معماری

هورمون تستوسترون Testosterone

تستوسترون یک هورمون استروئیدی ۱۹ کربنه با وزن مولکولی ۲۸۸۰۰ دالتون است، تستوسترون اصلی ترین آندروژنی است که توسط سلولهای لیدیک بیضه ترشح شده، می تواند به یک آندروژن قوی تر به نام دی هیدروتستوسترون (DHT) و یک هورمون استروئیدی به نام استرادیول (E2) تبدیل شود. تبدیل شدن به (DHT) در بافت های حاول آنزیم ۵- آلفاردوکتاز مثل پوست و پروستات اتفاق می افتد در حالیکه تبدیل شدن به استرادیول (E2) در بافت های حاوی آنزیم آروماتاز یعنی بافت چربی و پستان صورت می گیرد.

تستوسترون توسط غده فوق کلیه و بیضه ها در مردان و غده فوق کلیه و تخمدان در زنان از آندروستن دیون ساخته می شود گرچه این هورمون مردانه می باشد و در گسترش صفات ثانویه جنسی مردانه مثل کلفتی صدا، تراکم استخوان و ماهیچه ها موثر است در زنان نیز به مقدار کمتری وجود دارد. ترشح تستوسترون عمدتا به تحریک سلولهای لیدیک بیضه توسط LH هیپوفیز وابسته است که ترشح خود LH  هم وابسته به تحریک سلولهای گنادوتروفیک هیپوفیز توسط هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (Gonadotropin Releasing Hormone) GnRHکه از هیپوتالاموس ترشح می شود می باشد افزایش سطح سرمی تستوسترون سبب سرکوب سطوح سرمی LH می شود در حالیکه کاهش تستوسترون سرم منجر به افزایش واضح LH سرم خواهد شد.

تستوسترون دارای تغییرات ترشحی در طی روز است به این ترتیب که سطوح پیک سرم
۸-۴ صبح و سطوح حداقل آن در ۸-۴ شب مشاهده می شود. گردش تستوسترون به سه فرم آزاد یا غیر باند با پروتئین، باند ضعیف و یک فرم باند کامل باگلبولین اتصالی هورمون جنسی
(Sex Hormone Binding Glubolin) SHBG می باشد که از نظر بیولوژیکی غیرفعال
می باشد. فرم آزاد فرم هدف است در مردان حدود ۶۵% متصل به SHBG، حدود ۳۳% متصل به آلبومین بوده و ۳-۲% به صورت آزاد در خون در گردش است.

بطور کلی منشاء تستوسترون در زنان تخمدان، کورتکس (قشر) آدرنال ، بافتهای محیطی
(با تبدیل ۶۰-۵۰ درصد سایر استروئیدها) و در مردان بیضه ها (بیش از ۹۰ درصد)، کورتکس آدرنال و بافتهای محیطی می باشند.

افزایش تستوسترون در زنان به دلایلی چون هیپرپلازی فوق کلیه که اگر مادرزادی باشد (هیپرپلازی مادرزادی آدرنال) همراه با افزایش ۱۷-OH پروژسترون خواهد بود، تومورهای تخمدانی یا فوق کلیوی، در سندرم تخمدان های پلی کیستیک  (Poly Cystic Ovarian Syndrom) PCOS، هیرسوئیتیسم و سرطان پستان مشاهده می شود و در مردان افزایش غیرطبیعی این هورمون در مبتلایان به تومورهای بدخیم بیضه، هیپرپلازی فوق کلیه (و هیپرپلازی مادرزادی آدرنال) و نیز سرطان پروستات دیده می شود. همچنین در بلوغ زودرس نیز افزایش این هورمون در مبتلایان وجود خواهد داشت.

کاهش هورمون تستوسترون در هیپوگنادیسم اولیه یا ثانویه، سندرم کلاین فیلتر،
سندرم Down هیپوپیتیوریسم (کاهش هورمونهای غده هیپوفیز)، سندرم
Testicular FeminzationSyndrom (TF) ، کاهش گلبولین اتصالی جنسی (SHBG) که در سیروز کبدی رخ می دهد و باعث کاهش تستوسترون تام (و نه آزاد) می گردد.

اندازه گیری  تستوسترون تام یا توتال در اکثر اهداف بالینی تمام اطلاعات تشخیصی لازم را در اختیار ما می گذارد، اندازه گیری تستوسترون آزاد Free Testosteroneندرتا مورد پیدا
می کند ولی ممکن است در بیماران چاقی که گاهی غلظت SHBG  آنها پایین است و تستوسترون توتال پایین خواهد بود، مفید باشد. در زنان تستوسترون آزاد در هیپرسوئیتیسم و سندرم تخمدان
پلی کیستیک(PCOS) و Virtilization  بالا می رود.

در بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، عدم تخمک گذاری همراه با هیرسوئیتیسم، آکنه و ریزش مو با الگوی مردانه مشاهده می گردد و در اکثر بیماران تستوسترون سرم بالاست.

بیماری هیرسوئیتیسم در زنان را که همراه با افزایش تستوسترون سرم است باید از سندرم تخمدان پلی کیستیک، هیپرپلازی مادرزادی آدرنال، تومورهای مترشحه هورمون آدرنال یا تخمدان، و نیز هیرسوئیتیسم ایدیوپاتیک که تستوسترون سرم در اکثر موارد در آن طبیعی است افتراق داد.

هیپوگنادیسم مردان با عدم کفایت یا نارسایی اولیه بیضه،  تستوسترون پایین سرم همراه با افزایش هورمون FSHو LH  تشخیص داده می شود.

در جنینی که ژنوتیپ xy46 دارد به طور طبیعی تستوسترون و دی هیدروتستوسترون (DHT)به رسپتور آندروژن در هسته متصل می شود تا واسطه تکامل دستگاه تناسلی داخلی و خارجی گردد. در صورتی که به علت جهش ژنتیکی گیرنده آندروژن در هسته وجود نداشته و یا غیرفعال باشد فردی که ژنوتیپ مردانه داشته دارای فنوتیپ زنانه یعنی دستگاه تناسلی خارجی زنانه، تکامل پستان ها و رفتار زنانه خواهد بود به این اختلال سندرمTF یا

(TesticularFeminizationSyndrom)گفته می شود که امروزه اکثرا تحت عنوان سندرم عدم حساسیت به آندروژن نامگذاری شده است.

در سندرم کلاین فیلتر تستوسترون می تواند در حداقل محدوده طبیعی یا پایین تر از آن باشد در این سندرم در مواقعی که حتی تستوسترون تقریبا طبیعی است سطوح LH  افزایش می یابد.

برای اندازه گیری تستوسترون، سرم یا پلاسما می توانند مورد استفاده قرار گیرد. سرم یا پلاسمای هپارینه یک هفته در یخچال و دو ماه در فریزر پایدار است. داروهای استروئیدی، داروهای تیروئیدی،ACTH و گنادوتروپین تا ۸ ساعت قبل از آزمایش نباید مصرف شوند، در نمونه تهیه شده ذکر جنسیت حتما ضروری است بیمار ترجیحا بهتر است ناشتا باشد و نمونه های شدیدا همولیز، لیپمیک و ایکتریک باید کنار گذاشته شوند.

سطح تستوسترون ممکن است در بیمارانی که سایمتدین، داروهای ضدتشنج و داروهای
ضد حاملگی (ocp)مصرف می کنند افزایش یافته باشد. اندروژن ها، دگزامتاوزن، الکل، استروئیدها
می توانند تستوسترون سرم را کاهش دهند.

در اندازه گیری تستوسترون روش مرجع رادیوایمنواسی (RIA)و روش ارجح هم به دلیل تداخل کمتر استروئیدها رادیوایمنواسی می باشد.

مقادیر نرمال تستوسترون:

تستوسترون توتال:

کمتر از یکسال:           undetectable

۹-۱ سال: کمتر از                  ng/ml4

جنس مذکر ۱۱-۱۰ سال:                 کمتر از ng/ml20

۱۳-۱۲ سال:              کمتر از ng/ml80

۱۴ سال:                   کمتر از ng/ml 120

۱۶-۱۵سال:                ng/ml120-10

۱۸-۱۷ سال:              ng/ml120-30

۴۰-۱۹ سال:              ng/ml95-30

بالای ۴۰ سال:             ng/ml 95-24

جنس مونث ۱۱-۱۰ سال:                 کمتر از ng/ml5/7

۱۶-۱۲ سال:             کمتر از ng/ml12

۱۸-۱۷ سال:                ng/ml12-2

بالای ۱۸ سال:             ng/ml8-2

تستوسترون آزاد:

مذکر:              ng/ml3-9/0

مونث:           ng/ml 19/0-03/0

پاسخ دهید