معماری
آزمایش اسپرم

آزمایش اسپرم

آزمایش مایع منی (Semen Analysis Test) میزان اسپرم تولید شده توسط مرد را اندازه گیری میکند. همچنین در این آزمایش تعداد و کیفیت اسپرم نیز قابل بررسی است. آزمایش آنالیز مایع منی یا آزمایش  آنالیز اسپرم معمولا یکی از نخستین تستهایی است که کمک میکند تا مشکلات ناباروری در مردان تشخیص داده شود. به طور کلی مشکلات مربوط به مایع منی و اسپرم، در میان یک سوم از زوجهایی که به ناباروری مبتلا هستند مشاهده میشود. مواردی که در آزمایش مایع منی اندازه گیری و آنالیز میشوند به قرار زیر میباشند:
حجم:
اندازه گیری مقدار منی خارج شده در هر انزال.
زمان مایع شدن: منی پس از خروج از بدن مرد حالت ژل مانند دارد و به طور معمول پس از حدود ۲۰ دقیقه از حالت ژل به حالت مایع تغییر حالت میدهد. زمان مایع شدن، مدت زمان تبدیل منی از حالت ژل به مایع را اندازه گیری میکند.
شمارش اسپرم: شمارش مقدار و تعداد اسپرمها در هر میلی لیتر از منی در هر انزال.شکل اسپرم: مقدار اسپرم هایی که شکل طبیعی دارند را به درصد بیان میکند.
تحرک اسپرم: این تست درصد اسپرم هایی را که میتوانند رو به جلو حرکت کنند را اندازه گیری میکند.
pH:
این تست میزان اسیدی بودن (pH پایین) و یا فلیایی بودن (pH بالا) منی را اندازه گیری میکند.
شمارش گلبولهای سفید: به طور طبیعی نباید گلبول سفید در منی حضور داشته باشد.
میزان قند: اندازه گیری میزان قند موجود در منی (فروکتوز) را نشان میدهد. فروکتوز، قندی است که انرژی لازم برای فعالیت اسپرم را فراهم میکند.

مایع منی که طی انزال خارج میشود متشکل  است از سوسپانسیون غلیظ اسپرماتوزوییدهای ذخیره شده  در اپیدیدیم  ومایعی که توسط ارگانهای ضمیمه‌ای جنسی ساخته شده و بااضافه شدن به این سوسپانسیون باعث رقیق شدن آن میگردد. مقایسه حجم مایع منی قبل وبعد از وازکتومی نشان میدهد که حدود ۹۰ درصد از آن‌را ترشحاتی تشکیل میدهند که توسط ارگانهای ضمیمه ای تولید میگردند. این ترشحات عمدتا توسط پروستات و وزیکولهای سمینال ساخته میشوند و غدد پیازی-میزراهی(کوپر) واپیدیدیمها بخش اندکی از آن را تولید می‌کنند.
ویژگی قابل سنجش مهم مایع منی عبارتند از:
تعداد کل اسپرمها: نشا نگر آن است که تولید اسپرم توسط بیضه‌ها وانتقال آنها در مجاری مربوطه که پس از بیضه ها قرار دارند صحیح صورت میگیرد.
حجم کل مایع منی: نشانگر فعالیت ترشحی غدد ضمیمه‌ای جنسی است.
ماهیت اسپرم (زنده بودن، تحرک و مورفولوژی) و ترکیب مایع منی نیز در میزان فعالیت اسپرم نقش دارند.
در هنگام مقاربت، بخش ابتدایی مایع منی (بخش پروستاتی آن) که غنی ازاسپرم می‌باشد با موکوس سرویکال که تا واژن کشیده شده تماس پیدا می کند درحالیکه بقیه مایع منی در واژن باقی میماند. در ارزیابی‌های آزمایشگاهی برعکس حالت فوق، کل مایع منی در یک ظرف جمع‌آوری میگردد و در آن اسپرمها در یک توده منعقد به دام می‌افتند. این توده منعقد ناشی از وجود پروتیینهایی است که وزیکولهای سمینال میسازند وبتدریج دراثرفعالیت آنزیمهای پروتئولیتیک حل شده واسمولالیته آن افزایش مییابد.
شواهد موجود نشان میدهد که روش نمونه‌گیری بر کیفیت نمونه‌های بدست آمده تاثیر دارد. نمونه‌هایی که در آزمایشگاه به‌روش استمنا در داخل ظروف مخصوص گرفته میشوند در مقایسه با نمونه‌هایی که در منزل  به‌روش نزدیکی و در داخل کاندوم‌های فاقد مواد اسپرم کش گرفته میشوند از کیفیت کمتری برخوردارند. این اختلاف میتواند ناشی از تفاوت در تحریک جنسی باشد. زمانی که برای گرفتن نمونه بروش استمنا صرف میشود نیزبر کیفیت آن موثراست.
وقتی نمونه در شرایط معینی گرفته شود کیفیت آن تحت تاثیر فاکتورهای غیرقابل تغییری قرار میگیرد مثلاً میزان اسپرم‌سازی بیضه‌ها ، میزان فعالیت غدد ترشحی و وجود بیماریهایی که اخیرا در فرد وجود داشته‌اند مثل تب. همچنین مدت زمانی که از آخرین انزال فرد گذشته می‌بایستی گزارش شده  در تفسیر نتایج مدنظر قرارگیرد.

۱ . جمع آوری نمونه برای بررسی های تشخیصی یا تحقیقاتی
دستورالعملهای کتبی وشفاهی در باره روش گرفتن نمونه می بایستی به بیمار داده شود. به بیمار بایستی تاکید کرد که کل نمونه را جمع‌آوری کرده و در صورتی که موفق به این کار نشده این مطلب را به آزمایشگاه گزارش نماید.
برای پیشگیری ازتاثیرات دما بر روی نمونه و کنترل زمان بین نمونه گیری و انجام آزمایش، بهتر است نمونه در یک اتاق خصوصی در  نزدیکی آزمایشگاه گرفته شود.
نمونه باید حداقل ۲ وحداکثر۷ روز پس از آخرین تماس جنسی گرفته شود. درصورتی که نیاز به گرفتن نمونه مجدد باشد، زمان فوق بایستی برای نمونه‌های بعدی نیز یکسان باشد.
نام بیمار، تاریخ تولد، کد بیمار، مدت پرهیز از تماس جنسیabstinence ، روز و ساعت گرفتن نمونه برروی ظرف جمع آوری درج شود.
نمونه بایستی به روش خودتحریکی  masturbation گرفته شود و در یک ظرف شیشه‌ای یا پلاستیکی  تمیز که غیرسمی بودن آن برای اسپرمها اثبات شده باشد جمع‌آوری گردد. (به توضیحات داخل کادرزیر مراجعه نمایید)* ظرفی که قرار است نمونه در آن گرفته شود باید قبلا در حرارت  بین ۲۰ تا ۳۷ درجه قرار داده شودتا از اثر تغییرات ناگهاتی دما بر روی اسپرم جلوگیری شود.
در طول مدت سیال شدن،نمونه را روی میز یا انکوباتور ۳۷ درجه قرار میدهیم.
درصورتی که نمونه کامل جمع آوری نشده باشد بخصوص اگر بخش اول آن که غنی از اسپرم است گرفته نشده باشد باید حتما در گزارش بیمار ذکر شود.

چرا آزمایش آنالیز منی (اسپرم) انجام میشود؟

آزمایش مایع منی به چند منظور میتواند مورد استفاده قرار گیرد:

بررسی مشکلات تولیدمثلی در مردان و علل ناباروری زوج ها.
بررسی موفقیت آمیز بودن یا نبودن عمل وازکتومی.
بررسی موفقیت آمیز بودن یا نبودن عمل بازگشت از وازکتومی

برای آزمایش اسپرم چه نکاتی باید رعایت شوند؟
برای این که آزمایش اسپرم در بهترین شرایط انجام شود باید از هرگونه رابطه ی جنسی طی ۲ تا ۵ روز قبل از آزمایش خودداری شود. این مساله کمک میکند تا شمارش اسپرم در بالاترین حالت ممکن انجام شود و نتیجه ی آزمایش قابل اعتمادتر باشد. همچنین بهتر است در صورت امکان، یک تا دو هفته قبل از آزمایش اسپرم رابطه ی جنسی داشته باشید. اگر برای مدت طولانی قبل از آزمایش، فعالیت جنسی نداشته باشید امکان کم بودن اسپرمهای فعال در آزمایش وجود دارد.
بنابراین پیشنهاد میشود حدود ۵ تا ۷ روز قبل از انجام آزمایشرابطه ی جنسی داشته باشید و پس از آن تا زمان آزمایش نزدیکی انجام نشود تا نتیجه ی آزمایش قابل اعتماد باشد.

همچنین در صورتی که یکی از شرایط زیر را داشته باشید احتمالا از انجام آزمایش برای شما خودداری میشود و یا نتیجه ی آزمایش قابل اعتماد نخواهد بود:
مصرف داروهایی نظیر سایمتیدین، هورمونهای مردانه و زنانه (تستوسترون و استروژن)، سولفاسالازین، نیتروفورانتوئین و برخی دیگر از داروهای شیمیایی.
مصرف کافئین، الکل، کوکائین، ماریجوآنا یا تنباکو مصرف داروهای گیاهی
سرد شدن نمونه منی. سرد شدن باعث کاهش حرکت اسپرم ها میشود و میتواند دقت آزمایش را کاهش دهد.
قرار گرفتن در معرض اشعه اکس، رادیوتراپی و مواد شیمیایی نظیر حشره کش ها
استفاده از کاندوم های محتوی مواد تاخیری و کشنده ی اسپرم و یا گرمای زیاد

تفسیر نتایج آزمایش اسپرم و مایع منی
همانطور که گفته شد، آزمایش آنالیز منی میزان تولید منی و اسپرم را در مردان اندازه گیری میکند و همچنین کیفیت و کمیت اسپرم ها را مشخص میسازد. معمولا نتیجه ی آزمایش منی طی یک روز آماده میشود. در زیر نتایج نرمال آزمایش منی را به همراه توضیحات مشاهده میکنید.
توجه داشته باشید که این اعداد ممکن است در هر آزمایشگاه بر اساس استاندارهای تست انجام شده در آن آزمایشگاه متفاوت باشند.
حجم مایع منی
میزان طبیعی آزمایش حدودا ۲ تا ۵ میلی لیتر در هر انزال است و میزان کمتر و یا بیشتر از مقدار طبیعی غیرطبیعی تلقی میشود و میتواند عامل ناباروری باشد.

زمان تبدیل شدن به مایع
به طور طبیعی حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از انزال یا نمونه گیری، منی به حالت مایع تبدیل میشود و طولانی شدن زمان بیش از حد مذکور غیرطبیعی است و میتواند نشان دهنده ی وجود عفونت باشد.

شمارش اسپرم
به طور معمول در هر انزال باید بیش از ۲۰ میلیون اسپرماتوزوآ در هر میلی لیتر از منی حضور داشته باشد که کمتر بودن میزان اسپرم از مقدار طبیعی معمولا به معنای ناباروری است. ولی کمتر بودن اسپرم از این مقدار، همیشه به معنای ناباروری و عدم امکان پدر شدن فرد نیست. چنانچه مشاهده شده است که مردانی با تعداد اسپرم کمتر از ۱ میلیون، پدر شده اند. میزان طبیعی برای شمارش اسپرم در افرادی که عمل وازکتومی داشته اند ۰ (صفر) است.

شکل اسپرم (مورفولوژی)
به طور طبیعی باید حداقل ۳۰% از اسپرم ها شکلی طبیعی داشته باشند. غیرطبیعی بودن شکل اسپرم میتواند حالات مختلفی داشته باشد. ممکن است اسپرم ۲ سر و یا ۲ دم داشته باشد، سر باریک باشد و یا گردتر از حالت طبیعی باشد. اسپرم غیرطبیعی قادر به حرکت کردن به شکل درست نیست و یا نمیتواند به داخل تخمک نفوذ کند. البته در هر نمونه منی سالم، تعدادی اسپرم ناسالم دیده خواهند شد ولی درصد بالای اسپرم ناسالم نسبت به اسپرم سالم شرایط پدر شدن را برای فرد سخت تر میکند.

تحرک اسپرم
به طور نرمال حدود ۵۰% از اسپرم ها باید پس از گذشت ۱ ساعت حرکت رو به جلو داشته باشند. برای اینکه اسپرم بتواند از محیط موکوسی سرویکس عبور کند باید قابلیت حرکت رو به جلو یا شنا کردن داشته باشد. در صورتی که درصد بالایی از اسپرمها نتوانند به درستی حرکت کنند، فرد برای پدر شدن با مشکل مواجه است.

اسپرم طبیعی

pH منی
محدوده ی طبیعی برای pH مایع منی چیزی در حدود ۷٫۱ (هفت و یک دهم) تا ۸٫۰ (هشت) است. بالاتر یا پایین تر بودن pH منی از این محدوده میتواند باعث کشته شدن اسپرم شود و یا بر نحوه ی حرکت کردن آنها تاثیر سو داشته باشد.
شمارش گلبولهای سفید (WBC)
به طور طبیعی نباید هیچ گلبول سفید و یا باکتری در مایع منی وجود داشته باشد. حضور باکتری و یا تعداد زیادی از گلبولهای سفید خون میتواند از علائم وجود عفونت باشد.
برخی از شرایط خاص نیز میتوانند با کاهش تعداد اسپرم ارتباط داشته باشند. این شرایط و بیماریها شامل موارد زیر میباشند:
عفونت بیضه واریکوسلسندرم Klinefelterپرتو درمانی بیضه هابیماریهایی که باعث آتروفی بیضه ها میشوند.
در نهایت اگر تعداد اسپرم کم باشد و یا درصد بالایی از آنها غیرطبیعی باشند، نیاز به انجام تستهای تکمیلی برای تایید است. این تستها شامل اندازه گیری سطوح هورمونی نظیر تستوسترون، هورمون LH، FSH یا پرولاکتین است. در برخی موارد ممکن است نمونه برداری کوچک (بایوپسی) از بافت بیضه نیاز باشد.

جمع اوری نمونه
پس از ۳تا۵ روز پرهیز جنسی نمونه را در یک ظرف شیشه ای جمع اوری کنید. اگر زمان پرهیز از ۵ روز تجاوز کند تعداد اسپرم افزایش یافته و تحرک کاهش میابد. استفاده از ظرف پلاستیکی به جهت کاهش تحرک اسپرمها و نیز کاندوم بجهت وجود احتمالی مواد ضد اسپرم در ان برای جمع اوری اسپرم مناسب نمی باشد.
نمونه حداکثر در عرض ۱ ساعت میبایست به ازمایشگاه برسد. در این مدت در مجاورت بدن یعنی دمای ۳۷ درجه باشد. تکنسین ازمایشگاه زمان نمونه گیری (ونه زمان دریافت نمونه را) باید بر روی نمونه یادداشت  کرده و ان را در انکوباتور ۳۷ درجه قرار می دهد. نمونه تازه به حالت لخته بوده و نیم ساعت طول میکشد  تا بصورت مایع تبدیل شود.

ازمایشات ماکروسکوپی
حجم volume:
حجم متوسط مایع منی ۲ تا ۵ میلی لیتر است و بوسیله ی پیپت مقدار ان مشخص میشود
رنگ color:
رنگ ان بطور طبیعی شیری رنگ است(milky)که گاهی اندکی به زرد متمایل است. افزایش بیش از حد رنگ زرد نشانه ی عفونت است
چسبندگی viscosity:
با ریختن مایع منی به درون لوله ی ازمایش میتوان چسبندگی ان را تعیین کرد. نمونه طبیعی به صورت قطره قطره ریخته میشود.

پی . اچ PH:
نرمال ان بین ۷/۲ تا ۷/۸ است. اگر بالاتر از ۸ باشد احتمال عفونت پروستات کیسه ی منی و یا اپیدیدیوم و اگز پایین تر از ۷ باشد احتمال انسداد مجاری انزال و یا کثرت مایع پروستات در منی مطرح میگردد.

زمان مایع شدنliquifaction time:
در حالت نرمال پس از خروج از بدن و قرار گرفتن در ۳۷ درجه بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه به طول می انجامد.

ازمایشات میکروسکوپی
شمارش اسپرم:
پس از مایع شدن اسپرم ان را به نسبت ۱ به ۲۰ رقیق و با لام نئوبار اصلاح شده شمارش میکنند. در خانه WBC شمارش کرده و بعد ان را در ۲۰۰۰۰۰ضرب کرده تعداد اسپرم در میلی لیتر بدست می ایید. حد طبیعی ۲۰ تا ۱۵۰ میلیون در میلی لیتر است
تحرک motility:
بعد از مایع شدن یک قطره از ان را روی لام گذاشته و روی ان لامل قرار داده و ان را با عدسی ۴۰ مورد بررسی قرار میدهیم اسپرم های متحرک و غیر منحرک را در چندین شاین شمارش کرده و درصد اشکال متحرک را گزارش میکنیم برای بررسی حداقل باید ۲۰۰ اسپرم دیده شود. فقط ان اسپرم هایی که بطور فعالانه رو به جلو حرکت میکنند رو متحرکت بحساب اورده و بطور طبیعی تحرک باید بیش از ۵۰%باشد
مرفولوژی morphology:
نمونه ای که دارای کمتر از ۳۰%اشکال غیر طبیعی  است  را نرمال در نظر میگیریم. اسپرم طبیعی دارای یک سر بیضی دارای ۳*۵ میکرون است و دمی بلند دارد که بتدریج باریک میشود.

 

پاسخ دهید