معماری

هورمون هورمون HCG

گنادوتروپین جفتی انسان گلیکوپروتئینی با وزن مولکولی ۳۸۰۰۰ دالتون می باشد که توسط سلولهای بینابینی تروفوبلاست جنینی (یا سلولهای سنسیشیوتروفوبلاست جفتی) ترشح می شود. مولکول HCG از دو زنجیره آلفا و بتا تشکیل شده است. زنجیره آلفا از لحاظ ساختمانی با هورمونهای گلیکوپروتئینی غده هیپوفیز یعنیFSH,LH و TSH مشترک می باشد و زنجیره بتا یا Subunit-βبرای هر هورمون اختصاصی است این زنجیره در هورمون HCG از ۱۸۰ اسید آمینه تشکیل شده است که ۱۵۰ اسیدآمینه اول با LH به میزان ۸۰% قرابت آنتی ژنی دارد، مشخصه زنجیره بتا، ترتیب
۳۰ اسیدآمینه قطعه انتهایی یا C-Terminal می باشد که برای هر هورمون اختصاصی است. هر هورمون دارای فعالیت ایمنولوژیک  و بیولوژیک اختصاصی بوده لذا اندازه گیری اختصاصی HCG فقط بوسیله آنتی بادی هایی که مستقیما بر علیه زنجیره بتا ساخته می شود، امکان پذیر است.

مهمترین وظیفه HCG نگهداری جسم زرد است که به نوبه خود تولید کنند استرادیول و پروژسترون می باشد بنابراین وجود HCG جهت ادامه حاملگی ضروری است که ۱۰-۶ روز بعد از لقاح سطح آن در سرم افزایش می یابد در حاملگی طبیعی با گذشت ۶-۴ هفته بعد از بارداری
β-Subunit قابل تشخیص است. HCG سرم در مراحل اولیه حاملگی ظاهر شده، غلظت آن تدریجا افزایش می یابد بطوری که در سه ماهه اول به اوج خود می رسد و سپس به صورت پیشرونده تا زمان زایمان کاهش می یابد بنابراین اندازه گیری HCG بویژه در سه ماهه اول یک اقدام مهم برای پایش حاملگی است در حقیقت دراین مراحل اندازه گیری متوالی HCG برای بررسی  و تشخیص مواردی چون تهدید به سقط مهم است. در افرادی که غلظت HCG کمتر از Iu/L2000 باشد و در طی دو روز کمتر از ۶۶% افزایش یابد می تواند بیانگر سقط خودبخودی یا حاملگی اکتوپیک پاره شده باشد.

همچنین هورمون HCG در جنین مذکر، سلولهای لیدیک را که تولید کننده تستوسترون هستند تحریک و به تمایز جنسی جنین کمک می کند.

آزمایش کیفی به تشخیص حاملگی طبیعی کمک کرده و سریعتر است، آزمایش کمی از روز سوم لقاح می تواند مثبت باشد در حاملگی های مولار و اکتوپیک هم جواب مثبت خواهد بود. در موارد نادر جواب مثبت کاذب با LHوجود دارد و بیماری باLH  خیلی بالا می تواند یک پاسخ مرزی (borderline) نشان دهد. اندازه گیری این هورمون در موارد پاتولوژیکی مانند حاملگی نابجا، حاملگی چند قلویی، مول هیداتیفرم (تشخیص و پیگیری)، تومورهای غیرتروفوبلاستی (کوریوکارسینوما، سرطان های بیضه، تخمدان و پستان) ریه و لوله گوارش حائز اهمیت است.

استفاده اصلی HCG در تشخیص حاملگی است. در حاملگی های خارج رحمی نسبت به حاملگی های داخل رحمی βHCG کمتری ترشح می نمایند. در حالی که سرعت دو برابر شدن βHCG در حاملگی طبیعی هر ۱ تا ۳ روز است، اما در اغلب موارد حاملگی اکتوپیک، با سرعت کمتری میزان βHCG دو برابر می شود.

HCG سرم مادر بهترین شاخص منفرد جهت غربالگری سندرم داون (تریوزومی کروموزومی ۲۱) می باشد بطوریکه افزایش HCG سرم به میزان بیش از حد در هفته ۲۵-۱۸ حاملگی، ۵۶% موارد مبتلا را کشف می نماید. در سندرم داون میزان βHCG بالاتر از حد طبیعی است و میزان FPα  و استریول غیرکونژوگه سرم کاهش یافته است در سندرم ادوارد (تریوزومی کروموزوم ۱۸) میزان  βHCG، FPα و استریول غیرکونژوگه کاهش یافته است.

همانطور که ذکر شد این آزمایش برای تشخیص سریع بارداری، حاملگی اکتوپیک (EP) ، سقط جنین و مول هیداتیفرم موثر است. در یک حاملگی طبیعی، طی ۴۰ روز اول بارداری، تیتر HCG هر ۵/۳-۲ روز یکبار دو برابر می گردد. افزایش کندتر در ۷۵% موارد نشانه حاملگی اکتوپیک (EP) و یا حاملگی غیرطبیعی داخل رحمی خواهد بود. اندازه گیری این هورمون برای تشخیص تومورهای بیضه و نئوپلاسم کاربرد دارد. در کوریوکارسینوما و امبریونال سل کارسینوما، میزان βHCG  بشدت بالا می رود میزان HCG برای پیگیری نئوپلاسم ژرم سل که تولید HCG می کند بخصوص نئوپلاسم تروفوبلاستیک روش سودمندی است در نئوپلاسم های مردان βHCG ، FPα تواما اندازه گیری و بعنوان تومورمارکر موثر واقع می شوند اندازه گیری سریال βHCG  در پیگیری پاسخ به درمان وجراحی و شیمی درمانی کمک کننده است.

سونوگرافی روش حساس دیگری برای تایید تشخیص بیماری های ذکر شده است. معمولا
۹ تا ۱۱ هفته پس از تخلیه و حذف سلولهای نئوپلاسم تروفوبلاستیک حاملگی، غلظت βHCG  به حد طبیعی باز می گردد. پس از تخلیه نئوپلاسم های تروفوبلاستیک (مول هیداتی فورم) میزان βHCG  هر هفته سنجیده می شود تا زمانی که به مدت ۳ هفته پیاپی نتوان βHCG را در سرم ردیابی کرد پس از آن پایش ماهانه βHCG  به مدت ۶ ماه انجام می گیرد.

موارد افزایش و کاهشβHCG

موارد کاهش موارد افزایش
حاملگی خارج رحمی (EP)

بدنبال سقط جنین

حاملگی

مول هیداتیفرم

کوریوکارسینوما

سمینوما

کارسینومای تخمدان و بیضه

حاملگی های چند قلو

نئوپلاسم های معده، پانکراس، ریه، کولون و کبد

ملانوم بدخیم

 

برای انجام این آزمایش سرم تازه به مدت ۲۴ ساعت در حرارت ۸-۲ درجه سانتیگراد پایدار است. برای نگهداری طولانی تر باید نمونه در ۲۰- درجه سانتیگراد فریز شود. از فریز کردن و ذوب کردن مجدد سرم پرهیز کنید، نمونه های شدیدا همولیز و لیپمیک باید کنار گذاشته شوند در صورتی که آزمایش به روش RIA انجام گیرد بیمار باید از قرار گرفتن در معرض رادیوایزوتوپ ها به مدت
یک هفته اجتناب کند.

روش مرجع برای اندازه گیری βHCG  می تواند رادیوایمنواسی یا الایزا با استفاده از دو
آنتی بادی یعنی به روش ساندویچی باشد. امروزه در اکثر آزمایشگاه های تشخیص طبی از روش الایزا یا یکی از روشهای کمی لومینسانس یا الکتروکمی لومینسانس نیز بطور شایع استفاده می گردد. افزایش βHCGدر مایع آمنیوتیک در بیماری اریتروبلاستوزیس شدید و همچنین در مایع نخاع به دنبال دیس ژرمینوم مایع نخاع و کارسینومای مننژیال مشاهده می شود.

 

مقادیر نرمال هورمون HCG :

غیرحامله:                                کمتر از Iu/ml 10

زنان حامله:                               بیشتر از Iu/ml 50

مردان:            کمتر از Iu/ml 07/0

پاسخ دهید