معماری

آزمایش كلسترول (Cholesterol)

کلسترول جزء لیپیدهای ساده (غیر قابل صابونی شدن) می‌باشد و ساختمان آن از یک حلقه سیکلوپنتانو پرهیدروفنانترن تشکیل شده است. كلسترول هم در سلول‌ها سنتز شده و هم از طریق مواد غذایی جذب بدن می‌گردد. سنتز كلسترول عمدتاً در طي شب رخ مي‌دهد و از اين روست كه توصيه مي‌شود داروهاي پايين آورنده كلسترول در شب مصرف شوند. کلسترول خون به دو شکل وجود دارد یک قسمت با اسیدهای چرب استریفیه شده و یک قسمت به صورت آزاد است. در شخص نرمال 50 تا 70 درصد کلسترول خون به صورت استریفیه است. توزیع آن در بدن گسترده بوده و قسمت عمده آن در خون، مغز، کبد، کلیه‌ها و فیبرهای عصبی می‌باشد و یکی از اجزاء اصلی تکمیل کننده غشاء سلولی و اسیدهای صفراوی، استروئیدهای آدرنال و هورمون‌های جنسی مي‌باشد.

کلسترول در پلاسما توسط لیپوپروتئین‌ها که مجموعه‌ای از لیپیدها و آپولیپوپروتئین‌ها هستند حمل می‌گردد. LDL نقش انتقال کلسترول به درون نسوج را به عهده دارد که به آن چربی «بد» می‌گویند. HDL هم عمل برداشت کلسترول از نسوج را به عهده دارد، که به آن چربی «خوب» می‌گویند. حدود 75 درصد کلسترول به LDL و 25 درصد آن به HDL متصل می‌شود. در مطالعات انجام شده رابطه نزدیکی میان LDL بالا در سرم افراد و بیماری رگ‌های کرونر قلبی و سایر انواع آترواسکلروزیس مشاهده شده است. حتی در مواردی که مقدار کلسترول نرمال باشد نیز بالا بودن LDL نشانگر بالا بودن خطر ابتلا به بیماری‌های فوق است. HDL بر خلاف LDL، عمل محافظت و پیشگیری را از طریق برداشت کلسترول از نسوج به عهده داشته و بالا بودن HDL باعث کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود، در حالی که پایین بودن سطح HDL حتی در صورت نرمال بودن کلسترول باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های فوق می‌باشد، بنابراین اندازه‌گیری کلسترول تنها جهت غربال‌گری بیماران به کار می‌رود، در حالی که برای تخمین احتمال وقوع حمله قلبی اندازه‌گیری HDL و LDL ضروری است. ورزش و هورمون‌های زنانه میزان HDL را افزایش می‌دهند، در حالی که سیگار و کربوهیدرات‌ها میزان HDL را کاهش می‌دهند.

چربی‌ها ممكن است در بافت‌های مختلفی از بدن تجمع يابند. اگر این تجمع در جدار شریان‌ها باشد به آن آترواسکلروزیس، در بافت زیر جلد، گزانتوماتوز، در تاندون‌ها، گزانتوم و اگر در کبد باشد به آن کبد چرب (Fatty liver) می‌گویند. تجمع چربی در قرنیه نیز ممکن است اتفاق بیافتد. کبد چرب بیشتر در مصرف زیاد الکل و تجمع‌ تری‌آسیل گلیسرول‌ها در بافت کبد همراه است و می‌تواند در نهایت به سیروز کبدی منجر شود.

تغییر قابل ملاحظه‌ای در سطوح کلسترول وجود دارد. در یک فرد ممکن است تغییر کلسترول از یک روز تا روز بعد به 15 درصد برسد و در یک روز می‌تواند 8 درصد تغییر کند. تغییر حالت می‌تواند بر این سطوح اثر بگذارد. در حالت خوابیده سطح آن می‌تواند 15 درصد کاهش یابد، در نتیجه به نظر می‌رسد بیماران بستری نسبت به سرپایی سطوح کمتری داشته باشند. به دلیل این تغییرات نتایج غیرطبیعی بالا باید با تکرار آزمایش تأیید شوند. سطوح کلسترول تام و کلسترول HDL در هنگام ناشتا و غیر ناشتا یکسان هستند. حداقل 3 روز لازم است تا تغييرات رژيم غذايي بتوانند بر روي ميزان كلسترول خون اثر بگذارند.

 

روش‌های اندازه‌گیری كلسترول:

آمپرومتری، کروماتوگرافی گاز- مایع، آنزیماتیک، شیمیایی بدون جداسازی و صابونی کردن از روش‌های اندازه‌گیری کلسترول می‌باشند. از روش‌های کلاسیک نیز می‌توان به روش‌های لیبرمن- بورشاد و سالکوفسکی اشاره کرد. روش‌های اندازه‌گیری کلسترول، کلسترول توتال یا تام را اندازه‌گیری می‌کنند. روشی به نام روش رسوب با دیژیتونین نيز وجود دارد که برای سنجش کلسترول آزاد به کار می‌رود.

 

اصول آزمایش:

در این آزمایش ابتدا استرهاي كلسترول تحت تأثير كلسترول استراز (CHE) به كلسترول و اسيدهاي چرب آزاد تجزيه مي‌شوند. سپس كلسترول با اكسيژن تركيب شده و تحت تأثير كلســـــــــــــترول اكسيداز (CHO) به تركيبي به نام Cholest-3-ene-4-one و H2O2 تبديل مي‌شود. در مرحله بعد نيز H2O2 توليد شده تحت تأثير پراكسيداز با 4-آمينو آنتي‌پيرين تركيب شده و توليد آب و يك كروموژن (ماده رنگي) (کینونیمین) مي‌نمايد كه از روي شدت رنگ آن، ميزان كلسترول سرم را مشخص مي‌نمايند.

 

افزایش کلسترول (هیپر کلسترولمی):

موارد بالای کلسترول خون را در هایپرکلسترولمی فامیلی تیپ 2، هیپرآپولیپوپروتئینمی (تیپ‌هاي 1، 4 و 5)، بیماری هپاتوسلولار سیروز و صفراوی، کلستاز، نازسایی مزمن کلیه، دیابت شیرین کنترل نشده، الکلیسم، چاقی و … می‌بینیم. بارداری معمولاً با افزایش سطح کلسترول همراه است. در یرقان‌های انسدادی به علت اختلالاتی که در ترشح و دفع صفرا حاصل می‌شود، کلسترول به خون بازگشته و مقدار آن افزایش پیدا می‌کند. در نفروزها، دفع زیاد پروتئین توسط ادرار باعث کاهش یافتن فشار انکوتیک پلاسما شده كه برای جبران این کاهش، مقدار لیپیدهای خون و به خصوص کلسترول افزایش می‌یابد و ممــــــــکن است تا mg/dl 1000 نيز برسد. در دیابت به علت اختلال در متابولیسم قندها، چربی‌های بدن آزاد شده كه تجزيه ناقص آنها باعث پیدایش ترکیبات کتونی و نیز افزایش کلسترول خون می‌گردد. در هیپوتیروئیدی، سوخت و ساز كاهش يافته که به دنبال آن افزایش کلی لیپیدها را خواهیم داشت.

 

کاهش کلسترول (هیپوکلسترولمی):

کاهش کلسترول در نقص α- لیپوپروتئین، نئوپلاسم بدخیم کبد، هیپرتیروئیدی، سوءتغذیه و سوختگی شدید دیده می‌شود. به دلیل اینکه کبد مواد دارای کلسترول را متابولیزه می‌کند، سطح غیرطبیعی پایین کلسترول نشان دهنده‌ی بیماری‌های شدید کبد است. به علاوه به دلــــــیل این که منبع اصلی کلسترول رژیم غذایی است، سوء تغذیه هم با سطوح پایین کلسترول همراه خواهد بود. مبتلایان به سکته‌ی قلبی حاد (Acute myocardial infarction; AMI) ممکن است به مدت 8-6 هفته تا 50 درصد کاهش کلسترول داشته باشند. در هیپرتیروئیدی و بیماری بازدو (Basedow) با افزایش متابولیسم پايه، مقدار لیپیدها و کلسترول خون کم می‌گردد.

 

مقادیر نرمال:

بر اساس طبقه‌بندي ATPIII، مقادير نرمال TC به شرح ذيل مي‌باشد:

 

TC

 

200 > مطلوب
239 – 200 سرحد بالا
240 بالا