معماری
واکنش گرافت

واکنش گرافت

واکنش گرافت

چنانچه لنفوسیت‌های زنده در کیسه خون یا فراورده پلاکتی و یا گرانولوسیتی توسط سیستم ایمنی بیمار نابود نشوند، پدیده کشنده گرافت با علائم درماتیت، اسهال، هپاتیت و کم‌خونی اپلاستیک با پان‌سایتوپنی در سه تا سی روز پس از تزریق آغاز شده و در مدت ۳ هفته موجب مرگ می‌شود. تب و ظاهر شدن بثورات پوستی ماکولاپاپولا که از نواحی مرکزی بدن شروع و به دست و پا سرایت می‌کند از نشانه‌های نخست سندرم گرافت است. تهاجم لنفوسیت‌های اهداکننده به بافت‌های پوست، کبد، مغز استخوان و گوارش موجب مرگ‌ومیر ۱۰۰% است. گرچه با علائم بالینی می‌توان سندرم گرافت را تشخیص داد ولی چنانچه انتظار آن نمی‌رود می‌توان تشخیص را با روش‌های مولکولی از قبیل یافتن DNA یا لنفوسیت‌های اهداکننده در خون یا نمونه بافتی مورد تأیید قرارداد.

تابش ۲۵۰۰ راد اشعه گاما با سزیم ۱۳۷ یا کبالت ۶۰ و یا تابش اشعه X به فراورده‌های خونی موجب تخریب DNA و ناتوانی لنفوسیت‌ها برای تکثیر و تهاجم در بدن بیمار می‌گردد.

فاکتورهایی که خطر واکنش گرافت را به دنبال دارد:

  • تزریق فراورده‌های تازه و دوزاژ لوکوسیتی فراورده
  • درجه سازگاری آنتی‌ژن‌های بافتی
  • تزریق داخل رحمی و تعویض خون
  • شرایط بالینی بیمار

کاهش ارثی ایمنی سلولار، لنفوم هوچکین، شیمی‌درمانی با آنالوگ‌های پورین (فلودارابین، کلادریبین، دِاکسی کوفورمایسین)، درمان با آنتی CD52، کودکان با نواقص ارثی قلب و بیماران مبتلا به کم‌خونی اپلاستیک که با گلبولین ضدلنفوسیتی درمان می‌شوند بایستی خون و پلاکت اشعه‌دیده جهت جلوگیری از واکنش گرافت را دریافت دارند. توجه داشته باشید که خون تازه و فراورده‌های تازه‌ی پلاکتی و گرانولوسیتی حاوی لنفوسیت بیشتری است، زیرا تعدادی از لنفوسیت‌ها در خون مانده شده اپوپتوز می‌شوند. شانس سندرم گرافت در حالتی که اهداکننده برای آنتی‌ژن‌های HLA هموزیگوت و بیمار دارای یک هاپلوتیپ مشترک با اهداکننده باشد بیشتر است، زیرا در این صورت لنفوسیت‌های اهداکننده برای بیمار غریبه محسوب نشده و امکان تکثیر و تهاجم لنفوسیت اهداکننده به بافت‌های بیمار را فراهم می‌کند. گفتنی است که هر فراورده‌ای که امکان تشابه HLA دارد به‌جز فراورده سلول مادر بایستی مورد تابش اشعه گاما یا X قرار گیرد، فراورده‌های خونی از اقوام درجه اول و دوم در این گروه قرار دارند.

واکنش گرافت به‌طور شایع در مواردی که بیمار یک هاپلوتیپ مشترک HLA با اهداکننده که ازنظر HLA که هموزیگوت باشد رخ می‌دهد. این پدیده تشابه HLA در میان بستگان درجه اول دیده می‌شود

 

واکنش گرافت ناشی از تهاجم لنفوسیت‌های اهداکننده به بافت‌های گوارش، پوست، کبد و مغز استخوان است که مرگ در سه هفته پس از بروز علائم بالینی را به همراه دارد. تب و ظاهر شدن راش‌های پوستی در سطح سینه و شکم و کف دست‌ها از علائم نخست است که پس از سه تا سی روز از تزریق خون یا فراورده‌های پلاکتی و یا گرانولوسیتی مشاهده می‌شود

اگرچه فیلتر کردن فراورده‌های خونی با لوکوتراپ شانس بروز سندرم گرافت را کاهش می‌دهد ولی مانع آن نمی‌گردد. تزریق فراورده گرانولوسیتی بیشترین امکان واکنش گرافت را دارد چون به‌صورت تازه مصرف می‌شود و از طرف دیگر بیماران متقاضی این فراورده دچار ضعف ایمنی و نوتروپنی می‌باشند. کودکانی که عمل جراحی قلب دارند ازآنجاکه ممکن است نواقص قلبی در زمینهٔ کمبود ایمنی ناشناخته مانند سندرم دی‌جورج باشد، ازاین‌رو بایستی فراورده اشعه‌دیده را دریافت دارند. تمام فراورده‌های سلولی مانند گلبول‌های قرمز، پلاکت، گرانولوسیت و پلاسمای تازه منجمدنشده دارای سلول‌های T زنده بوده و نیاز به اشعه دادن جهت جلوگیری از واکنش گرافت است. گفتنی است در ژاپن به علت تشابه HLA در میان غیربستگان با آمار ۱:۸۴۷ تمام فراورده‌های خونی سلولی را برای تمام بیماران مورد تابش اشعه گاما (Universal Irradiation) قرار می‌دهند.

 

دکتر گل افشان

پاسخ دهید