معماری

آزمایش کوانتی‌فرون

توبرکلوزیس (Tuberclosis) یا سل یکی از بیماری‌های مسری ناشی از مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است که به طور معمول از طریق استنشاق هوای آلوده به انسان سرایت می‌کند. تست کوانتی‌فرون- TB (QFT; QuantiFERON-TB) یکی از تست‌های تشخیصی in vitro جهت تشخیص غیرمستقیم بیماری سل می‌باشد که به تازگی مورد تأیید سازمان غذا و دارو ایالات متحده (FDA) هم قرار گرفته و به تدریج جایگزین تست پوستی توبرکوزیس (TST) با قدمت ۱۰۰ ساله شده است. در این تست از کوکتل پروتئینی حاوی پپتیدهای ESAT-6، CFP-10 و TB7.7 (P7) برای تحریک لنفوسیت‌های T اختصاصی آنتی‌ژن‌های مربوطه موجود در خون کامل هپارینه استفاده می‌گردد. سنجش اینترفرون گاما (IFN-γ) توسط آزمون الیزا (ELISA) جهت تعیین پاسخ‌های ایمنی اختصاصی به این آنتی‌ژن‌های پپتیدی که با عفونت مایکوباکتریوم توبرکلوزیس همراه است، مورد استفاده قرار می‌گیرد. QFT می‌تواند همراه با ارزیابی ریسک بیماری، رادیوگرافی و سایر ارزیابی‌های پزشکی و تشخیصی مورد نظر قرار گیرد. بسیاری از مزایای تست QFT، آن را کاندید مناسبی برای تشخیص بیماری سل معرفی کرده است که هم‌اکنون در کشورهای زیادی مورد استفاده قرار گرفته است. این تست هم‌اکنون در برخی از آزمایشگاه‌های ایران انجام می‌شود و مطالعات تحقیقاتی مختلفی در ایران و جهان هم صحت و حساسیت بالای این تست را نسبت به تست‌های دیگر از جمله تست پوستی توبرکولین (TST) مورد تأیید قرار داده است.
در این مطالبه این تست معرفی شده و مزایای آن بیان می‌گردد. در آینده هم تلاش می‌کنیم، مطالعاتی را که در مورد این تست انجام شده است مورد بحث قرار
دهیم.
معرفی بیماری سل و روش‌های تشخیصی آن:
سل (Tuberculosis) یکی از بیماری‌های مسری ناشی از عفونت باکتریایی مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است که به علت استنشاق آئروسل‌های آلوده بیماران مبتلا به انسان انتقال می‌یابد. بیماری سل ممکن است از هفته‌ها تا ماه‌ها بعد از آلوده‌شدن با مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ظاهر ‌شود. عفونت‌ سل نهفته (LTBI; Latent tuberculosis infection) فرم بدون علامت و غیرواگیر بیماری سل است که ماه‌ها تا سالها در بدن انسان پایدار می‌ماند و ممکن است بعدها به فرم فعال بیماری تبدیل شود. به منظور جلوگیری از ایجاد بیماری سل، تشخیص سل نهفته اهمیت بسیار زیادی دارد. تا همین اواخر، تست پوستی توبرکلوزیس (TST; Tuberculosis skin test) تنها روش در دسترس برای تشخیص سل نهفته بود.این تست با عنوان تست پوستی توبرکولین (Tuberculin test) یا PPD هم شناخته می‌شود. حساسیت پوستی به توبرکولین ۲ تا ۱۰ هفته بعد از عفونت ایجاد می‌شود. با این حال، بسیاری از افراد از جمله کسانی که طیف وسیعی از شرایط مهاری عملکردهای ایمنی را دارند به تست توبرکلولین پاسخ نمی‌دهند.
در مقابل، برخی از افراد سالم و فاقد بیماری سل ممکن است تست TST مثبت داشته باشند. همچنین در افراد واکسینه شده با باسیل کالمت گرین (BCG; Bacille Calmeette-Guerin) و مبتلایان به سایر مایکوباکتریوم‌ها و همچنین موارد نامشخص دیگری هم تست TST مثبت می‌گردد.
فرم نهفته بیماری سل (LTBI) باید از بیماری سل قابل تشخیص باشد. بیماری سل با شرایط قابل گزارشی مانند درگیری ریه‌ها و دستگاه تحتانی تنفسی و گاهی هم درگیری سایر اندام‌ها همراه است. این حالت غالباً در فرم نهفته بیماری وجود ندارد. در مجموع بیماری توبرکولوزیس (سل) از طریق مطالعات تاریخچه‌ای، فیزیکی، رادیولوژیک، هیستولوژیک و همچنین یافته‌های مایکوباکتریایی قابل تشخیص می‌باشد.
معرفی تست کوانتی‌فرون:
تست کوانتی‌فرون (-TB (QFT بر اساس پاسخ‌های ایمنی سلولی (CMI; Cell-mediated immune) به آنتی‌ژن‌های پپتیدی موجود در پروتئین‌های مایکوباکتریوم طراحی شده است. این آنتی‌ژن‌ها شامل ESAT-6، CFP-6 و TB7 (یا P7) می‌باشد که در مایکوباکتریوم بوویس و اغلب مایکوباکتریوم‌های غیرتوبرکلوزیس به استثناء مایکوباکتریوم کانزازی (M.kansasii)، مایکوباکتریوم زولگای (M.szulgai) و مایکوباکتریوم مارینوم (M.marinum) وجود ندارد.
افراد آلوده به مایکوباکتریوم توبرکلوزیس معمولاً دارای لنفوسیت‌هایی در خون جهت شناسایی این آنتی‌ژن‌ها و سایر آنتی‌ژن‌های مایکوباکتریال هستند. زیرگروهی از لنفوسیت‌های T (لنفوسیت‌های Th1 اختصاصی آنتی‌ژن‌های فوق) با شناسایی آنتی‌ژن‌های مایکوباکتریوم تکثیر یافته و تولید سایتوکاین IFN-γ می‌نمایند که سنجش و تعیین مقادیر آن اساس تست QFT می‌باشد.
آنتی‌ژن‌های مورد استفاده در تست QFT بصورت کوکتل پپتیدی تحریکی شامل ESAT-6، CFP-6 و TB7 می‌باشند. مطالعات متعدد نشان داده است که این پپتیدها پاسخ‌های IFN-γ را در افراد آلوده به مایکوباکتریوم توبرکلوزیس تحریک می‌کنند، اما در افراد فاقد آلودگی، افراد واکسینیه شده با BCG سالم و یا افراد غیرمبتلا به فرم نهفته سل صورت نمی‌گیرد. با این حال درمان‌های پزشکی و شرایطی که منجر به اختلال عملکرد سیستم ایمنی گردد منجر به کاهش پاسخ‌های IFN-γ در لنفوسیت‌های افراد آلوده با مایکوباکتریوم توبرکلوزیس می‌شود. بیماران آلوده با سایر عفونت‌های مایکوباکتریوم‌هایی که دارای ژن‌های ESAT-6، CFP-10 و TB7.7 هستند هم ممکن است که به این آنتی‌ژن‌ها پاسخ دهند. مایکوباکتریوم کانزازی، مایکوباکتریوم زولگای و مایکوباکتریوم مارینوم از جمله این مایکوباکتریوم‌ها هستند.
تست QFT جهت تشخیص هر دو فرم بیماری سل و همچنین فرم نهفته سل (LTBI) مفید است. گرچه یک نتیجه مثبت از تست می تواند، تشخیص بیماری توبرکلوزیس را تأیید می‌نماید، اما آلودگی با سایر مایکوباکتریوم‌ها (همانند مایکوباکتریوم کانزازی) هم ممکن است نتیجه تست را مثبت نماید. در نتیجه سایر ارزیابی‌های پزشکی و تشخیصی جهت تأیید یا رد بیماری سل ضروری هستند.
مقایسه تست TST (تست پوستی توبرکولین) و QFT:
تست پوستی توبرکولین یا TST در شرایط In vivo با تزریق مایع PPD به زیرجلد ناحیه ساعد دست صورت می‌گیرد. بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت از تزریق، میزان برآمدگی ناحیه تزریق اندازه‌گیری می‌شود. مایع PPD اختصاصیت کمی به مایکوباکتریوم توبرکلوزیس دارد و نتایج مثبت کاذب آنها بطور مکرر در برخی از اوقات(مثلاً در معرض قرارگرفتن با BCG و مایکوباکتریوم‌های محیطی) رخ می‌دهد و در نتیجه تفسیر تست بر اساس ریسک بیمار در مواجهه با سل و یا گسترش بیماری صورت می‌گیرد. در صورت تکرار مجدد تست، ممکن است نتایج این تست تقویت شود و باعث سردرگمی در تفسیر تست گردد.
ولی تست QFT در in vitro انجام می‌شود و تنها مشارکت بیمار برای انجام تست، رضایت جهت خونگیری می‌باشد. از طرف دیگر انجام تست کاملاً تحت کنترل آزمایشگاه بوده و به بیمار وابسته نمی‌باشد. در صورت تکرار تست هم احتمال تقویت نتایج آن وجود ندارد و می‌توان بارها تست را تکرار نمود. از طرف دیگر مواجهه با BCG و مایکوباکتریوم‌های محیطی در نتایج تست تداخلی ایجاد نمی‌کند و احتمال ایجاد نتایج مثبت کاذب تست پایین می‌باشد.

پاسخ دهید