معماری
ریخت شناسی rbc

اشکال غیر طبیعی RBC

اشکال و مورفولوژی غیر طبیعی و طبیعی گلبول قرمز
حالت نرمال گلبولهای قرمز:
نرموسیت(از نظر اندازه)
نرموکروم[ از نظر رنگ(مقدار هموگلوبین)] مرفولوژی گلبول قرمز
میکروسیت هایپوکروم:شایع ترین شکل ها و نشانه تالاسمی مینور
ماکروسیت هایپرکروم:نشانه انمی ماکروسیتی
انیزوسیتوز:یعنی اندازه های متفاوت
پوئیکیلوسیتوز:یعنی اشکال متفاوت
به طور کلی به هنگام بررسی مورفولوژیک گلبولهای قرمز در زیر میکروسکوپ، چهار نکته در نظر گرفته می شود:
۱- تغییر در اندازه گلبول قرمز

۲- تغییر در رنگ پذیری گلبول قرمز

۳- تغییر در شکل گلبول قرمز

۴- وجود اجسام غیرطبیعی در گلبول قرمز
پدید آمدن تغییر در اندازه، شکل، رنگ پذیری و دیگر تغییراتی که بر اثر اشکال در نمونه گیری و تهیه لام و رنگ آمیزی بوجود میآیند، بطورکلی آرتیفکت (Artifact) خوانده می شوند. در موارد مشکوک به آرتیفکت بهتر است نمونه گیری از بیمار تکرار شده و یا یک قطره خون تازه بیمار را مستقیماً و بدون رنگ آمیزی زیر میکروسکوپ بررسی می کنیم.
تغییر در اندازه گلبول قرمز
۱) Normocyte :
نورموسیت به معنی RBC با اندازه طبیعی است که قطر آن۸-۷میکرون وMCV آن۹۶-۸۰ فمتولیتر باشد.
۲) Microcyte :
میکروسیت به معنی RBC کوچکتر از اندازه طبیعی است که در آن قطر متوسط گلبولها از ۶ میکرون وMCV از ۷۶ فمتولیتر کمتر باشد.

کم خونی فقرآهن مهمترین علت میکروسیتوز است و چون معمولاً با کاهش هموگلوبین سلولی همراه است، ضخامت RBC نیز کاهش یافته و در نتیجه پس از رنگ آمیزی مشاهده می شود که بخش کمرنگ مرکزی گلبول قرمز بزرگتر شده است. در میکروسیت معمولاً MCV ،MCH وMCHC کاهش نشان می دهند.

۳) Macrocyte :
ماکروسیت به معنی گلبول قرمز بزرگتر از حد طبیعی که در آن قطر متوسط گلبولها از ۸ میکرون بیشتر و از۲۰ میکرون کمتر و MCV بیش از ۹۶ فمتولیتر باشد. ماکروسیت در کمبود ویتامین B12 و همچنین در رتیکولوسیتوز در خون مشاهده می شود.
۴) Gigantocyte :
ژیگانتوسیت به RBC هایی اطلاق می شود که قطر آنها بیش از ۱۰ میکرون باشد. این امر معمولاً بر اثر عدم تقسیم میتوز ایجاد می شود و تنها تمایز رده اریتروئیدی صورت گرفته است.
۵) Megalocyte :
سلولی است که قطر آن به طور متوسط ۲/۹-۱/۹
میکرون بوده و علاوه بر آن ضخامت RBC نیز زیاد شده است، بطوریکه منطقه کمرنگ مرکزی در آنها دیده نمی شود. در این حالت RBC ها حالت مقعرالطرفین ندارند. مگالوسیت بر اثر کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک ایجاد می شود.
Anisocytosis (6 :
آنیزوسیتوز یعنی وجود گلبولهای سرخ به اندازه های مختلف خارج از محدوده نرمال. این حالت در بسیاری از آنمی ها بوجود میآید و یک حالت غیر اختصاصی است. گاهی اوقات بدنبال تزریق خون به یک فرد بیمار در لام خون محیطی دو نوع RBC به اندازه های مختلف دیده می شود که یکی از آنها مربوط به فرد بیمار و دیگری مربوط به RBC تزریق شده است.
تغییر در رنگ پذیری گلیول قرمز
۱) Normochromia :
حالتی است که گلبولهای قرمز از لحاظ رنگ پذیری طبیعی باشند و در واقع حالتی است که در آن یک ناحیه کمرنگ مرکزی (Central Pallor) به قطر حدود یک سوم گلبول دیده می شود.
۲) Hypochromia :
اگر ضخامت گلبول قرمز کاهش یابد یا غلظت هموگلوبین آن کم شود، وسعت ناحیه کمرنگ مرکزی افزایش یافته و بزرگتر بنظر می رسد. به این حالت هیپوکروم اطلاق می شود که بهترین مثال آن کم خونی فقرآهن است. در این کم خونی هم حجم سلول کاهش دارد، هم ضخامت آن کم شده و هم غلظت هموگلوبین سلول کاهش می یابد. به عبارتی دیگر هر سه اندکس گلبولی (MCV,MCH,MCHC) پایین می باشند.
۳) Anulocyte :
نهایت هیپوکرومی می باشد که در آن هموگلوبین فقط در جدار RBC وجود دارد.
۴) Hyperchromia :
افزایش ضخامت RBC باعث خواهد شد که در لام خون محیطی وسعت ناحیه کمرنگ مرکزیِ RBC کمتر شده و سلول را پررنگ تر ببینیم، که به آن هیپرکرومیا می گویند. با اینکه از نظر تئوری می توان تصور کرد که اگر غلظت هموگلوبین در RBC زیاد شود ایجاد هیپرکرومی خواهد نمود، اما عملاً چنین حالتی وجود ندارد یا بسیار نادر است. مهمترین علت هیپرکرومی، کمبود ویتامین B12 یا کمبود اسید فولیک است.
۵) Anisochromia :
به حالتی گفته میشود که در لام خون محیطی تعدادی از سلولها نورموکروم و تعدادی هیپوکروم باشند.
۶) (Polychromatophilia) Polychromasia :
به حالتی گفته می شود که در رنگ آمیزی معمولی (رومانوفسکی) بعضی از RBC ها کمی حالت بازوفیلی نشان بدهند، یعنی رنگهای قلیایی را بیشتر جذب کرده و رنگ آنها آبی شود. این وضعیت معمولاً براثر افزایش رتیکولوسیتها دیده می شود زیرا رتیکولوسیتها در سیتوپلاسم خود دارای اسیدهای نوکلئیک هستند که موجب جذب رنگهای قلیایی می شوند.

الیپتوسایت، اوالوسایت:
به تعداد کم در حالت طبیعی، به تعداد زیاد در الیپتوسایتوز اولیه، فقرآهن، تالاسمی، HbS، HbC، کم خونی‏های همولیتیک دیگر.

 Target cell (Codocyte):
هموگلوبینوپاتی‏ها به خصوص HbS/HbC/HbD و تالاسمی فقر آهن، بیماری کبد، فقدان لسیتین کلسترول آسیل ترانسفراز (LCAT).

 ماکروسیت بیضی (Megalocyte):
کم خونی مگالوبلاستیک، فقر B12 / فولات، اختلالات میلوپرولیفراتیو (MPD)، شیمی درمانی.

 اسفروسیت:
اسفروسیتوز ارثی، شرایط همولیتیک ایمنی.

اجسام درون گلبول قرمز
Tear drop cell (Dacrocyte):
MPD، پروسه میلوفتیزیک، کم خونی بدخیم، تالاسمی.

 sickle cell (Drepanocyte):
بیماری سلول داسی و واریانت‏های آن (یعنی
سیکل / تالاسمی، بیماری SD، بیماری SC).

 Acanthocyte:
آبتالیپوپروتئینمی، سیروز الکلی همراه با همولیز، فقدان پیروات کیناز، در بعضی افراد پس از درمان با هپارین.

 Stomatocyte:
استوماتوسیتوز ارثی، الکلیسم، بیماری Rh null.
اشکال مختلف گلبول قرمز

 Schistocyte، Helmet cell، Spurr cell:
همولیز میکروآنژیوپاتیک، بیماری دریچه قلب، DIC، سوختگی شدید، اورمی.

 Triangulocytes:
الکلیسم، ندرتاً در بیماری HbC، تالاسمی، بیماری غیرالکلی کبد، پورپورای ترومبوسایتوپنی ترومبوتیک (TTP)، کموتراپی آنتی‏ میتوتیک.
ریخت شناسی rbc

 Eccentrocytes (توزیع نامتقارن Hb):
فقدان G6PD.

 Bite cells (Degmacyte):
آنمی همولیتیک جسم Heinz، همولیز اکسیداتیو، متهموگلوبینمی ناشی از فنازوپیریدین / سولفونامید، هموگلوبین ناپایدار مثل Hb Köln، تالاسمی.

 Hemighosts:
آسیب اکسیداتیو شدید، آنمی همولیتیک جسم Heinz، همولیز اکسیداتیو.

 پلی کروماتوفیل، رتیکولوسیت، RBC هسته‏ دار:
اریتروپوئز افزایش یافته، حالات میلوفتیزیک، حالات همولیتیک، بعد از برداشتن طحال.
 (Punctate basophilis) Basophilic Stippling:
مسمومیت با سرب، حالات همولیتیک، تالاسمی، فقدان پیریمیدین- ¢۵ – نوکلئوتیداز.

 اجسام Pappenheimer (Siderocytes):
بعضی کم خونی‏های همولیتیک، بعد از برداشتن طحال، بعضی کم خونی‏های مگالوبلاستیک، بعضی شرایط سیدروبلاستیک.

مرفولوژی گلبول قرمز
پارازیت‏ها:
پلاسمودیوم، میکروفیلاریا (نه داخل سلولی)، باسیل بیماری

Whipple¢s (Tropheryma whippelii)، بابزیا و ارگانیسم‏های شبیه بابزیا، اسپیروکت گونه‏های بورلیا (تب راجعه).

 Rouleaux of RBCs:
افزایش غلظت پروتئین، میلوم متعدد، ماکروگلوبولینمی والدن اشتروم با زمینه رنگ شده آبی.
اجسام Howell – Jolly (قطعات هسته): کم خونی همولیتیک، هیپواسپلنیسم / فقدان طحال (splenectomy)، کم خونی مگالوبلاستیک.
Cabot Ring (بقایای هسته):
کم خونی مگالوبلاستیک.

 اجسام Heinz (Hb دناتوره):
بعضی از کم خونی‏های همولیتیک حساس به داروهای اکسیداتیو، هموگلوبینوپاتی‏های ناپایدار.

 انکلوزیون های HbH:
تترامرهای Hbβ۴ ناپایدار در گلبول های قرمز نادر؛ رنگ با کرزیل بلو (Cresyl Blue)

نحوه گزارش اشکال غیر طبیعی در مورفولوژی:
هر کدام از موارد توضیح داده شده در پست های گذشته باید گزارش شوند…
مثلا انیزوسیتوز…ماکروسیت…هایپوکروم و دیگر مواردی که ذکر شد…
و اما:
اگر از کل اشکال  :
۱۰ تا ۱۵ درصدشان غیر طبیعی بود:+۱
کمتر از ۲۵ درصدشان غیر طبیعی بود:+۲
اگر بین ۵۰ تا ۷۵ درصدشان غیر طبیعی بود+۳
اگر بیشتر از ۷۵ درصد کل سلولها غیر طبیعی بود +۴

برای گزارش کردن سلولهای غیر طبیعی؛ازمایشCBC بسیار کمک کننده است و افزایش و کاهش هر یک از رنگ یا اندازه سلولها در اندکس های CBC  تاثیر گذاراند…
مثال:
افزایش  MCV:ماکروسیت
کاهش MCV:میکروسیت
افزایش MCH:هایپرکروم
کاهش MCH:هایپوکروم
افزایش RDW:انیزوسیتوز
در تالاسمی مینور:اکثرا هیپوکروم.میکروسیت وتارگت سل زیاد
تالاسمی ماژور:انواع مختلف وپراکنده ای از اشکال غیرطبیعی مختلف

پاسخ دهید