آزمایش‌ به شرط شرح‌ حال‌ نویسی

وزارت بهداشت از تدوین و ابلاغ راهنماهای بالینی برای کنترل هزینه‌های اضافی در حوزه آزمایشگاه‌ها، خبر داده است

هزینه بالای تجویز آزمایش‌های غیرضروری، نفس «اقتصاد سلامت» را بریده است. دکتر قاسم جان بابایی، معاون درمان وزارت بهداشت هم از حجم بالای این آزمایش‌های غیرضروری گلایه می‌کند و می‌گوید: «وقتی تعداد آزمایش‌ها از ‏سقف استاندارد تجویز بیشتر شود، معلوم است که تعدادی از آزمایش‌های پزشکان بیهوده است.»

این مقام مسئول تاکید دارد: «برای مثال، وقتی پزشکی می‌خواهد آزمایش تیروئید را تجویز کند تا سیر بیماری را با تجویز قرص تنظیم کند، هر ‏سه ماه یک بار آزمایش برای بیمار کافی است تا زمانی که تیروئید او طبیعی شود و بعد از آن باید هر سه سال یک بار یا در نهایت سالی یک ‏بار آزمایش بدهد، اما برخی افراد سالی پنج یا شش بار آزمایش تیروئید می‌دهند که این امر باعث بالارفتن هزینه‌های نظام سلامت می‌شود.‏»
جان بابایی هشدار می‌دهد: «حتی برخی افراد هر شش ماه یک بار برای چکاپ خود، آزمایش چربی می‌دهند. این موارد باعث بالارفتن هزینه‌های نظام ‏سلامت می‌شود، در حالی که این میزان آزمایش ضرورتی ندارد. باید توجه کنیم صندوق بیمه‌ای، صندوقی ثابت است و اعتبار محدودی دارد، بنابراین برای حفظ منابع بیمه‌ها باید کارهای بیهوده را حذف کرد و ‏هزینه‌ها به سمت اقدامات اصلی‌تر هدایت شود.»
برای کنترل این موارد و جلوگیری از هزینه‌های اضافی در نظام سلامت، وزارت بهداشت در حال پی‌ریزی برنامه‌ای است که با کمک آن، بتواند هزینه‌های غیرضروری در حوزه آزمایشگاه‌ها را کنترل کند. معاون درمان وزیر بهداشت درباره جزئیات این برنامه، توضیح می‌دهد: «در این راستا، استانداردهایی مبنی بر اینکه ‏چه کسانی می‌توانند آزمایش‌ها را تجویز کنند و این آزمایش‌ها برای چیست و سالی چند بار یک آزمایش را می‌توان تجویز کرد، تدوین ‏شده است. حتی مشخص کردیم برای آزمایش‌های گران‌قیمت باید پزشکان شرح حال بنویسند و بگویند چرا این آزمایش را ‏برای بیمار درخواست کردند و ضرورت این درخواست چیست.‏ در راهنماهای بالینی بر این موارد تاکید شده و بیمه‌ها نیز در سامانه، پیش‌‌ تایید این موضوع را به‌تدریج ‏اجرایی می‌کنند.‏» به گفته این مقام مسئول، استاندارد و راهنمای بالینی کنترل هزینه‌های اضافی در نظام سلامت در حوزه آزمایشگاه‌ها، تدوین و ابلاغ شده که مطابق آن پزشکان در تجویز آزمایش‌های گران‌قیمت باید شرح حال بیمار را بنویسند.‏
اگرچه ضرورت نوشتن شرح‌حال بیمار برای تجویز آزمایش‌های گران‌قیمت، اقدامی کاملا مثبت و قابل تحسین برای حفظ منابع نظام سلامت است، اما باید دید تا چه حد، پزشکان و مراکز درمانی به این راهنماهای بالینی، پایبند می‌مانند و تا چه حد نظارت‌های وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی می‌تواند پزشکان و مراکز درمانی را به رعایت این راهنماهای بالینی مجاب کند. مثلا در حوزه درمان سرطان شاهد بودیم که در بهمن 95، برخی راهنماهای بالینی از سوی وزارت بهداشت ابلاغ شد، اما خیلی از این راهنماها روی کاغذ باقی مانده است و کماکان اغلب پزشکان بر اساس دانش و نظر شخصی خودشان، فرایند درمان بیماران مبتلا به سرطان را پی می‌گیرند.

چرا شرح حال گرفتن برای تجویز آزمایش، ضروری است؟
آمار رسمی از تجویز آزمایش‌های غیرضروری وجود ندارد، اما ناصر کمالیان، رئیس انجمن آسیب‌شناسی پزشکی ایران، پیشتر اعلام کرده بود، بیشتر آزمایش‌های پزشکی برای بیماران، غیرضروری تجویز می‌شود.
این پاتولوژیست، یادآور شده: «با نظر کلی به گزارش‌های آزمایشگاهی که روزمره در دست بیماران است، چنین بر می‌آید که فقط حدود ۲۰ تا ۳۰درصد نتایج آن‌ها برای تشخیص بیماری است، در حالی که مثلا اگر فقط ۶۰۰هزار آزمایش که در آزمایشگاه‌های هشت بیمارستان دانشکده پزشکی تهران به‌طور ماهیانه انجام می‌شود را محاسبه کنیم، در صورت حذف آزمایش‌های غیرضروری در این آزمایشگاه‌ها به صرفه‌جویی کلانی در هزینه بیماران و مخارج آزمایشگاه‌ها خواهیم رسید.»
اگر تجویز آزمایش‌های گران‌قیمت، همراه با نوشتن شرح‌حال بیمار باشد، جدای از اینکه این اتفاق در کاهش هزینه‌های سلامت موثر است، در فرایند تشخیص و درمان بیمار نیز تاثیر مثبت خواهد گذاشت. رئیس انجمن آسیب‌شناسی پزشکی ایران نیز درباره ضرورت معاینه بالینی بیمار برای تجویز آزمایش‌های پزشکی، خاطرنشان می‌کند: «بعد از ارائه آزمایش توسط پزشک، باید ما پاتولوژیست‌ها از نوع نوشتن آزمایش، متوجه شویم که پزشک به چه بیماری‌هایی فکر می‌کند و با توجه به آن، آزمایش‌ها را اولویت‌بندی ‌کنیم. پزشک باید آن‌قدر معاینه بالینی را دقیق انجام داده باشد تا به تشخیص نزدیک‌تر شود تا ما هم زودتر به نتیجه درست برسیم.»

دکتر علی رئیسی، متخصص علوم آزمایشگاهی در گفت‌وگو با «آتیه‌نو»، تاکید دارد: «شواهد نشان می‌دهد اغلب آزمایش‌های تجویزشده، همراه با معاینه بالینی بیمار انجام نمی‌شود. اتفاقا بسیاری از آزمایش‌های پزشکی، صرفا به این دلیل تجویز می‌شوند که پزشک برای معاینه بالینی بیمار، وقت نمی‌گذارد و می‌خواهد با سرعت، بیماران بیشتری را ویزیت کند، بنابراین چندین آزمایش پزشکی را برای بیمار تجویز می‌کند و در نهایت هم بر اساس همان آزمایش‌ها، مسیر درمان را بدون شرح‌حال گرفتن از بیمار، تعیین می‌کند.»
به گفته رئیسی، در مطب‌های خصوصی، تجویز آزمایش بدون گرفتن شرح‌حال بیمار، رواج بیشتری دارد و اتفاقا خیلی از بیماران هم نادانسته از این موضوع استقبال می‌کنند و به نظرشان، پزشکی که بیمارش را به آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری پزشکی ارجاع دهد، پزشک قابل‌تری است.به دلیل تجویز آزمایش‌های غیرضروری که بدون شرح‌حال گرفتن انجام می‌شود، تاخیر جدی در درمان بیمار اتفاق می‌افتد و برخی اوقات نیز تشخیص درست انجام نمی‌شود، زیرا آزمایش پزشکی بدون معاینه بالینی حتی می‌تواند پزشک را در فرایند تشخیص بیماری، گمراه کند.»

سیرصعودی تجویز آزمایش‌های پزشکی
بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی انجمن متخصصان علوم آزمایشگاهی بالینی ایران، با در نظر گرفتن جمعیت 80میلیونی کشور، هر ایرانی سالانه دو‌ونیم آزمایش پزشکی انجام می‌دهد. بهزاد پوپک، دکترای حرفه‌ای علوم آزمایشگاهی که ریاست انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی ایران را هم در کارنامه کاری خود دارد، در گفت‌وگو با «آتیه‌نو» به ضرورت بازنگری در تجویز آزمایش‌های پزشکی اشاره می‌کند و یادآور می‌شود: «باید آزمایش‌های پزشکی به سمت پیشگیری از بیماری‌ها سوق داده شود، نه اینکه آزمایش پزشکی فقط برای تشخیص بیماری باشد. مثلا خیلی اوقات می‌توان با چند آزمایش ضروری و کم‌هزینه از مزمن‌شدن بیماری دیابت جلوگیری کرده و هزینه‌های درمانی هنگفتی را صرفه‌جویی کرد، اما خیلی اوقات این اتفاق نمی‌افتد.»

با توجه به واگذاری سازمان بیمه سلامت به وزارت بهداشت، به نظر می‌رسد این وزارتخانه به دلیل در اختیارگرفتن بخش مهمی از منابع بیمه‌های درمانی، بیش از گذشته نگران افزایش هزینه‌های غیرضروری در نظام سلامت است، زیرا در صورت افزایش هزینه‌های بر باد رفته در حوزه بهداشت و درمان، دود این هزینه‌ها به چشم وزارت بهداشت نیز خواهد رفت. شاید ابلاغ راهنمای بالینی در حوزه آزمایشگاه‌ها و ضرورت شرح‌حال گرفتن از بیمار برای تجویز آزمایش‌های گران‌قیمت را هم بتوان به همین رویکرد تازه وزارت بهداشت نسبت داد؛ رویکردی که کارشناسان نظام سلامت، سال‌هاست بر اجرای آن، تاکید و اصرار داشتند.

نویسنده : سمیرا عظیمی‌نژاد
اتیه نو

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده