معماری

هورمون محرک فولیکولی(FSH)

هورمون محرک فولیکولیFollicule Stimulating Hormone (FSH)

FSH  یا هورمون محرک فولیکول، گلیکوپروتئینی با وزن مولکولی ۳۰۰۰۰ دالتون دارای ۳۰-۱۵% کربوهیدرات بوده و متشکل از دو زنجیره آلفا  و بتا می باشد که این دو زنجیره توسط اتصالات غیرکووالانسی به هم متصل شده اند زنجیره آلفا از ۸۹ اسید آمینه ساخته شده است از لحاظ ساختمانی با سایر هورمونهای گلیکوپروتئینی (TSH, LH, HCG)مشابه است. زنجیره بتا مسوول فعالیت فیزیولوژیکی هورمون FSH می باشد این زنجیره برای هر یک از هورمونها اختصاصی می باشد FSH در سلولهای بازوفیل هیپوفیز قدامی ساخته می شود ترشح FSH از هیپوفیز توسط هورمون رها کننده گنادوتروپین GonadotropinReleasing Hormone (GnRH)  که از هیپوتالاموس ترشح می شود، کنترل می گردد. فعالیت هیپوتالاموس و هیپوفیز تحت تاثیر غلظت استروئیدهای جنسی گردش خون کم و زیاد می شود یعنی تحت کنترل فیدبک منفی می باشد. نقش بیولوژیکی FSH در زنان، القاء رشد و بلوغ فولیکول رسیده است. در سیکل قاعدگی سطح سرمی FSH از یک شکل دوره ای متابعت می کند که منطبق بر تیتر خونی پروژسترون و استرادیول است. به فاصله کوتاهی قبل از تخمک گذاری یعنی در اواسط سیکل قاعدگی مقدار FSH بطور واضح افزایش می یابد که همراه با افزایش LH باعث پاره شده فولیکول بالغ می گردد . FSH در مردان تنظیم کننده اسپرماتوژنز بوده و آن را تحریک می کند لذاسطح سرمی FSH در مردان دوره ای نیست.

اندازه گیری FSH در بررسی سیکل قاعدگی و تشخیص عدم کارایی محور هیپوفیز – گنادال  کمک کننده خواهد بود.

افزایش هورمون های FSH و LH در هیپوگنادیسم اولیه، آنورکیا، نارسایی گنادی، سندرم کلاین فیلتر، الکلیسم و اختگی دیده می شود، از آنجائیکه FSH و LH در غده هیپوفیز تولید می شوند در افتراق بین علل نارسایی اولیه و ثانویه گنادی کاربرد دارند. از این دو هورمون برای بررسی علل ناتوانی جنسی، ژنیکوماستی، اختلالات قاعدگی از جمله اولیگومنوره، آمنوره و عقیمی در هر دو جنس استفاده می شود.

با توجه به اینکه FSH بر روی سلول های گرانولوز ای تخمدان و سلولهای سرتولی بیضه اثر می کند، بطور طبیعی FSH از ابتدای بلوغ افزایش می یابد و این اتقاق ۳ تا ۴ سال قبل از بالارفتن LH روی می دهد. FSH در سندرم کلاین فیلتر و در بعضی موارد از بلوغ زودرس بالاست ولی اگر بلوغ زودرس به علت تومورهای آدرنال یا هیپرپلازی مادرزادی آدرنال باشد FSH کاهش می یابد.

در سندرم تخمدان پلی کیستیک نسبت بالای LH به FSH ( بیشتر از ۵/۱ برابر) دیده می شود. در یائسگی و پس از آن گنادوتروپین ها همچنان بصورت اپیزودیک به ترشح خود ادامه می دهند. با این حال سطح FSH بالاتر از آن چیزی است که در طی دوره سیکل قاعدگی مشاهده می شود که احتمالا به علت از دست رفتن تولید inhibin توسط سلولهای گرانولوزا است که مسوول سرکوب فیدبکی FSH می باشد.

آزمایش FSH در آزمایشگاه های تشخیص طبی به روش های رادیوایمنواسی،  ELISA و
کمی لومینسنت انجام می گیرد روش مرجع رادیوایمنواسی ساندویچی می باشد.

نمونه مورد استفاده برای اندازه گیری FSH می تواند سرم یا پلاسما و یا ادرار جمع آوری شده در طی زمان مشخص h)24) باشد سرم غیرهمولیز، غیرلیپمیک و غیرایکتریک می تواند به مدت ۸ روز در دمای اتاق، ۲ هفته در دمای یخچال و به مدت بیشتر در دمای ۲۰- درجه سانتیگراد پایدار بماند بعلت دوره ای بودن و تغییرات پریودیک گونادوتروپین ها بهتر است اندازه گیری در چند سری انجام شود نمونه ادرار نیاز به ماده نگهدارنده ندارد ناشتایی الزامی نمی باشد.

بعضی از داروها مانند سایمتدین و لوودوپا باعث افزایش، کورتیکوستروئیدها و قرص های ضدبارداری باعث کاهش نتیجه آزمایش می شوند.

اگر آزمایش به روش رادیوایمنواسی انجام گیرد بیمار نباید اخیرا رادیوایزوتوپ دریافت کرده باشد یا در معرض رادیوایزوتوپ قرار گرفته باشد.

مقادیر نرمال هورمون fsh:

اطفال قبل از بلوغ:                                   کمتر از Iu/L 10

مردان بزرگسال:                                      Iu/L 22

زنان بزرگسال: در غیر از میانه سیکل قاعدگی    کمتر از Iu/L 20

در میانه سیکل قاعدگی            کمتر از Iu/L 40

بعد از یائسگی                      Iu/L 160-40

پاسخ دهید