.

ویروس‌ ها

عفونت با ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی-۱ (HTLV-I) لنفوم سلول T بزرگسالان (ATLL) همراه است، ATLL، سرطان لنفوسیت‌های T فعال بالغ است.

HTLV-I و ATLL در نواحی خاصی از دنیا مانند حوزه کارائیب، ژاپن و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و آفریقا شایع بوده، درحالی‌که در مناطق دیگر نادر است.

اکثر افراد آلوده با HTLV-1 لوسمی را بروز نمی‌دهند، داده‌های مراکز ثبت سرطان در ژاپن پیشنهاد می‌کند خطر بروز ATLL در تمام عمر در میان افراد آلوده برای HTLV-1 به ترتیب ۱/۲% و ۶/۶% برای زنان و مردان است.

انواع لوسمی

لوسمی‌ها بر اساس نوع گلبول سفید خون درگیر (لنفوئیدی در مقابل میلوئیدی) و ویژگی‌های بیماری (حاد در مقابل مزمن) به ۴ دسته اصلی طبقه‌بندی می‌شوند:

طبقه‌بندی لوسمی‌ها بر اساس ویژگی‌های بیماری:

۱- لوسمی حاد

۲- لوسمی مزمن

طبقه‌بندی بر اساس درگیری نوع WBC:

  • لوسمی میلوژنیک
  • لوسمی لنفوسیتیک

لوسمی حاد

لوسمی حاد از سلول‌های اولیه بنام «بلاست‌ها» ایجاد می‌شود، بلاست‌ها سلول‌های جوانی هستند که مکرراً تقسیم می‌شوند و تقسیم سلولی آن‌ها هیچوقت متوقف نمی‌شود.

لوسمی مزمن

سلول‌های لوسمی از سلول‌های غیرطبیعی بالغ حاصل می‌شوند.

لوسمی میلوژنیک

لوسمی میلوژنیک از سلول‌های میلوئیدی ایجاد می‌شود. بیماری می‌تواند مزمن یا حاد باشد و به ترتیب لوسمی میلوژنیک مزمن (CML) یا لوسمی میلوژنیک حاد (AML) نامیده می‌شوند.

لوسمی لنفوسیتیک

از سلول‌هایی بنام لنفوبلاست‌ها یا لنفوسیت‌ها در مغز استخوان ناشی می‌شوند. بیماری می‌تواند حاد یا مزمن باشد و به ترتیب لوسمی لنفوسیتیک حاد (ALL) یا لوسمی لنفوسیتیک مزمن (CLL) نامیده می‌شوند.

لوسمی میلوئیدی حاد

لوسمی میلوئیدی حاد (AML) سرطان خون و مغز استخوان است و اگر درمان نشود معمولاً به‌سرعت پیشرفت می‌کند. هرساله ۱۰۶۰۰ موارد جدید از بیماری ایجاد می‌شود و هم در کودکان و هم در بزرگسالان رخ می‌دهد.

 

نام‌های دیگر برای AML شامل :

  • لوسمی میلوژنز حاد
  • لوسمی میلوبلاستیک حاد
  • لوسمی گرانولوسیتیک حاد
  • لوسمی غیر لنفوسیتیک حاد

به‌طور طبیعی بدن سلول‌های بنیادی مغز استخوان (سلول‌های نابالغ) را تولید می‌کند که به سلول‌های خونی بالغ تکوین می‌یابند.

سه نوع سلول بالغ خونی شامل موارد زیر است :

  • سلول‌های قرمز خون که اکسیژن و دیگر مواد را به تمام بافت‌های بدن منتقل می‌کنند.
  • سلول‌های سفید خون که علیه عفونت و بیماری مبارزه می‌کنند.
  • پلاکت‌ها که از خونریزی جلوگیری کرده و سبب تشکیل انعقاد خون می‌شوند.

در AML:

  • سلول‌های بنیادی معمولاً به‌نوعی از سلول سفید خون بنام میلوبلاست‌ها (یا میلوئید بلاست‌ها) تکامل می‌یابند.
  • میلوبلاست‌ها (یا سلول‌های لوسمی) غیرطبیعی هستند و به سلول‌های سالم سفید خون تکامل نمی‌یابند.
  • سلول‌های لوسمی نمی‌توانند کار معمولی‌شان را انجام دهند و در خون و مغز استخوان ایجاد می‌شوند، بنابراین فضای کمتری برای سلول‌های سفید خون سالم، سلول‌های قرمز خون و پلاکت‌ها وجود دارد.

این پدیده احتمالاً سبب عفونت، آنمی یا خونریزی آسان می‌شود. سلول‌های سرطانی می‌توانند به بخش‌های دیگر بدن در خارج خون مانند سیستم عصب مرکزی (مغز و طناب نخاعی)، پوست و لثه انتشار ‌یابند.

لوسمی لنفوسیتیک حاد

لوسمی لنفوسیتیک حاد (ALL) نوعی از سرطان است که در آن مغز استخوان لنفوسیت‌های زیادی را می‌سازد که نوعی از سلول سفید خون می‌باشند.

لوسمی لنفوسیتیک حاد که لوسمی لنفوبلاستیک حاد نیز نامیده می‌شود، سالانه مسئول حدود ۳۸۰۰ مورد جدید لوسمی است.

اگرچه لوسمی لنفوسیتیک حاد شایع‌ترین نوع در کودکان کم‌سن است، بزرگسالان را نیز درگیر می‌کند.

سه نوع لنفوسیت شامل :

  • لنفوسیت‌های B که آنتی‌بادی‌ها را جهت مبارزه با عفونت‌ها تولید می‌کنند.
  • لنفوسیت‌های T که به لنفوسیت‌های B جهت تولید آنتی‌بادی‌ها به‌منظور مبارزه با عفونت‌ها کمک می‌کنند.
  • سلول‌های کشنده طبیعی که سلول‌های سرطانی و ویروس‌ها را موردحمله قرار می‌دهند.

در لوسمی لنفوسیتیک حاد:

  • لنفوسیت‌ها به‌خوبی قادر به مبارزه با عفونت‌ها نیستند.
  • تعداد لنفوسیت‌ها در خون و مغز استخوان افزایش می‌یابد.
  • فضای اندکی برای سلول‌های سفید خون سالم، سلول‌های قرمز خون و پلاکت‌ها وجود دارد.

این پدیده ممکن است منجر به عفونت، آنمی و خونریزی آسان، شود. می‌تواند به سیستم عصب مرکزی (مغز و طناب نخاعی) گسترش یابد (متاستاز).

لوسمی میلوژنیک مزمن

لوسمی میلوژنیک مزمن شکلی از سرطان است که در آن مغز استخوان سلول‌های سفید خون را بسیار زیاد تولید می‌کند. در اکثر موارد علت آن جهش ژنتیکی بنام کروموزوم فیلادلفیا است.

علائم معمول این بیماری شامل خستگی، عرق شبانه و تب است و به سه نوع زیر می‌باشد:

  • CML
  • لوسمی میلوئیدی مزمن
  • لوسمی گرانولوسیتیک مزمن

معمولاً در دوران میانسالی یا بعد از آن اتفاق می‌دهد و به‌ندرت کودکان را مبتلا می‌کند. این بیماری مسئول سالانه حدود ۴۴۰۰ موارد جدید لوسمی است.

لوسمی لنفوسیتیک مزمن

لوسمی لنفوسیتیک مزمن (CLL) نوعی از سرطان است که در آن مغز استخوان لنفوسیت‌های بسیار زیادی را تولید می‌کند.

این بیماری که لوسمی لنفوبلاستیک مزمن نیز نامیده می‌شود دومین نوع شایع لوسمی در بزرگسالان بوده و سالانه مسئول حدود ۷۰۰۰ موارد بروز جدید است.

سلول‌های بنیادی بسیار زیادی به‌نوعی از سلول سفید خون بنام لنفوسیت‌ها تکامل می‌یابند. سه نوع لنفوسیت شامل:

  • لنفوسیت‌های B که آنتی‌بادی‌ها را جهت مبارزه با عفونت‌ها تولید می‌کنند.
  • لنفوسیت‌های T که به لنفوسیت‌های B جهت تولید آنتی‌بادی‌ها به‌منظور مبارزه با عفونت‌ها کمک می‌کنند.
  • سلول‌های کشنده طبیعی که سلول‌های سرطانی و ویروس‌ها را موردحمله قرار می‌دهند.

لنفوسیت‌ها به‌خوبی قادر به مبارزه علیه عفونت نیستند،

به‌طوری‌که مقدار لنفوسیت‌ها در خون و مغز استخوان افزایش می‌یابد و فضای کمی برای سلول‌های سفید خون سالم، سلول‌های قرمز خون و پلاکت‌ها وجود دارد. این مسئله ممکن است سبب عفونت، آنمی و خونریزی آسان شود.

 

بیولوژی تومور

تغییرات ژنتیکی که در سرطان رخ می‌دهند شامل جهش ژن‌های تنظیمی مهم، تغییرات در محصولات پروتئینی و تغییرات در مقدار محصولات تولیدی به‌وسیله ژن‌ها (بیان ژن) است.

زمانی که این تغییرات ژنتیکی در سلول‌ها پیشرفت می‌کنند سلول‌ها بسیار غیرعادی شده و سرطان پیشرفت می‌کند.

 

کروموزوم فیلادلفیا

جابجایی‌های کروموزومی شامل شکستگی کروموزومی و مبادله قطعات کروموزومی حاصله است.

چنین جابجایی در بیش از ۹۵% از لوسمی‌های میلوئیدی مزمن (CML) و همچنین در برخی موارد در لوسمی‌های لنفوبلاستیک حاد (ALL) یافت می‌شود که بین کروموزوم‌های ۹ و ۲۲ رخ می‌دهد. بخشی از پروتوانکوژن abl از کروموزوم ۹ حذف‌شده و به ژن bcr بر روی کروموزوم ۲۲ متصل می‌شود،

به همین ترتیب بخشی از کروموزوم ۲۲ حذف‌ شده و به کروموزوم ۹ انتقال می‌یابد. این جابجایی منجر به تولید شکل کوتاهی از کروموزوم ۲۲ بنام کروموزوم فیلادلفیا می‌شود (محل کشف آن فیلادلفیا بود).

عملکردهای پروتئین ABL طبیعی مانند یک تیروزین کیناز است. تیروزین کینازها آنزیم‌هایی هستند که گروه فسفات را از ATP به دیگر مولکول‌ها انتقال می‌دهند.

فعال شدن آنزیم‌های تنظیمی کلیدی در این روش منجر به آبشاری از وقایع می‌شود که سبب تقسیم سلولی می‌شود.

ژن فیوژن bcr-abl جدیداً تولیدشده بر روی کروموزوم فیلادلفیا قرارگرفته و پروتئینی را رمزدهی می‌کند که فعالیت تیروزین کینازی افزایش‌یافته‌ای را دارد و بنابراین منجر به افزایش تحریک تقسیم سلولی در مقایسه با پروتئین ABL طبیعی می‌شود.

 

علائم بالینی در بیماران مبتلا به لوسمی

در بسیاری از موارد اولین علائم و نشانه‌ها غیراختصاصی و مبهم است.

علائم اولیه نیز ممکن است با انواع دیگر سرطان‌ ها یا سایر بیماری‌های دیگر مشابه باشد. اگرچه علائم و نشانه‌های لوسمی بسته به نوع بیماری متغیر است، برخی علائم معمولی هستند.

 

علائم شایع لوسمی شامل موارد زیر است:

  • خستگی
  • کسالت (احساس مبهم از ناراحتی‌های جسمانی)
  • خونریزی غیرعادی
  • کبودی بیش ‌از حد
  • ضعف
  • کاهش تحمل تمرینات جسمانی
  • کاهش وزن
  • درد استخوان یا مفصل
  • عفونت و تب
  • درد شکمی
  • بزرگی طحال، گره‌های لنفی و کبد

 

علائم لوسمی

تصویر شماره ۲: علائم معمول در لوسمی

 

تشخیص لوسمی (آزمایش های تشخیص لوسمی)

معاینه فیزیکی: در طول معاینه فیزیکی پزشک باید برای وجود توده یا دیگر اختلالات یا علائم لوسمی بیمار را بررسی کند.

سابقه پزشکی دقیق باید گرفته شود و بیمار می‌تواند سابقه لوسمی و یا هر علامت یا فاکتورهای خطر را گزارش دهد.

آزمایش خون: آزمایش‌های خون مانند CBC (شمارش کامل سلول‌های خون) می‌تواند لوسمی را شناسایی کند. CBC تعداد سلول‌های قرمز خون و سلول‌های سفید و پلاکت‌ها را تعیین می‌کند،

همچنین می‌تواند مقدار هموگلوبین موجود در خون را تعیین کند. اسمیر خون محیطی نیز ممکن است انجام شود، اسمیر خون محیطی وجود سلول‌های بلاست را تعیین و نوع و مقدار کمی سلول‌های سفید خون را نشان می‌دهد.

آنالیز سیتوژنتیکی: آزمایش خون است که در آن نمونه خون به‌منظور بررسی تغییرات کروموزومی لنفوسیت‌ها آزمایش می‌شود. این آزمایش خون نیز ممکن است درخواست شود.

بیوپسی: بیوپسی روندی است که طی آن نمونه از سلول‌های بدن به‌منظور بررسی سرطان از بیمار گرفته می‌شود. آسپیراسیون مغز استخوان نوعی بیوپسی است که برای تشخیص لوسمی استفاده می‌شود.

یک سوزن ظریف به داخل استخوان لگن یا سینه وارد می‌شود و نمونه‌ای از استخوان و مغز استخوان را جداسازی می‌کند. این نمونه به‌وسیله پاتولوژیست بررسی می‌گردد. بیوپسی گره‌های لنفی نیز گرفته می‌شود.

آنالیز مایع نخاع: پس از بی‌حسی موضعی مقدار اندکی از مایع نخاعی از فضاهای بین مهره در ستون فقرات برداشته می‌شود، سپس مایع توسط پاتولوژیست بررسی می‌گردد.

دیگر آزمایش‌ها و روش‌های پزشکی مورداستفاده جهت تشخیص : روش‌های دیگر مانند CT اسکن، اشعه X، MRI و التراسوند ممکن است جهت تشخیص استفاده شوند.

 

درمان لوسمی

اصطلاح لوسمی به تعدادی از سرطان‌های مرتبط اشاره دارد که از سلول‌های تشکیل‌دهنده خون در مغز استخوان شروع می‌شوند.

دو شکل حاد و مزمن لوسمی وجود دارد و هرکدام دارای زیرگونه‌هایی است که در پاسخ‌هایشان به درمان متفاوت هستند،

بنابراین در حالت کلی پنج نوع روش اصلی درمان لوسمی وجود دارد:

  • جراحی
  • پرتودرمانی
  • شیمی‌درمانی
  • ایمونوتراپی
  • پیوند سلول بنیادی

 

جراحی

جراحی برای برداشتن طحال بزرگ‌شده یا نصب یک وسیله برای دسترسی به ورید (لوله بزرگ پلاستیکی) جهت تزریق دارو یا گرفتن نمونه خون انجام می‌شود.

 

پرتو درمانی

پرتودرمانی یکی از ابزارهای مهمی است که به‌منظور مبارزه با سرطان استفاده می‌شود. پرتودرمانی از طول‌موج‌های پرانرژی مثل اشعه X جهت از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند.

پرتو را می‌توان به‌تنهایی یا در ترکیب با دیگر روش‌ها (مثل شیمی‌درمانی یا جراحی) جهت درمان یا جلوگیری از پیشرفت سرطان استفاده کرد.

 

شیمی‌ درمانی

اصطلاح شیمی‌درمانی به طیف وسیعی از داروهای مورداستفاده در درمان سرطان اشاره دارد. این داروها معمولاً با از بین بردن سلول‌های در حال تقسیم عمل می‌کنند.

وقتی که سلول‌های سرطانی بسیاری از عملکردهای تنظیمی موجود در سلول‌های طبیعی را از دست دادند پیوسته تلاش می‌کنند که تقسیم شوند درحالی‌که سلول‌های دیگر چنین نیستند.

این صفت سلول‌های سرطانی را به طیف وسیعی از سموم ضد سلولی حساس می‌کند.

 

انواع مختلف داروهای شیمی‌ درمانی

آنتی متابولیت‌ها: داروهایی هستند که در تشکیل بیومولکول‌های کلیدی در داخل سلول مانند نوکلئوتید‌ها مداخله کرده درنتیجه تکثیر DNA را مختل می‌کنند.

نهایتاً این داروها با همانندسازی DNA و بنابراین تقسیم سلولی تداخل می‌کنند. مثال‌ از این نوع مواد مرکاپتوپورین، متوترکسات و غیره می‌باشد.

داروهای ژنوتوکسیک: داروهایی که به DNA آسیب می‌رسانند و در نتیجه با همانندسازی DNA و تقسیم سلولی تداخل می‌کنند. مواد شیمی‌درمانی ژنوتوکسیک شامل:

الف- عوامل آلکیله‌کننده: اولین کلاس مواد شیمی‌درمانی هستند که استفاده می‌شوند.

این داروها بازهای DNA را تغییر داده و با همانندسازی و رونویسی DNA تداخل کرده و منجر به جهش‌ها می‌شوند، از این مواد می‌توان به بوسولفان، کربوپلاتین و … اشاره کرد.

ب- عوامل درجی: این داروها خودشان را به فضای بین نوکلئوتید‌ها در مارپیچ دو رشته‌ای DNA درج می‌کنند.

آن‌ها با رونویسی و همانندسازی تداخل کرده و جهش‌ها را القا می‌کنند. موادی مثل دوکسوروبیسین و ایدارابیسین از این دسته هستند.

ج- مهارکننده‌های آنزیمی: این داروها آنزیم‌های کلیدی (مثل توپوایزومرازها) دخیل در همانندسازی DNA را مهار می‌کنند و سبب القای جهش می‌شوند مثل داروی اتوپسید و توپوتکان.

د- مهارکننده‌های دوک تقسیم سلولی:

این عوامل از تقسیم سلولی صحیح از طریق تداخل با اجزای اسکلت سلولی ممانعت می‌کنند. اسکلت سلولی امکان تقسیم یک سلول به دو سلول را می‌دهد.

از این مواد می‌توان آلکالوئیدهای وینکا، دوستاکسل، پاکلیتاکسل را نام برد.

 

ایمونوتراپی

هدف واکسن‌های سرطان، تحریک دفاع بدن علیه سرطان با افزایش پاسخ سیستم ایمنی است.

سیستم ایمنی سیستم دفاعی پویایی را علیه بیماری‌های حاصله در اثر پاتوژن های خارجی و سلول‌های غیرطبیعی بدن ارائه می‌کند. سلول‌های سرطانی در حقیقت سلول‌های طبیعی بدن هستند که متحمل جهش شده‌اند و دیگر عملکرد صحیحی ندارند.

واکسن‌های تومور معمولاً دارای پروتئین‌هایی هستند که در سلول‌های تومور وجود دارند یا توسط سلول‌های توموری تولید می‌شوند.

با تزریق فرم‌های مختلف، این پروتئین‌ها و دیگر مواد سیستم ایمنی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند.

هدف از درمان با واکسن دخالت دادن دفاع خود بیمار در مبارزه برای حذف سلول‌های سرطانی است.

ایمونوتراپی شاخه‌ای از درمان و پیشگیری از سرطان است و استراتژی‌های زیادی در کارآزمایی‌های بالینی در حال بررسی هستند.

اینترفرون‌ها رده‌ای از پروتئین‌ها هستند که توسط سلول‌های آلوده به ویروس آزاد می‌شوند،

آن‌ها به سلول‌های طبیعی کمک می‌کنند تا پروتئین‌های ضدویروسی بسازند. همچنین اینترفرون‌ها هم‌زمان با تقویت پاسخ ایمنی بدن، به بدن کمک می‌کنند تا تکثیر سلول لوسمی را کاهش دهد (کاهش تولیدمثل).

 

پیوند سلول بنیادی

پیوند سلول بنیادی خون‌ساز (HSCT)، پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز چندتوان است که معمولاً از مغز استخوان، خون محیطی یا خون‌بند ناف مشتق می‌شوند.

یک روش پزشکی در زمینه‌های خون‌شناسی و انکولوژی است و اغلب اوقات برای بیماران دارای سرطان‌های خاص خون یا مغز استخوان مثل مولتیپل میلوما یا لوسمی انجام می‌شود.

در این موارد، سیستم ایمنی فرد گیرنده معمولاً قبل از پیوند به‌وسیله پرتو یا شیمی‌درمانی تخریب می‌شود. بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) عارضه عمده HSCT است.

 

یافته‌های اخیر در لوسمی

دانشمندان مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا (CUMC) نشان دادند که دو آنزیم مرتبط فسفاتیدیل اینوزیتول-۳ کیناز (PI3K) گاما و دلتا نقش مهمی در تکامل سرطان لنفوبلاستیک حاد سلول T (T-ALL) بازی می‌کنند که یک نوع بسیار مهاجم در کودکان بوده و درمان آن مشکل است.

همچنین مطالعه نشان داده که مهارکننده دوگانه PI3K گاما یا دلتا می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی بقای طولانی‌مدت را در موش مدل این بیماری حاصل کند.

علاوه بر این نشان داده ‌شده که مهارکننده دوگانه از تکثیر جلوگیری می‌کند و میزان بقای سلول‌های T-ALL را در کشت‌های آزمایشگاهی کاهش می‌دهد و مرحله را برای کارآزمایی‌های بالینی هموار کرده است.

 

آیا پرتوتابی به غذاها موجب سرطان می‌شود؟
خیر. پرتوتابی به غذاها برای از بین بردن ارگانیسم‌های مضر برای افزایش زمان نگهداری آنها انجام می‌شود. این پرتوها پس از پرتوتابی در غذا باقی نمی‌ماند و مصرف این غذاها به نظر نمی‌رسد با خطر سرطان مرتبط باشد.

آیا مصرف لیکوپن می‌تواند خطر بروز سرطان را کم کند؟
لیکوپن رنگدانه قرمز – نارنجی است که عمدتا در گوجه فرنگی و غذاهای حاوی آن و با مقدار کمتر در گریپ‌فروت و هندوانه وجود دارد. مطالعات زیادی نشان داده که مصرف گوجه فرنگی و غذاهای حاوی آن خطر سرطان راکاهش می‌دهد، ولی اینکه لیکوپن مسوول این اتفاق باشد، مشخص نیست. حتی اگر لیکوپن مرتبط با کاهش خطر سرطان باشد، این بدین‌معنی نیست که مصرف مکمل‌های حاوی لیکوپن موثر و بی‌خطر است.

آیا لازم است از مصرف گوشت‌های فرآوری شده خودداری کنیم؟
بعضی مطالعات رابطه مصرف زیاد گوشت فرآوری شده و سرطان‌های کولورکتال و معده را نشان داده‌اند. این رابطه ممکن است با نیتریت مرتبط باشد که برای حفظ رنگ و جلوگیری از رشد باکتری‌ها به سوسیس، کالباس و همبرگر اضافه می‌شود. مصرف گوشت‌های فرآوری شده و گوشت‌هایی که به روش‌هایی مانند نمک سود کردن و دودی کردن نگهداری می‌شود موجب تماس با مواد مضر و سرطان‌زا شده و لازم است تا حد امکان از مصرف آنها خودداری شود.

 

مطالب مشابه

عادل احمدی- کاردان علوم آزمایشگاهی

پاسخ دهید