معماری

مدیریت پسماندهای بیکارستانی

کتابچه مدیریت پسماندهای بیمارستانی:ضوابط وروشهای مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی وپسماندهای وابسته:

فصل اول –اهداف :

  • أ‌- حفظ سلامت عمومی ومحیط زیست ومقابل اثرات نامطلوب پسماندهای پزشکی
  • ب‌- اطمینان از مدیریت اجرایی مناسب وضابطه مند پسماندهای پزشکی
  • ت‌- ایجاد رویه ای مناسب وضابطه مند برای تولید، حمل ونگهداری، تصفیه وامحاء ودفع پسماندهای پزشکی

 

فصل دوم – تعاریف :

  • قانون مدیریت پسماند :منظور قانون مدیریت پسماند مصوب۱۳۸۳ می باشد.
  • سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست
  • وزارت : وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی
  • پسماندهای پزشکی ویژه: به کلیه پسماندهای عفونی وزیان آور ناشی از بیمارستانها، مراکزبهداشتی درمانی، آزمایشگاههای تشخیص طبی، وسایر مراکز مشابه که به دلیل بالا بودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمیت، بیماریزایی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی ومشابه آن به مراقبت ویژه (مدیریت خاص) نیاز دارند، گفته می شود.
  • چهار دسته اصلی پسماند پزشکی : ۱-پسماند عفونی،۲- پسماند تیز وبرنده، ۳- پسماند شیمیایی ودارویی ،۴- پسماند عادی
  • بی خطر سازی : اقداماتی که ویژگی خطرناک بودن پسماند پزشکی را دفع نماید.

 

فصل سوم – حدود واختیارات

ماده ۳- وزارت، مسئول نظارت بر اجرای ضوابط وروشهای مصوب می باشد.

ماده۴- اجرای ضوابط وروشهای مصوب برای کلیه اشخاص حقیقی وحقوقی که پسماندهای پزشکی را در هر شکلی تولید، تفکیک، جداسازی، جمع آوری، دریافت، ذخیره، حمل وتصفیه، دفع یا مدیریت می نمایند الزامی است.

ماده۵- مدیریت اجرایی پسماندها موظفند بر اساس معیارها وضوابط وزارت ترتیبی اتخاذ نمایند تا سلامت بهداشت وایمنی عوامل اجرایی تحت نظارت آنها تامین وتضمین شود.

ماده۶- تولید کنندگان پسماند موظفند در جهت کاهش میزان تولید پسماند برنامه های عملیاتی داشته باشد.

ماده۷- کلیه اشخاص حقیقی وحقوقی که مبادرت به تاسیس مرکز درمانی اعم از      بیمارستان، درمانگاه، وکلینیک می نمایند. موظفند برنامه مدیریت اجرایی پسماند واحد یاد شده را به تایید وارت برسانند.

ماده۸- پسماند پزشکی ویژه بر اساس تعریف مندرج در قانون تا قبل از زمانی که تبدیل به پسماند عادی شوند به عنوان پسماند ویژه محسوب می گردند.

 

فصل چهارم- طبقه بندی پسماندهای پزشکی:

ماده۹ – طبقه بندی پسماندهای پزشکی به شرح ذیل می باشد:

الف )عادی(شبه خانگی)

ب)پسماندهای ناشی از مراقبت های پزشکی(پسماندهای پزشکی ویژه)

 

فصل پنجم تفکیک ، بسته بندی وجمع آوری:

ماده۱۰:کلیه مراکز تولید کننده پسماند پزشکی اعم از بیمارستانها، درمانگاهها،مراکز بهداشتی، آزمایشگاهها ،مراکز ترزیق ،رادیولوژی ، دندانپزشکی ها، فیزیوتراژی ها، مطب ها وسایر مراکز تولید پسماند پزشکی) موظفند در مبداء تولید، پسماندهای عادی وپسماندهای پزشکی ویژه خود را جمع آوری، تفکیک وبسته بندی نمایند.

ماده۱۱-منظور مدیریت بهینه پسماند، مراکز تولید کننده پسماند پزشکی موظفند اقدامات زیر را انجام دهند:

ترجیح بر استفاده از کالا با تولید کننده پسماند کمتر وغیر خطرناک(در مورد پسماندهای عادی(شبه خانگی)بیمارستانی کالاهایی با تولید پسماند قابل بازیافت).

ب-مدیریت ونظارت مناسب بر مصرف

پ- جداسازی دقیق پسماند عادی از پزشکی ویژه در مبداء تولید پسماند

ت- ترجیح برای استفاده از محصولات کم خطر تر به جای PVC، استفاده از رنگها کم خطر تر به جای رنگها با پایه فلزی.

ث- اولویت استفاده از :

  • پاک کننده های زیست تجزیه پذیر
  • مواد شیمیایی ایمن تر
  • استفاده از مواد با پایه آب به جای مواد با پایه حلال

ماده۱۲: هر واحد باید برنامه های عملیاتی مدیریت پسماندپزشکی ویژه خود را تهیه ودر صورت مراجعه نمایندگان سازمان یا وزارت ارائه دهد.

ماده۱۳: تولید کنندگان پسماندهای پزشکی موظفند پسماندهای تولیدی خود را شناسایی و آمار تولید را به تفکیک عفونی،تیز وبرنده ، شیمیایی ودارویی، وعادی، به صورت روزانه ثبت نمایند.

ماده۱۴: تولید کنندگان پسماند پزشکی ویژه بایستی به منظور اطمینان از حمل نقل بی خطر ، کاهش حجم پسماند های پزشکی ویژه ،کاهش هزینه های مدیریت پسماند وبهینه سازی واطمینان از امحاء از جریان پسماند های عادی مجزایی نمایند.

تبصره:تفکیک انواع مختلف پسماندهای پزشکی برحسب چهار دسته اصلی از یکدیگر ضروری است.

ماده۱۵ : کلیه پسماندهایی که روش امحای آنها یکسان می باشند نیاز به جداسازی وتفکیک ازیکدیگر ندارند.

ماده۱۶: پسماندهای حاوی فلزات سنگین خطرناک باید به طور جداگانه تفکیک شود.

ماده۱۷: در صورت مخلوط شدن پسماند عادی با یکی از پسماند های عفونی ،شیمیایی رادیواکتیو و نظایر آن خارج کردن آن ممنوع است.

ماده ۱۸: پسماندهای پزشکی بلافاصله پس از تولید باید در کیسه ها،ظروف یا محفظه هایی قرار داده شوند که شرایط مندرج در این بخش را دارا باشند.

ماده۱۹: بسته بندی پسماند پزشکی ویژه باید به گونه ای صورت پذیرد که امکان هیچ گونه نشت و سوراخ و پاره شدن را نداشته باشد.

تبصره:از آنجایی که بسته هایی حاوی پسماند، معمولاً جای زیادی را اشغال می کنند این بسته ها نباید پیش از تصفیه یا دفع فشرده شوند.

ماده۲۰:  اعضاء واندامهای قطع شده بدن وجنین مرده طبق احکام شرع جمع آوری ودفع گردد.

ماده۲۲:  پسماندهای تفکیک شده باید در ظروف ایمن(SAFETY BOX)جمع آوری ونگهداری شود.که این ظروف باید دارای ویژگی های زیر باشند:

  • به آسانی سوراخ یا پاره نشوند
  • بتوان به آسانی درب آنرا بست ومهر موم کرد
  • دهانه ظرف باید به اندازه ای باشد که بتوان پسماندها را بدون اعمال فشار دست در ظرف انداخت ودر خارج کردن آنها از ظرف ممکن نباشد
  • دیواره های ظرف نفوذ ناپذیر باشد وسیالات نتوانند از آن خارج شوند
  • پس از بستن درب از عدم خروج مواد از آن اطمینان حاصل شود.
  • حمل ونقل ظرف آسان وراحت باشد.

ماده۲۳:  از کیسه های پلاستیکی برای جمع آوری ونگهداری پســــماندهای تیز وبرنده استفاده نشود.

ماده ۲۴:  دستگاه متراکم کننده وفشرده ساز وخرد کننده نباید در مورد پسماند های پزشکی استفاده شود مگر انکه قبل از استفاده از دستگاه فوق یا همزمان ضد عفونی کننده ویا بی خطر سازی پسماندها انجام شده باشد. ظروف جمع آوری پسماندهای تیز وبرنده نیز نباید به وسیله هیچ دستگاهی متراکم شوند.

ماده۲۵: کیسه های پلاستیکی حداقل باید دارای ویژگی های زیر باشند:

الف- برای جمع آوری ونگهداری پسماندهای غیر از پسماندهای تیز وبرنده استفاده شوند.

ب-بیش از دو سوم ظرفیت پر نشوند تا بتوان در آنها را بخوبی بست.

پ-با منگنه ویا روشهای سوراخ کننده دیگر بسته نشوند.

ج-با کشیدن کیسه پلاستیکی از دو طرف به راحتی پاره نشوند.

ماده۲۶:  ظروف یا دیواره های سخت حد اقل باید دارای ویژگی های زیر باشند.

الف-در برابر نشت ویا ضربه های معمولی وشکستگی وخوردگی مقاوم باشند.

ب-باید پس از  هر بار استفاده بررسی وکنترل شود تا از تمیز بودن، سالم بودن وعدم نشت اطمینان حاصل شود.

پ-ظروف معیوب نبایستی مورد استفاده مجدد قرار گیرند

ج-تمامی ظروف بایستی درب دار باشند.

ماده۲۷:  مایعات، محصولات خونی وسیالات بدن نباید در کیسه های پلاستیکی ریخته وحمل شوند مگر آنکه در ظروف باکیسه مخصوص ساخته باشند.

ماده۲۸:  جنس ظروف نگهداری پسماند باید با روش تصفیه یا امحاء سازگاری داشته باشد، همچنین ظروف پلاستیکی باید از پلاستیک های فاقد ترکیب های هالوژن ساخته شده باشند.

ماده۲۹:  پسماندهای سیتوتوکسیک باید در ظروف محکم وغیر قابل نشت نگهداری شوند.

ماده۳۰:  سطل های زباله باید پس از هر بار خالی شدن شسته وضدعفونی شوند. جهت رفع آلودگی وگند زدایی سطل از روشهای زیر استفاده می شود.

الف – شستشو با آب داغ حداقل ۸۳درجه سانتی گراد (۱۸۰ درجه فارنهایت)به مدت حداقل ۱۵ ثانیه

ب- گندزدایی با مواد شیمیایی  زیر به مدت دست کم سه دقیقه :

۱- محلول وایتکس ۰٫۵%

۲-محلول فنل۰٫۵%

۳- محلول ید۰٫۱ %

۴-محلول آمونیوم کوارتر نری۰٫۴ %

۵-سایر مواد گندزدای دارای مجوز با طیف متوسط

ماده۳۱: از سطوح شیب دار نباید برای انتقال وجابجایی پسماندهای عفونی استفاده نمود.

ماده۳۳:  برچسب گذاری پسماندها باید دارای ویژگی های زیر باشد:

الف -هیچ کیسه محتوی پسماند نباید بدون داشتن بر چسب وتعیین نوع محتوای کیسه از محل تولید خارج شود.

ب-کیسه ها یا ظروف حاوی پسماند باید بر چسب گذاری شوند.

پ-برچسب با اندازه قابل خواندن باید بر روی ظرف یاکیسه چسبانده ویا بصورت چاپی درج شوند.

ت-بر چسب در اثر تماس یا حمل نباید به آسانی جدا یا پاک شود.

ث- برچسب باید از هر طرف قابل مشاهده باشد.

ح-بر روی برچسب باید مشخصات زیر ذکر شود.

۱- نام بخش                        ۲-نوع پسماند                        ۳- تاریخ تولید وجمع آوری                                   ۴- شیفت جمع آوری کننده                ۵- تاریخ بی خطر سازی

 

ماده۳۴:  مسئولان امــحاء زباله موظفند از تحویل گرفتن پســـماندهای فاقد برچــسب خود داری نمایند.

ماده۳۵: وقتی سه چهارم ظروف وکیسه های محتوی پیمانه پزشکی ویژه پر شده باید پس از بستن آنها را جمع آوری نمود.

ماده۳۶: پسماندهای عفونی وعادی باید همه روزه (یا در صورت لزوم چند بار در روز جمع آوری وبه محل تعیین شده برای ذخیره موقت پسماند حمل شوند.)

ماده ۳۷:  باید به جای کیسه ها وظروف مصرف شده بلافاصله کیسه ها وظروفی از همان نوع قرار داده شود.

ماده۳۸:  سطلهای زباله پس از خارج کردن کیسه پر شده پســــماند بلافاصله شستشو وگند زدایی شوند.

 

فصل ششم : نگهداری

ماده ۳۹:  نگهداری پسماندهای پزشکی باید جدا از سایر پسماندهای عادی انجام شود.

ماده۴۰:  محل ذخیره ونگهداری موقت باید در داخل مرکز تولید زباله طراحی شود.

ماده۴۱: جایگاه نگهداری پسماند باید دارای شرایط زیر باشد:

الف- پسماندهای پزشکی باید در محلی بدور از تاثیر عامل جوی نگهداری شوند ووضعیت کلی بسته بندی یا ظرف آنها در برابر شرایط نامساعد آب وهوایی مثل باران، برف، گرما، تابش خورشید ونظایر آن محافظت شود.

ب- جایگاههای نگهداری پسماندها باید به گونه ای ساخته شوند که نسبت به رطوبت نفوذ ناپذیر بوده وقابلیت نگهداری آسان با شرایط بهداشتی مناسب را فراهم آورد.

پ- جایگاههای نگهداری باید دور از محل خدمت کارکنان، آشپزخانه، سیستم تهویه ومحل رفت آمد پرسنل بیماران ومراجعان باشد.

ت- ورود وخروج حشرات، جوندگان، پرندگان و… به محل نگهداری پسماندها ممکن نباشد.

ث- محل نگهداری پسماند باید دارای تابلو گویا وواضح باشد.

ج- محل نگهداری نباید امکان فساد، گندیدن یا تجزیه زیستی پسماندها را فراهم کند.

چ- انبارداری این پسماندها نباید به شیوه ای باشد که ظروف یا کیسه ها پاره ومحتویات آنها در محیط رها شود.

ح- امکان کنترل دما در انبار نگهداری و نیز نور کافی وجود داشته باشد.

خ- سیستم تهویه مناسب با کنترل خروجی وجود داشته باشد، سیستم تهویه آن کنترل شود. وجریان هوای طبیعی از آن به بخشهای مجاور وجود نداشته باشد.

د- امکان تمیز کردن وضد عفونی کردن محل و آلودگی زدایی وجود داشته باشد.

ذ- فضای کافی در اختیار باشد تا از روی هم ریزی پسماند جلوگیری شود.

ر- دارای سقف محکم وسیستم فاضلاب مناسب باشد.

ز- دسترسی وحمل ونقل پسماند آسان باشد.

س- امکان بارگیری با کامیون ، وانت وسایر خودروهای باربری وجود داشته باشد.

ش- انبار دارای ایمنی مناسب باشد.

ص- محل بایستی مجهز به سیستم آب گرم وسرد وکف شوی باشد.

ض-چنانچه بی خطر سازی در محل  اتاقک نگهداری تولید انجام می شود باید فضای کافی برای استقرار سیستم های مورد نظر در محل نگهداری پسماند فراهم باشد.

ماده۴۲: محل نگهداری برای واحد های کوچک می تواند شامل سطلهایی دارای سیستم حفاظتی واقع در یک محل امن باشد.

ماده۴۳: محل نگهداری پسماند باید سیستم امنیتی مناسب ومطمئن داشته وورود وخروج پسماند با نظارت مسئول مربوطه صورت پذیرد واز ورود افراد غیر مسئول به آن جلوگیری بعمل آید(امکان قفل کردن فراهم باشد)

ماده۴۴: بازدید از محل به منظور جلوگیری از نشت ویا ایجاد عفونت توسط تولید کننده صورت پذیرد.

ماده۴۵: در صورت عدم وجود سیستم سرد کننده زمان نگهداری موقت(فاصله زمانی بین تولید وتصفیه یا امحاء) نباید از موارد زیر تجاوز کند.

الف:شرایط آب وهوایی معتدل۷۲ ساعت در فصل سرد ۴۸ ساعت در فصل گرم.

ب: شرایط آب وهوایی گرم ۴۸ ساعت در فصل سرد، و۲۴ ساعت در فصل گرم.

ماده۴۶:  انواع پسماندهای پزشکی ویژه باید جدا از یکدیگر در محل نگهداری شوند ومحل نگهداری هر نوع پسماند باید با علامت مشخصه تعیین شود. به خصوص پسماندهای عفونی، سیتوتوکسیک، شیمیایی، رادیواکتیو، به هیچ وجه در تماس با یکدیگر قرار نگیرند.

 

فصل هفتم : حمل ونقل

ماده۴۷: حمل ونقل در واحد تولید کننده پسماندبه صورت زیر صورت می پذیرید.

الف- حمل پسماند در درون مرکز تولید پسماند به صورتی طراحی گردد که با استفاده از چرخ دستی یا گاری برای بارگیری وتخلیه آسان پسماند امکان پذیر باشد.

ب- فاقد لبه های تیز وبرنده باشد وبه گونه ای که کیسه ها یا ظروف را پاره نکند.

پ-شستشوی آن آسان باشد.

ت-وسایل هر روز نظافت وضد عفونی شوند.

ث-از چرخ دستی پسماند برای حمل مواد دیگر استفاده نشود ونشت ناپذیر باشد.

ج- ازسیستم پرتاب برای انتقال زباله به محل نگهداری استفاده نشود.

ماده ۴۸: تعویض وسیله حمل پسماند از انتهای بخش در بیمارستان برای انتقال به محل نگهداری موقت ضروری است.

ماده۴۹: در واحد هایی که حجم تولید پسماند کم است مانند مطب ها می توان از سطل زباله قابل شستشو وغیر قابل نشت، مقاوم ومجهز به کیسه های مقاوم برای حمل زباله استفاده شود.

ماده۵۰: تولید کننده پسماند می تواند محل پسماند به محل امحاء را از طریق قرار داد به شرکت های صالح واگذار نماید. نظارت بر حسن انجام کار بر عهده تولید کننده منطبق با ماده(۷) قانون مدیریت پسماند خواهد بود.

ماده۵۱: جابجایی وحمل ونقل وبارگیری بسته ها وظروف باید به گونه ای صورت پذیرد که وضعیت بسته بندی وظروف ثابت مانده ودچار نشت، پارگی، شکستگی وبیرون ریزی پسماند نشوند.

ماده۵۲: حمل ونقل فرامرزی پسماند ، تابع قوانین وضوابط کنوانسیون بازل می باشد.

ماده۵۳: بارگیری باید با شرایط زیر صورت پذیرد:

الف-واحد امحاء کننده از دریافت پسماندهای فاقد بر چسب اکیداً خودداری نماید.

ب- کارگران باید در مراحل مختلف بارگیری وتخلیه مجهز به پوشش مناسب مطابق با دستورالعمل ماده(۵) قانون مدیریت پسماندها که توسط وزارت تدوین شده وبه شرح پیوست شماره( ۴ )که به مهر پیوست تصویب نامه هیئت وزیران تایید شده است باشد.

پ- کیسه ها وظروف را می توان مستقیماً در خودرو قرار داد.

ماده۵۴: خودرو حمل کننده پسماند باید دارای ویژگی های زیر باشد.

الف:کاملاً سرپوشیده باشد.

ب:قسمت بار نفوذ ناپذیر ونشت ناپذیر باشد.

ت:قسمت بار  دارای سیستم ایمنی، ضد حریق وضد سرقت باشد.

ث: بر روی بدنه خودرو دردو سمت ودرسمت عقب نماد بین المللی نوع پسماند ونام شرکت حمل کننده وشماره مجوز خودرو درج شود.

ج:از خودروحمل پسماند برای حمل مواد دیگر یا پسماندهای عادی استفاده نشود.

چ: اندازه خودرو متناسب با جمع پسماند باشد.

ح: ارتفاع درونی خودرو حدود۲/۲ متر باشد.

خ:اتاق راننده از قسمت بار مجزا باشد.

د:امکان نظافت وضدعفونی کردن داشته باشد کف پوش خودرو از جنس فرش یا موکت نباشد وحتی الامکان پوششی یکپارچه وبدون هنر داشته باشد.

ذ:در حین حمل ونقل ودر زمان عدم استفاده قسمت بار قفل شود.

ماده۵۵: خودروهایی که قسمت بارکش آنها قابل جدا شدن است، ارجح می باشند. به این ترتیب می توان قسمت بار را در واحد بارگیری قرار داد ویا از آن به عنوان انبار استفاده کرده پس از پر شدن آن را با یک بارکش خالی تعویض نمود.

ماده۵۶: در مواردی که زمان نگهداری یا حمل طولانی تر از زمان های مندرج در ماده(۴۶)است، باید از کامیونهای با سیستم سرد کننده استفاده نمود.

ماده۵۷: از مسیرهای کم ترافیک وکم حادثه برای رساندن پسماند به محل امحاء استفاده شود.

ماده۵۸: حمل ونقل پسماند های پزشکی صرفاً توسط شرکت های صلاحیت دار وبر اساس مجوز وفرم هایی صورت گیرد که توسط وزارت وسازمان صادر می شود ودر صورت نیاز ودرخواست باید به مسئولان نظارتی اعم از وزارت، سازمان وماموران راهنمایی ورانندگی ارایه گردد.

تبصره: حمل ونقل پسماند پزشکی توسط پست ممنوع است.

ماده۵۹: حمل پسماند صرفاً به مقصد نهایی مشخص شده در مجوز وبدون اتلاف زمان صورت پذیرد.

ماده۶۰: جابجایی وحمل ونقل پسماند تفکیک شده پزشکی ویژه با پسماندهای عادی ممنوع است.

 

فصل هشتم: بی خطر سازی وتصفیه وامحاء

ماده۶۱: انتخاب روش بی خطر سازی وامحاء پسماندهای پزشکی ویژه بستگی به عوامل مختلفی از جمله نوع پسماند، کارایی روش ضدعفونی ملاحظات زیست محیطی وبهداشتی، شرایط اقلیمی ، شرایط جمعیتی میزان پسماند ونظایر آن دارد.

ماده۶۲:هر تولید کننده پسماند پزشکی ویژه می بایست یکی یا تلفیقی از روشهای بی خطر سازی، تصفیه وامحاء را انتخاب وپس از تایید وزارت به اجرا گذارد.

ماده۶۳:مکان استقرار سیستم مورد استفاده در خصوص سیستم های متمرکز باید از نظر فنی وخروج آلاینده ها به تایید سازمان برسد.

ماده۶۴: بی خطر سازی پسماندهای عفونی وتیز وبرنده توسط مراکز عمده تولید کننده پسماند پزشکی ویژه(مانند بیمارستان ها) ودر شهرهای متوسط وبزرگ باید در محل تولید انجام شود تا مخاطرات ناشی از حمل ونقل وهزینه های مربوطه به حد اقل برسد.            در شهرهای کوچک وروستاها ومـــراکز کوچک، پســماندها می توانند در سایت مـرکزی بی خطر گردند.

ماده۶۹- هر روش تبدیل پسماند پزشکی ویژه به عادی باید دارای ویژگی های زیر باشد.

الف: دستگاهها باید قابلیت غیر فعال سازی میکروبی اسپورهای باکتری(Microbial inactivation efficacy) به میزان حداقل تا(۶)کاهش لگاریتمی در پایه ۱۰ را داشته باشد.(۶log10)

ب: محصولات جانبی سمی یا خطرناک در حین بی خطر سازی تولید نگردد.

پ:خطر واحتمال انتقال بیماری وعفونت را حذف نماید.

ت: مستندات مربوط به انجام فرآیند وبررسی صحت عملکرد دستگاه وجود داشته باشد.

ث: خروجی های روش بایستی برای انسان ومحیط زیست بی خطر بوده وبه راحتی بدون انجام فرآیند دیگری قابل دفع باشد.

ج:از لحاظ ایمنی دارای شرایط مناسب باشد در کلیه مراحل کار،ایمنی  سیستم حفظ شود.

چ: مقرون به صرفه باشد.

ح: توسط جامعه قابل پذیرش باشد.

خ: از نظر بهداشتی وایمنی برای کارکنان وکاربران و… بی خطر باشد. ویا حداقل خطر را ایجاد نماید.

د: در راستای عمل به تعهدات بین المللی کشور باشد.

ذ: کلیه روشهای مورد استفاده باید در قالب مدیریت پسماند به تایید مراجع صالح برسد.

ر: در زمان های اپیدمی وخاص وزارت معیار جدیدو موقت متناسب با شرایط وحد اقل تا(۶)کاهش لگاریتمی در پایه (۱۰) باکتری های شاخص را اعلام نماید.

ز: اعضاء اندام ها قطع شده بایستی مجزا جمع آوری وبرای دفع به گورستان محل حمل شده وبه روش خاص خود دفن گردد.

تبصره: ضوابط ومعیارهای روشهای عمده تصفیه در پیوست شماره(۲)که به مهر پیوست تصویب نامه هیئت وزیران تایید شده است خواهد بود.

ماده۷۰: نصب هر گونه زباله سوز اعم از متمرکز وغیر متمرکز در شهرها ممنوع است.

ماده۷۱: استقرار هر گونه سیستم تصفیه یا امحاء مرکزی منوط به انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی خواهد بود.

ماده۷۲: با تغییر فناوری و روی کارآمدن فناوریهای نو، واحد های تولید کننده موظف به بررسی کارایی این فناوری ودر صورت تایید، استفاده از آنها به جای روشهای قدیمی تر می باشند.

ماده ۷۳: این ضوابط به عنوان ضوابط جایگزین هر نوع ضابطه قبلی در این خصوص تلقی گردید. ودر صورت وجود موارد مشابه، این ضوابط معتبر وقابل اجرا می باشد.

پیوست(۱) جدول طبقه بندی پسماندهای پزشکی ویژه:

نام رده پسماند شرح ومثال
پسماند عفونی پسماندهای مظنون به داشتن عوامل زنده بیماریزا مانند محیط های کشت میکروبی آزمایشگاه، پسماندهای ناشی از جداسازی بیماران عفونی، بافتها(سواب آلوده)،مواد یا تجهیزاتی که با فرد مبتلا به بیماری عفونی تماس داشته اند ومواد دفع شده از این بیماران.
پسماند آسیب شناسی مانند بافتها وآبگونه های انسان، تکه هایی از بدن انسان، خون وسایر آبگونه های بدن،جنین.
پسماندهای تیز وبرنده مانند سوزن ترزیق،دستگاه(set)آنفورین، تیغه چاقو، چاقو، تیغ، شیشه های شکسته.
پسماندهای دارویی خطرناک مانند داروهای تاریخ گذشته یا غیر لازم(اقلامی که حاوی دارو یا اقلامی که با دارو آلوده شده اند مانندقوطی ها وشیشه های دارویی) که در صورت آزاد شدن در محیط برای محیط وانسان مضر باشد.
پسماندهای ژنوتوکسیک مانند پسماندهای دارای موادی با خصوصیات سمی برای ژنها، ازجمله پسماندهای دارای داروهای سایتوتوکسیک(که بیشتر در درمان سرطان به کار می روند)ومواد شیمیایی سمی برای ژن ها.
پسماندهای شیمیایی خطرناک که محتوی مواد شیمیایی مانند معرفهای آزمایشگاهی داروهای ثبوت وظهور فیلم مواد، مواد ضدعفونی کننده وگندزدای تاریخ گذشته ویا غیر لازم وحلالها می باشند. که بصورت آزاد شده در محیط برای محیط وانسان مضر باشد.
پسماندهای دارای فلزات سنگین مانند باتری ها،ترمومترهای شکسته، وسایل دارای جیوه برای          اندازه گیری فشار خون و….
ظرفهای تحت فشار مانند سیلندرهای گازها، کارتریج گازو قوطی افشان
پسماندهای پرتو ساز پسماندهای محتوی مواد رادیو اکتیو: شامل مقررات خاص خود  می شود و از شمول این ضوابط خارج است.

شرح انواع پسماندهای پزشکی ویژه :

پسماندهای عفونی:

  • پسماندهای عفونی مظنون به داشتن عوامل زنده بیماریزا(باکتریها،ویروسها، انگل ها یا قارچها)به مقدار ویا کیفیتی که بتوانند در میزبانان حساس موجب بیماری شوند، می باشند. این رده شامل موارد ذیل است.
  • کشت ها ومواد نگهداری شده حاوی عوامل بیماریزای ناشی از کار آزمایشگاه
  • پسماندهای ناشی از عوامل جراحی وکالبد شکافی اجساد مبتلا به بیماریهای عفونی(مانند بافتها، مواد وتجهیزاتی که در تماس با خون یا دیگر آبگونه های بدن).
  • پسماندهایی که در تماس با بیماریهای عفونی همودیالیز شده باشند.(مانند تجهیزات دیالیز از جمله لوله گذاری وفیلترها، حوله های یکبار مصرف،گان، پیشبند، دستکش ولباس آزمایشگاه)
  • هر نوع اسباب یا مواد دیگری که در تماس با اشخاص یا جانوران آلوده بوده اند.

توجه:اجساد تیز وبرنده آلوده نیز زیر مقوله پسماندهای عفونی اند اما در این ضوابط جداگانه شرح داده می شوند.

  • کشت ها ومواد نگهداری شده بشدت آلوده کننده بوده وشامل عوامل بیماریزای عفونی بوده پسماند کالبد شکافی ها، اجساد جانداران، ودیگر پسماندهایی که به آنها تلقیح شده وآلوده شده اندیا در تماس با این گونه عوامل بیماریزا بوده اند “پسماند بشدت آلوده کننده “نامیده می شوند.

۲– پسماندهای آسیب شناختی:

پسماندهای آسیب شناختی شامل بافتها، اندامها، اجزای بدن، جنین انسان وجسد جانداران، خون وآبگونه های بدن اند . در این مقوله اجزای قابل شناسایی بدن انسان وجانوران را پسماندهای تشریحی می نامند.

۳– اجسام تیز وبرنده

اجسام تیز وبرنده اقلامی هستند که می توانند موجب زخم از قبیل بریدگی ها ویا سوراخ شدگی شوند. وعبارتنداز سوزنها، سوزنهای زیر جــلدی، تیغه چاقوی جــراحی، ودیگر تیغه ها، چاقو ست ها انفوزیون، اره ها، شیشه شکسته ها، وناخن بیماران و… که ممکن است عفونی باشند یا نباشند. به هر حال بعنوان پسماندهای بشدت تهدید کننده سلامتی به شمار می آیند.

۴-پسماندهای دارویی:

پسماندهای دارویی عبارتند از داروی تاریخ گذشته ، مصرف نشده، تفکیک شده وآلوده کننده، واکسن ها مواد مخدر وسرم هایی که دیگر به آنها نیازی نیست وباید به نحومناسبی دفع شوند. این رده همچنین شامل اقلام دور ریخته شده مورد مصرف در کارهای دارویی مانند بـطری ها وقوطی های دارای باقیــمانده داروهای خــطرناک، دستــکش ماسک، لوله های اتصال، وشیشه (ویال)های داروها هم بوده که در صورت آزاد شدن در محیط برای محیط وانسان مضر باشند.

۵– پسماندهای ژئو توکسیک

پسماندهای ژئو توکسیک به شدت خطرناکند وممکن است خصوصیات ایجاد جهش سلولی عجیب الخلقه یا سرطان زایی داشته باشند این پسماندها مشکلات ایمنی جدی به وجود می آورند. این مشکلات هم درون بیمارستان وهم پس از دفع پسماندها در بیرون از بیمارستان می تواند باشد وباید مورد توجه خاص قرار داشته باشند پسماندهای ژئوتوکسیک میتوانند دارای داروهای سایتوتوکسیک معین(به شرح ذیل) سایتو توکسیک، مواد شیمیایی، مواد پرتو ساز، باشند. داروهای سایتوتوکسیک (یا ضد نئوپلازی)که مواد اصلی این مقوله را تشکیل می دهند می توانند بعضی سلولهای زنده را بکشند یا رشد آنها را متوقف کنند.این داروها برای شیمی درمانی سرطانها به کار می روند. داروهای سایتوتوکسیک نقش مهمی در درمان انواع بیماریهای نئوپلازیک دارند همچنین به عنوان ماده ایمونوساپرسیو هنگام پیوند اندام ودرمان بیماریهای گوناگون دارای اساس ایمنی شناختی کاربردهای گسترده ای دارند. داروهای سایتوتوکسیک بیشتر اوقات در بخشهای تخصصی مانند بخش سرطان شناسی وواحد های پرتو درمانی مصرف می شوند. که نقش اصلی آنها درمان سرطان است.

رایج ترین مواد ژئوتوکسیک مورد استفاده در مراقبت تندرستی در کادر زیر نشان داده شده اند داروهای سایتوتوکسیک خطرناک را می توان به شرح زیر رده بندی کرد:

رایج ترین فرآوردهای ژئوتوکسیک مورد استفاده در مراقبت های بهداشتی درمانی

۱-طبقه بندی شده به عنوان سرطانزا

·        مواد شیمیایی:

بنزن

·        داروهای سایتوتوکسیک وغیره:

آزاتیو چرین،کلرامبوسیل، کلرنفازین، سیکلوسپورین، سیکلوفسفامید، ملفالان سیموسیتن،تاموکسیفن، تیوتیا، ترسولفان

·        مواد پرتوزا(رادیو اکتیو)

۲– طبقه بندی شده بعنوان سرطانزایی ممکن یا احتمالی

مواد سایتوتکسیک یا داروهای دیگر:

آزاساپتیدین، بلئومایسین،کاروموستاین، کلرامفینکل، کلروزتوسین،سیس پلاتین،داکاربازین،دائونوروبیسین، دی هیدروکسی متیل فلوراتریزین(مانندپانفوران که دیگر مصرف نمی شود) دوکسوروبیسین،لوموستین،متیل تیوراسیل،مترونیدازول، میتومایسین، نامتوپین، نیریدازول، اگزازپام، فناستین، فنوباربیتال، فینیتوئین، پروکاربازین، هیدروکلراید، پروژسترون، سارکولیزین، استرپتوزوسین، تری کلرمتین.

۳-این طبقه بندیها طبق طبقه بندی گروه کاری سازمان بین المللی پژوهش درباره سرطان است.

  • مواد الکیلاتور: که موجب آلیکیلاسیون نوکلئوتیدهایDNA ومنجر به پیوند متقاطع وکدنویسی غلط در ذخیره ژنی می شوند.
  • آنتی متابولیت ها: که اثر بازدارنده بر ساخت زیستی اسید نوکلئیک های سلول دارند.
  • مواد بازدارنده تقسیم سلولی که از تکثیر سلول جلوگیری می کنند.
  • پسماندهای سایتوتوکسیک از چند منبع در مراقبت تندرستی تولید می شوند و می توان آنها را به شرح ذیل طبقه بندی کرد.
  • مواد آلوده به فراورده های دارویی وتجویز داروها مانند سرنگ، سوزن، ویال، gauge، بسته بندی.
  • داروهای منسوخ شده وداروهای برگشتی از بخشهای بیمارستان.

در بیمارستان های تخصصی سرطان، پسماندهای ژئوتوکسیک (که دارای مواد سایتوتوکسیک یا پرتوزاهستند)ممکن است تا ۱%از مجموع پسماندهای بهداشتی درمانی را تشکیل دهند.

۶- پسماندهای شیمیایی

پسماندهای شیمیایی تشکیل می شوند از مواد جامد وگازهای شیمیایی که به عنوان مثال برای کارهای تشخیصی وتجربی وکارهای نظافت، خانه داری ، وگندزدایی به کار می روند. پسمانهای شیمیایی مراقبت های بهداشتی درمانی می توانند خطرناک یا بی خطر باشند در زمینه حفاظت از تندرستی از موقعی خطرناک به شمار می آیند که حداقل یکی از خصوصیات ذیل را داشته باشند:

  • سمی
  • خاصیت خورندگی(مانند اسیدهای یاph۟کمتر از۲ وبازهایی با ph بیشتر از ۱۲)
  • قابلیت احتراق خود به خود
  • واکنش دهنده(مانند مواد انفجاری، مواد واکنش دهنده در مقابل آب وحساس به ضربه)
  • ژئوتوکسیک (مانندداروهای سایتوتوکسیک)

پسماندهای شیمیایی غیر خطرناک شامل آن دسته از مواد شیمیایی است که هیچ یک از خصوصیت های مذکور را نداشته باشند. مانند قندها ، امینواسیدها وبعضی املاح آلی وغیر آلی.

انواع مواد شیمیایی خطرناک مورد استفاده ورایج در تاسیسات ونگهداری مراقبت های بهداشتی درمانی بیمارستان ها که به احتمال زیاد در پسماندهای شیمیایی خطرناک مورد استفاده ورایج در تاسیسات ونگهداری مراقبت های بهداشتی درمانی وبیمارستانها که به احتمال زیاد در پسماندها یافت می شوند در چند بند ذیل شرح داده می شوند.

۷– پسماندهای محتوی فلزات سنگین :

یک زیر رده از پسماندهای شیمیایی خطرناک وبه طور معمول بشدت سمی اند .پسماندهای دارای جیوه به طور مشخص از نشت تجهیزات شکسته شده بالینی بوجود می آیند جیوه های پخش شده از چنین دستگاههایی تا حد ممکن باید جمع آوری شوند بقایای کارهای دندان سازی هم مقدار زیادی جیوه دارد .پسماندهای دارای کادمیوم عمدتاً از باتری های دور ریخته وشکسته به وجود میآیند برخی پانل های تقویت شده با چوب با مقداری سرب هنوز هم بعنوان ضد نفوذ کردن پرتوهای x ودر بخشهای تشخیصی به کار می روند. چند نوع دارو آرسنیک دارند اما این ضوابط به عنوان پسماندهای دارویی شرح داده می شوند.

۸– ظروف تحت فشار

بسیاری از انواع گازها در مراقبت از سلامتی ویا در تجهیزات آزمایشگاهی به کار می روند (کادر زیر را نگاه کنید)این گازها بیشتر اوقات در سیلندرهای تحت فشار ،وقوطی های افشانه ای می باشند وبسیاری از آنها باقی مانده )قابل مصرف دوباره هستند، اما بعضی از انواع دیگر-و به خصوص قوطی های افشانه را باید به نحو مناسب دفع کرد.

گازها خواه از نوع خنثی (inert)یا بالقوه خطرناک که در ظروف تحت فشار قرار دارند همواره باید با دقت مدیریت شوند. ظرف گاز اگر در پسماند سوز انداخته شود یا به طور اتفاقی سوراخ شود ممکن است منفجر شود .

گازهایی که از همه بیشتر در مراقبت از سلامتی به کار می روند:

گازهای هوشبری :اکسید ازت، هیدروکربن های هالوژنه فرار(مانند هالوتان، ایزوفلوران،انفلوران)که به مقدار زیاد به جای اتر وکلروفرم استفاده می شود.

کاربردها-در اتاق عمل بیمارستان، هنگام زایمان در زایشگاهها ودر آمبولانس ها ،در بخش های بیمارستان عمومی هنگام انجام اعمال دردناک ، در دندانپزشکی، به عنوان تسکین به کار می روند.

اتیلن اکساید:کاربردها-برای سترون سازی تجهیزات جراحی و اسبابهای پزشکی،در محل مرکزی توزیع لوازم،و گاهی در اتاق عمل بیمارستان.

اکسیژن:در سیلندرها یا انبارهای بزرگ به شکل گازی یا مایع نگهداری می شود و از طریق لوله کشی مرکز توزیع می شود. کاربرد-مصرف استثنایی برای بیماران

هوای فشرده:کاربردها-در کارهای آزمایشگاهی،تجهیزات درمان استنشاقی،تاسیسات و نگهداری تجهیزات و در دستگاههای کنترل محیط زیست.

۹- پسماندهای پرتوسازی ورادیواکتیو: از شمول این ضوابط خارج است.

 

۱۰- پسماندهای عادی:

پسماندهای ناشی از کارکردهای خانه داری ومدیریت اجرایی این مراکز می باشند که شامل پسماندهای آشپزخانه ، آبدارخانه، قسمت اداری مالی، ایستگاههای پرستاری،باغبانی، وازاین قبیل است. این پسماندها بخش بزرگی از پسماندهای تولید شده در مراکز بهداشتی درمانی را تشکیل می دهند وباید نسبت به جدا سازی آنها در مبدا تولید اقدام شود مدیریت این دسته پسماندها مربوط به شهرداریها، دهیاریها وبخشداریها می باشد.

پیوست۲:

ضوابط ومعیارهای روشهای عمده تصفیه و دفع

۱-معیارها وضوابط روش سترون سازی با اتوکلاو

الف)در راهبری اتوکلاو ها عوامل زیر باید مد نظر قرار گیرد.

زمان ، درجه حرارت، فشار، نوع پسماند، نوع ظروف، نحوه بارگذاری وحداکثر میزان بارگذاری.

ب) این روش برای پسماندهای عفونی وتیز وبرنده کاربرد دارد.

پ)پسماندهای شیمیایی ودارویی نباید با این روش تصفیه شوند.

ت)چنانچه از اتوکلاو وبدون خردکن استفاده می شود باید کیسه وظروف ایمن(s.b)حاوی پسماند قابل اتوکلاو کردن باشند.

ج)مدت زمان سترون سازی بستگی به مقدار وچگالی بار( پسماند) دارد.

چ)دستگاه باید حداقل سالی یکبار کالیبره شود ومستندات آن موجود باشد.

ح)استفاده از شاخص های شیمیایی (مانند نوارهای حساس به حرارت ویا موراد مشابه دیگر)برای هر دوره کاری(سیکل)که سترون می شوند، ضروری است تا نشان دهد شرایط کامل سترون سازی ایجاد شده است.

خ)استفاده از شاخص های بیولوژیک باسیلوس استئاروترموفیلوس حداقل ماهی یکبار ضروری است تا از صحت عملیات سترون سازی اطمینان حاصل شود.

د)مستندات باید حداقل به مدت یکسال نگهداری شود.

ذ)وقتی یک اتوکلاو وگراویتی برای پسماند مورد استفاده قرارمی گیرد:  درجه حرارت نباید کمتر از ۱۲۱ درجه سانتی گراد،وفشار۱۵پوندبر اینچ مربع(psi) باشد وزمان ماند کمتر از ۶۰ دقیقه نباشد.

برای یک اتوکلاو وبا زمان ماند ۴۵ دقیقه درجه حرارت کمتر از ۱۳۵ درجه نباشد وفشار ۳۱psi باشد.

ر)وقتی یک اتوکلاووکیوم برای پسماندهای پزشکی استفاده می شود باید موارد زیر را شامل شود.

برای یک اتوکلاو وبا زمان ماند ۴۵ دقیقه ،درجه حرارت کمتر از۱۲۱ درجه سانتی گراد وفشار۱۵ psiباشد.

برای یک اتوکلاو با زمان ماند ۳۰ دقیقه درجه حرارت کمتر از۱۳۵ درجه سانتی گراد نباشد وفشار۳۱psi باشد.

ز)پسماندهای پزشکی نباید بعنوان پسماند تصفیه شده در نظر گرفته شود مگراینکه اندیکاتور زمان ودرجه حرارت وفشار نشان دهد که در طی فرآیند سترون سازی با اتوکلاو ،زمان ،درجه حرارت وفشار لازم تامین شده است.

ژ)اگر به هر دلیل اندیکاتور زمان،درجه حرارت یا فشار نشان دهد که این سه عامل مناسب نبوده تمام بار پسماند پزشکی باید دو باره اتوکلاو شود تا فشار،درجه حرارت وزمان ماند مناسب به دست آید.

ثبت کردن پارامترهای راهبردی(اداره کردن)

هر اتوکلاو باید مجهز به تجهیزات ثبت کامپیوتری یا گرافیک باشد.تا به طور اتوماتیک ومداوم پایش شود وتاریخ  زمان ،روز تعداد بار وپارامترهای عملیاتی را به طور کامل در سراسر سیکل کاری اتوکلاو ثبت کند.

 

آزمایش صحت فرآیند،تست اسپور:

الف)اتوکلاو باید به طور کامل ومداوم اندیکاتور بیولوژیکی مصوب حاوی(Bacillus stearo thermophilus) را در ماکزیمم ظرفیت طراحی شده هر واحد اتوکلاو بکشد.

ب)اندیکاتور بیولوژیک برای اتوکلاو ویالهای اسپورهای باسیلوس استئاروترموفیلوس یا نوارهای اسپور با ۱۰× ۱اسپور در میلی متر است.

پ)تحت هیچ شرایطی برای اتوکلاوی با دمای ۱۲۱ درجه سانتی گراد وفشارpsi 15کار می کند زمان ماند پسماند در آن نباید کمتر از۳۰ دقیقه باشد.

 

آزمایش روتین:

وقتی یک نوار اندیکاتور شیمیایی به یک درجه حرارت معین می رسد تغییر رنگ می دهد ومی تواند برای نشان دادن صحت وسقم اینکه درجه حرارت مناسب بدست آمده است مورد استفاده قرار گیرد.

ممکن است استفاده بیشتر از یک نوار روی بسته پسماند در محلهای مختلف برای اطمینان از اینکه محتویات داخلی بسته ها به طور کامل اتوکلاو شده اند، لازم باشد.

۲- ضوابط ومعیارهای روش ماکروویو

الف- تصفیه با میکروویو نباید برای پسماندهای رادیواکتیو، خطرناک یا سایتوتوکسیک ،لاشه حیوانات آلوده وقسمتهای بدن واقلام فلزی بزرگ استفاده شود.

ب-سیستم ماکروویو باید با تست راندمان /تست های روتین وبرنامه تضمین شده اجرایی که ممکن است به وسیله تهیه کننده فراهم شود، قبل از اجرا تست شود.

پ-ماکروویو باید کاملاً باکتریها ودیگر ارگانیسم های پاتوژن را بکشد که توسط اندیکاتور بیلوژیکی مصوب در حداکثر ظرفیت طراحی شده هر واحد ماکروویو ثابت می شود.اندیکاتورهای بیولوژیکی برای ماکروویو اسپورهای bacillus subtilis  با استفاده از ویالها یا نوارهای اسپور که حاوی ۱۰×۱ اسپور در میلی متر است.

۳- ضوابط ومعیارهای دفن بهداشتی

الف:یک چاله یا ترانشه با حداقل ۲ متر عمق حفر شود نصف آن با پسماند پر شود سپس۵/۰ متر با آهک وتاسطح با خاک پر شود.

ب:باید مطمئن شد حیوانات دسترسی به سایت دفن ندارند. حصارکشی با سیم های آهنی گالوانیزه با نصب حفاظ مناسب می باشد.

پ:اگر ترانشه در طول روز پر نشده قبل از پر شدن کامل یک ترانشه ،پس از ریختن پسماند یک لایه ۱۰ سانتیمتری خاک باید برای پوشش پسماند اضافه شود.

ت: عملیات دفن باید تحت نظارت کامل ودقیق صورت گیرد.

ث: به منظور جلوگیری از نشت آلاینده به آبهای زیر زمینی سایت دفن باید نسبتاًغیر قابل نفوذ باشد وچاههای کم عمق نزدیک سایت نباشد.

ج:محل دفن باید از محل  مسکونی دور باشد ودر جایی واقع شود که مطمئن باشیم آبهای سطحی یا زیر زمینی آلوده نمی شوند منطقه نبایددر معرض سیل یا فرسایش باشد.

چ:محل دفن توسط سازمان حفاظت محیط زیست تعیین گردد.

ح: مسئول سایت دفن باید اطلاعات همه ترانشه های دفن را نگهداری کند.

۴- روش محفظه سازی

-این روش برای پسماندهای شیمیایی، دارویی تیز وبرنده کاربرد دارد.

-داروهای سایتوتوکسیک را نیز می توان پس از محفظه سازی دفن نمود.

شرح روش : یک ظرف پلاستیکی یا فلزی را تا سه چهارم از پسماندپر کرده سپس آنرا با ماده ای مانند فوم پلاستیک-ماسه-سیمان سفید یا خاک رس پر می کنند وپس از خشک شدن ماده افزودنی درب آنرا محکم بسته ودر محل چاله دفن می شود.

 

تجهیزات حفاظت فردی توصیه شده برای کارگران مرتبط با حمل ونقل پسماند:

۱- دستکش مخصوص    ۲-ماسک    ۳-لباس کار مناسب   ۴-پیش بند      ۵- شلوار   ۶-چکمه

دفع پسماندهای مواد شیمیایی اشتعال زا :

حلالهای الی مانند الکل های سبک، اتر، استن، را می توان به طور مجزا در انبارهای خنک حفظ کرد کم کم از آنها استفاده نمود وپسماندهای محدود آنها را در ظروف مقاومی انباشته به منظور سوزاندن در اختیار مسئولین ایمنی آزمایشگاه قرار داد.

برای انواع حلالهای سنگین آلی ، فنل ،پروپیلن اکساید، گلوتارآلدئید، فرم آلدئید، پارافرم آلدئید، زایلن و…جمع آوری وکنترل شده ای در محیط ومکان های متفاوت باید صورت گیرد وبا همکاری سازمانهای تحت قرارداد با سازمان محیط زیست وانرژی اتمی آنها را از محل آزمایشگاه دور ساخت.

*دفع پسماند مواد شیمیایی سمی*

قبل از دفع لازم است با بکار گیری شیوه های مختلف،مواد شیمیایی فعال وخطرناک را بی اثر کرد. به طور مثال محلول ۱۰تا۲۰ درصدی اکریل آمید که در آزمایشگاههای مولکولی به کار می رود سمی بسیار قوی به خصوص برای سیستم اعصاب مرکزی است(neurotoxic)محلول های اضافه آنرا می توان با افزودن ترکیبات خاصی مثل بیس آکریل آمید وEMED  به نوع ژل آن که غیر سمی است تبدیل وآنرا در سیکل زباله های شهری قرار داد. برای سم زدایی ترکیبات آلی محلول وسمی بخصوص محلول اتیدیوم بروماید ET-BR  وژلهای حاوی این محلولها می توان از زغال فعال حیوانی استفاده نمود که روش آن به شرح ذیل می باشد.

سم زدایی اتیدیوم بروماید و ژل های این محلولها:

ژل های حاوی این محلولها را می توان به مدت یک شبانه روز در ظرف حاوی یک یا دو لیترآب قرار داد تا مواد سمی آن  وارد فاز آبی گردد پس از اسکن کردن ژل آگارز وحصول اطمینان از نبودن ترکیبات آلی در ژل به محلول رقیق شده از ماده سمی یک قاشق چارکول اضافه نموده پس از یک ساعت محلول سوسپانسیون آن را از یک صافی معمولی می توان گذاراند.

در این صورت محلول زیر صافی که عاری از مواد سمی است را می توان دور ریخت وکاغذ ۶۵۰ درجه صافی حاوی چارکول ومواد سمی را در کوره لاشه سوز قرار داد این ماده سمی در تجزیه خواهد شد.

دفع پسماندهای مواد شیمیایی سرطانزا

قبل از دفع لازم است با بکارگیری شیوه های مختلف ، مواد شیمیایی فعال وخطرناک را بی اثر کرد. به طور مثال: پسماندهای ماده بسیار خطرناک وواکنش دهنده اسمیوم تترااکساید را می توان در روغن مایع قرار داد تا توان اکسیدکنندگی این ماده کاهش یابد. اسید پیکریک از مواد بسیار فعال وسرطانزا به شمار می آیند ونباید در تماس مستقیم با هوا قرار گیرند بدین منظور همواره باید مقداری آب بر روی این ترکیب قرار داد.

فنل وفرم آلدئید نیز از مواد نافذ ،سمی وسرطانزا محسوب می شوند وبرای کاستن اثرات سوء این ترکیبات پسماندهای محدود این ترکیبات را میتوان دردترژنت هایی با همین ساختار مثل دتول قرار داد تا سمیت آن کاسته شود سپس آنها را دور ریخت.

دفع پسماندهای مواد خطرناک زیست محیطی:

مواد بیولوژیک مخاطره آمیز : نمونه های بیولوژیک مشکوک به داشتن عوامل مخاطره آمیز می تواند شامل نمونه های خون ، ادرار ،مدفوع ، خلط ،مایع مغزی نخاعی ، مایع منی و دیگر مایعات بدن انسان یا حیوان ، بافتهای مختلف حیوان آلوده و کلیه مواد زاید بیولوژیک باشند.

نمونه های بیولوژیک ظروف پلاستیکی آماده را می توا ن در اتوکلاو و استریل نمود و پس از این امرتمام  نمونه ها و ظروف را در سیکل عمومی زباله قرار داد.

استفاده از ضدعفونی کننده ها ی جدید در حذف ترکیبات آلاینده مختلف (محلولهای دتر ژنت قوی مثل دکونکس ) نیز ضروری است.

دفع پسماندهای مواد رادیو اکتیو :

-آزمایشگاهها و مراکز تحقیقاتی که با مواد پرتوزا ( رادیو اکتیو ) کار می کنند باید با کسب اجازه از مسئول فیزیک بهداشت آن مجموعه و تحت نظارت نماینده معرفی شده از طرف وی که معمولاً از سازمان انرژی اتمی است شروع به فعالیت نمایند .

  • در چنین آزمایشگاههایی افراد موظفند یک دستگاه حساس به تششعات مواد پرتوزا film bag x) ( به خو د نصب کنند تا میزان دز دریافتی آنان از تششعات مختلف مواد پرتوزا در این دستگاه ثبت شود .
  • برای حفظ سلامتی افراد یک حد مجازی از طرف سازمان انرژی اتمی برای این مواد پرتوزا تعیین شده است .

این افراد باید هر شش ماه یک بار به آزمایشگاههای تشخیص طبی مراجعه و یک آزمایش کاملی را بدهند .

  • در صورت ریخت و پاش (SPLASH) مواد پرتوزا در محیط آزمایشگاه ضمن شناسایی محل ریزش مواد توسط دستگاههای حساس گایگر( GAIGER) با اسپری کردن مواد پاک کننده بسیار قوی در محل آلودگی با دستمالهای مخصوص جاذب رطوبت (PAD)   مواد آلاینده را پاک کرده پس از اطمینان از رفع آلودگی توسط دستگاه گایگر آن پدها را به سازمان انرژی اتمی انتقال می دهند تا با تدابیر ویژه ای آن مواد پرتوزا بی اثر شوند.

مواد شیمیایی واکنش گر

ردیف نام مواد شیمیایی مواد شیمیایی ناسازگار با اثرات متقابل
۱- اسید سولفوریک کلرات- پرکلرات- پر منگنات و آب
۲- نیتریک اسید استیک اسید- کرومیک اسید- آنیلین- کربن- هیدروژن سولفید
۳- استن           مخلوط اسید سولفوریک و اسید نیتریک
۴- هیدروژن پراکساید غالب فلزات و املاح آن ، موادآلی مثل آنیلین و نیترو متان
۵- آنیلین نیتریک اسید ،پراکسید هیدروژن
۶- گلیسیرین آمونیاک ، استیلن، بوتادی ان ، کاربید سدیم ، مشتقات نفتی
۷- سدیم ، پتاسیم ، لیتیم تتراکلرید کربن،انیدریک کربنیک و آب
۸- جیوه استیلن، هیدروژن
۹- ید استیلن و آمونیاک

 

دفع پسماندهای مواد شیمیایی خورنده :

  • این مواد شامل ترکیبات ذیل می توانند باشند : مواد معدنی ( اسیدهای غلیظ نیتریک و سولفوریک ،سود آمونیاک و….) و مواد آلی ( فرمالدئید ، اسید پیکریک و…..

 

در جدول ذیل نحوه پاکسازی سریع آنها از محیط های آزمایشگاهی آورده شده است.

ردیف مواد شیمیایی پاشیده نحوه پاکسازی
۱ اسید ها ، مواد عالی سدیم بی کربنات استفاده کنید بوسیله ی یک اسفنج یا ابر ماده را جذب کنید
۲ اسید ها ، مواد غیر آلی

 

از بی کربنات سدیم استفاده کنید همچنین از اکسید کلسیم یا بی کربنات سدیم می توان استفاده کرد سپس بوسیله ی یک اسفنج یا ابر ماده را جمع آوری کنید (اسید هیدرو فلوئوریک یک ماده مستثنی است).
۳ اسید کلرید ها از آب استفاده نکنید بوسیله ی شن یا بیکربنات سدیم جمع آوری و جذب کنید
۴ آلدئیدها بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید .
۵ آمین ها ی آلیفاتیک از بی سولفیت سدیم استفاده کنید بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید
۶ آمین های آروماتیک بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید .از تماس پوستی یا استنشاق اجتناب کنید .
۷ آمین های آروماتیک هالوژن دار بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید .از تماس پوستی یا استنشاق اجتناب کنید .
۸ ترکیبات ۳N (دارای قابلیت انفجار) بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید.با استفاده از محلول ۱۰درصد نیترات آمونیوم آلودگی زدایی کنید.
۹ باز ها (قلیاها) با اسید یا خنثی کننده های شیمیایی خنثی سازی کنید و بوسیله ی یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید
۱۰ کربن دی سولفاید

(قابل اشتعال و سمی)

بوسیله یک ابر یا اسفنج جذب جمع آوری کنید.

 

۱۱ کلروهیدرین ها بوسیله یک ابر یا اسفنج جذب وجمع آوری کنید ازتماس پوستی یااستنشاق اجتناب کنید.
۱۲ سیانیدها

 

قبل از جارو کردن حتما انها را مرطوب کنیدویاازجارو برقی یا فیلتر های هپااستفاده کنید.  مواد مرطوب را بوسیله یک ابریااسفنج جذب وجمع اوری کنید
۱۳ هالید ها)آلی یاغیر آلی( از بیکربنات سدیم استفاده کنید.
۱۴ هیدروکربن های هالوژن دار بوسیله یک ابر یااسفنج جذب وجع آوری کنید.
۱۵ هیدرازین ها بوسیله یک ابرو یا اسفنج جذب وجمع آوری کنیداز مواد آلی اجتناب کنید
۱۶ اسید هیدروفلوریک جذب بوسیله کربنات کلسیم یااکسید کلسیم نسبت به بی کربنات سدیم ترجیح داده میشود.استفاده از بی کربنات سدیم منجربه تشکیل سدیم فلورایداسیدمی شود که به طور قابل  ملاحظه ای از کلسیم فلورایداسید سمی تر است.مراقب باشید اسفنج مورد استفاده برا ی جذب ماده رادرست انتخاب کنید .اسفنج های خاصی که شامل ترکیبات سیلیکات هستند بااسید هیدروفلئوریک ناسازگار باشند
۱۷ محلول های نمک های غیرآلی از سودا استفاده کنید.
۱۸ مرکاپتان ها)سولفیدهای آلی( بامحلول هیپوکلریت کلسیم خنثی سازی کنید.بوسیله یک ابر یا اسفنج جذب یا جمع آ وری کنید .
۱۹ نیتریل ها مواد جامد را جارو کنید .بوسیله یک ابر یا اسفنج جذب و جمع آوری کنید .
۲۰ ترکیبات نیترید بوسیله یک ابر یا اسفنج جذب وجمع آوری کنید.از تماس پوستی واستنشاق اجتناب کنید.
۲۱ عوامل اکسید کننده از بی سولفیت سدیم استفاده کنید .
۲۲ پراکسید ها بوسیله یک ابر یا یک اسفنج جذب وجمع آوری کنید.
۲۳ فسفات ها بوسیله یک ابرویااسفنج جذب و جمع آوری کنید.
۲۴ مو.اد احیا کننده از سودا وبی کربنات سدیم استفاده کنید.

 

دستگاههای امحاء زباله

شرایط اتوکلا برای استفاده از شاخص بیولوژیکی:

فشار p:2/3-2/8 bar                 t: 135Oc                   T=20MIN

شاخص سنجش عملکرد دستگاههای اتوکلا و با توجه به نوع دستگاه متفاوت است

  • دستگاه خرد کن داشته باشد: ( گراویتی یا ثقلی) اندیکاتور شیمیایی بیولوژیک  با سیلوس استئارو تر موفیلوس استفاده می شود.
  • دستگاه خرد کن نداشته باشد: (پری وکیوم ) اندیکاتور شیمیایی بوویدیک D استفاده می شود .

 راهنمای استفاده از شاخص بیو لوژیکی:

  • ابتدا دو شاخص ( یا اندیکاتور) رابرداشته یکی را داخل محفظه اتوکلا و قرار می دهیم دیگری را به عنوان شاخص شاهد بیرون نگهداری می کنیم .
  • پس از فرایند اتوکلاو اندیکاتور را از محفظه خارج کرده و ۱۵ دقیقه صبر می کنیم تا خنک شود .
  • اندیکاتور ها را علامت گذاری می کنیم تا اشتباه نشوند و سپس درب فوقانی هر دو اندیکاتور را با اعمال نیرو بسته و با فشار انگشتان هر دو را شکانده ، در مدت ۳روز در دمای۵۵-۶۰درجه سانتی گراد  درون انکوباتور قرار می دهیم .
  • بعد از هر روز اندیکاتور ها را بازدید کرده و چنانچه تفاوت رنگ بین اندیکاتوری که داخل دستگاه گذاشته شده و اندیکاتوری که داخل دستگاه گذاشته نشده است ایجادگردد تست مورد قبول است و اگر تفاوت رنگ ایجاد نگردد تست مورد قبول نیست . اغلب اوقات اندیکاتوری  که داخل دستگاه گذاشته نشده به رنگ زرد مایل می گردد، دیگری که سیکل روی آن انجام شده بدون تغییر رنگ می ماند

احتیاط:

اندیکاتوررا وقتی از اتوکلا خارج می نمائید باید ۱۵ دقیقه صبر کنید تا حتماً سرد شود اگر در همان حرارت شکسته شود امکان دارد بترکد.

بر روی شاخص بر چسبی قرار گرفته به عنوان شاخص شیمیایی است چنانچه بعد از عمل اتوکلا برچسب تغییر رنگی نداشت استریلیزاسیون به خوبی اتفاق نیفتاده است .

توضیح اینکه برای صحت فرآیند اتوکلا و تست شاخص بیولوژیکی نسبت به شاخص شیمیایی در اولویت قرار دارد .

اطلاعات زیر جهت استفاده از شاخص بیولوژیکی بر روی کاغذ باید قید شوند:

  • شماره سیکل اتوکلاو ، زمان و تاریخ شروع استفاده از شاخص و مدت زمانی که شاخص در انکوباتور قرار گرفته است .
  • زمان و تاریخ  نتیجه نهایی
  • امضاء و نام شخص  مسئول انجام دهنده تست

روش نگهداری و دفع آن :

  • شاخص را در دمای Oc30 و ۷۰% رطوبت دور از عوامل استریل کننده نگهداری کنید
  • بعد از گذشت تاریخ انقضاء آن را مصرف نکنید
  • شاخص استریل شده با زباله معمولی دفع می گردد.

شیوه های محاسبه متوسط حجم سطلهای زباله وترالی زباله:

سطلهای با توجه به شکل حجمی خود، حجم آنها طبق فرمولهای زیر بدست می آید:

R1+R2

=R

۲

 

V=3.14 ∙R∙R∙H

 

 

X=X1+X2

۲

حجم بین=X.Y.Z

Y=Y1+Y2

۲

معمولاً واحد ابعاد CM می باشد حجم بدست آمده بر حسب CM3 مکعب می باشد که با تقسیم کردن آن بر ۱۰۰۰این حجم بر حسب لیتر بدست می آید.

 

 

 

روش بدست آوردن ظرفیت مورد نیاز دستگاه بر حسب لیتر:

روش اول :

حجم پسماند بر حسبLi/day=میزان تولید پسماند ضریب تبدیل پسماند به حجم×∙تعداد تخت مرکز× مثال:۱٫۲×۱۲×۳۷۰=۵۳۲۸

 

شیفت کاری بر حسب ساعت

تعداد سیکل=

زمان سیکل بر حسب ساعت

حجم پسماند

ظرفیت دستگاه بر حسب لیتر=

تعداد سیکل

روش دوم:

 

 

میزان زباله های عفونی به کیلو گرم kg=1/2×میزان تخت بیمارستانی

ظرفیت دستگاه بر حسب لیتر=۱۲×مقدار بدست آمده بهkg

 

نقش مدیران بیمارستان در مدیریت پسماندهای بیمارستان

*(طرح مدیریت پسماند در ایمنی بیمار)*

مقدمه:

پسماند جامد همیشه بعنوان یکی از آلاینده های اصلی محیط زیست مورد توجه بوده است وبا پیشرفت تکنولوژی وافزایش جمعیت ، با تولید بیشتر ومتنوعتر زباله ها مواجه هستیم. در نتیجه توجه خاص به پسماند جامد از اهمیت بالایی برخوردار است زباله ه های بیمارستانی به عنوان یکی از خطرناکترین زباله های بیولوژیک وآلوده کننده بشدت مورد توجه مسئولین بهداشتی وزیست محیطی وکشوری بوده وقوانین ومقررات مربوط به آن هم روز به روز سخت ترو مشکل تر می شود. لذا توجه خاص مدیران مراکز بهداشتی به این مسئله مهم با توجه به وظایف مهمی که بر عهده دارند وحمایت کامل آنها از برنامه های مدیریت پسماند وتشویق دست اندر کاران نقش بسیار موثری در توفیق وافزایش بهره بری در این بخش خواهد داشت.

 

 

وظایف رئیس بیمارستان:

  • از مهمترین وظایف ایشان تشکیل تیمی است که خط ومشی وطرح جامع مدیریت پسماند بیمارستانی را تعیین کند. این طرح باید به وضوح مسئولیت هر کدام از پرسنل بیمارستان شاغل در بخش درمانی ویا غیر درمانی را در ارتباط با پسماندهای بیمارستانی تعیین کند.
  • یک نفر مدیر زائدات بیمارستان جهت اجرا وهدایت طرح جامع پسماند بیمارستان تعیین کند.
  • باید مطمئن شود که مدیریت پسماند بیمارستان تحت سرپرستی او ومطابق اصول وضوابط ملی و آخرین رهنمودها ودستور العمل های جاری وبر اساس اصول ایمنی انجام شود.
  • از برنامه ها وطرح های مدیریت زائدات بیمارستان حمایت وآن را تا اجرای کامل بخوبی حمایت وتشویق نماید وبا کنترل دقیق از اجرای روشهای پیش بینی شده در طرح مطمئن شود.
  • برنامه های آموزشی ویژه برای کارمندان وکلیه پرسنل مسئول اجرا نماید.
  • همیشه جانشین مناسب برای هر نفر از اعضا وتیم مخصوص مدیریت زائدات بیمارستان داشته باشد.
  • رئیس بیمارستان، مسئول تنظیم وپیگیری واجرای دستوالعمل های مدیریت مواد زائد بیمارستانی طرح خط ومشی ها وایجاد روشهای علمی استاندارد می باشد. او در برابر مقامات بالای وزارت بهداشت مواد زائد به کلیه مراکز خارج از بیمارستان می باشد ومسئول ارائه گزارش سالیانه در خصوص میزان وحجم ومشخصات پسماند های تولیدی وگزارش حوادث احتمالی خواهد بود. همچنین باید کمیته مدیریت مواد زائد را تشکیل داده وبه طور شفاف وظایف مسئولیت های اعضاء را مشخص وپیگیری کند در تمام برنامه ها کاهش تولید پسماند ها را مورد توجه جدی قرار دهد.

وظایف مدیر پسماند بیمارستان :

مسئول مدیریت مواد زائد باید یک مشاور با تجربه وبا سابقه باشد.یک کاردان یا کارشناس بهداشت محیط دارای تجربه مدیریت زائدات زائدات می تواند مناسب باشد باید مستقیماً وضع موجود وموارد لازم را به مدیر گزارش دهد. او باید در رابطه با مدیریت عملی مواد زائد بیمارستانی مطلع بوده در مورد نقش خود انگیزه کافی داشته باشد. او مسئول اجرای برنامه مدیریت مواد زائد می باشد وباید با کلیه مسئولین بخشها مسئول کنترل عفونت، رئیس پرستاری، کارکنان بهداشتی وکارکنان تعمیر ونگهداری در تماس باشد وهمچنین مسئول اجرای برنامه ها بر طبق قوانین ومقررات در زمانها ودر سطوح مختلف مانند تولید، جداسازی، جمع آوری، انبار وپالایش ودفع می باشد. کلیه حوادث ریخت وپاشها وغیره او گزارش شده واو اقداماتی را به منظور اطمینان از عدم تکرار این گونه حوادث به عمل می آورد ومسئول تهیه آمار مربوط به مقدار پسماند تولید شده وثبت منظم ودقیق آنها وبررسی اثرات اجرای برنامه های کاهش تولید پسماندهای بیمارستانی به مسئولین بیمارستان می باشد. به طور کلی ریز وظایف قابل پیگیری مدیر پسماند بیمارستان عبارتند از:

  • تعیین مقدار ونوع زائدات تولیدی، ماهانه هر کدام از بخشها
  • محاسبه کنترل جنبه های مالی مدیریت پسماند شامل هزینه های مستقیم تامین مواد ووسایل مورد استفاده در جمع آوری، حمل ونقل، ذخیره سازی، تصفیه، دفع آلودگی ونظافت
  • هزینه های آموزش(آزمایشگاه ومواد) وهزینه های بهره برداری ونگهداری از تسهیلات وتجهیزات مورد استفاده در بیمارستان برای نگهداری وتصفیه پسماند
  • هزینه های پیمانکار خدمات در موضوع مدیریت زائدات .
  • توجه به جنبه های بهداشتی مدیریت پسماند شامل: حوادث جراحتی که حین حمل ونقل وجابجایی دستی پسماند یا حین جداسازی، ذخیره سازی ویا در سیستم دفع پیش می آید باید دقیقاً به مدیر مسئول کنترل عفونت بیمارستان گزارش شود وبراساس دستورالعمل های پیشگیری موجود اقدامات لازم انجام شود.
  • مدیر زائدات بیمارستان باید روزانه بر سیستم وطرح مدیریت زائدات کنترل ونظارت کافی داشته باشد به همین علت او باید ضرورتاً به تمام پرسنل بیمارستان دسترسی داشته باشد مطابق اصول وضوابط ملی وآخرین رهنمود ها ودستور العمل های جاری، باید در مقابل رئیس بیمارستان پاسخگو باشد. ایشان باید با مشاورین مسئول کنترل عفونت وبخش دارویی ورادیولوژی جهت اصلاح روشهای جاری مدیریت پسماند در حمل ونقل ودفع زائدات پاتولوژیک ودارویی وشیمیایی پسماند رادیواکتیو، ارتباط نزدیکی داشته باشد.

 

در بحث جمع آوری زائدات ایشان باید :

  • سیستم جمع آوری داخلی کانتینر های زئدات وحمل ونقل آنها به مرکز ذخیره سازی بیمارستان را روزانه کنترل کند.
  • از تامین وتهیه کافی کیسه های پسماند، البسه مناسب کارگران ، ودر دسترس بودن ترولیهای مخصوص جمع آوری اطمینان حاصل نماید واز جایگزینی فوری کیسه ها وکانتینرهای پر وخالی مطمئن شود.
  • مطمئن شود بر کار کارگران نظارت می شود.

در ذخیره سازی پسماند بیمارستان باید:

  • اطمینان حاصل شود کسی به محل ذخیره سازی پسماند ها دسترسی نداشته واز محل مورد نظر بطور صحیح استفاده می شود
  • از تلنبار پسماند ممانعت شود وپسماند بیش از حد نگهداری نشود وبه دفعات لازم انتقال ودفع انجالم شود.

 

آموزش واطلاع پرسنل:

آموزش وآگاهی پرسنل در خصوص نحوه مراجعه با زائدات بیمارستانی جهت حفاظت کافی آنها در مقابل تهدیدات احتمالی ناشی از زائدات ضروری است. به همین علت افراد مسئول در بخش مدیریت زائدات بیمارستانی بویژه مدیر بیمارستان باید:

طی هماهنگی با مترون یا رئیس پرستاری ومدیریت بیمارستان، پرستاران وکادر درمانی و پیرا پزشکی را از مسئولیت شان در قبال اجرای طرح تفکیک وجداسازی زباله های عفونی وشبه خانگی وذخیره صحیح آنها آگاه نمایند وکارگران خدماتی باید از حمل ونقل دستی کیسه های پسماند پر بسته بندی شده خودداری نمایند.

  • باید مطمئن شود کارگران خدماتی، جداسازی وبازیافت غیر اصولی پسماند ها را انجام نمی دهند وجمع آوری وحمل ونقل کیسه های پسماند را طبق طرح صحیح مدیریت پسماند بیمارستانی انجام می دهند.
  • مطمئن شود وظایف ودستورالعمل کاری هر کس در بخش مدیریت پسماند در دسترس می باشد.
  • گزارش های رسیده در مورد حوادث جراحت ناشی از حمل ونقل دستی پسماند را بخوبی وسریع پیگیری کند.

 

وظایف مسئول بخش در مدیریت پسماند:

مسئول بخش، مسئول نظارت بر جداسازی، نگهداری ودفع پسماند تولید شده در بخش طبق دستورالعمل های اعلام  شده می باشد باید:

  • مطمئن شود همه پزشکان، پرستاران وکمک بهیاران وپرسنل غیر درمانی شاغل در بخش از نحوه وروشهای جداسازی ونگهداری پسماندهای عفونی وشبه خانگی بیمارستان آگاه هستند وهمه پرسنل بطور کامل در بالاترین حد، استانداردهای این مسئله را رعایت نمایند.
  • ارتباط نزدیک با مدیریت دفع پسماند بیمارستان در جهت کنترل دقیق فعالیتهای کارگران تا مشکلی پیش نیاید.
  • اطمینامن داشته باشد کارمندان وی در بخش، آموزش های لازم در خصوص جداسازی وروشهای دفع پسماند را گذارنده اند.
  • تشویق پرسنل به نحوی که در تمام شرایط وضوابط ودستورالعمل ها روشهای صحیح ارائه شده به آنها را اعمال می نمایند.
  • آنها مسئول اجرای روشهای مدیریت مواد زائد در بخشهای خود، طبق دستورالعمل ها باشند.
  • آنها همچنین مسئولیت دارند، پیگیر آموزش کلیه کارکنان، پزشکان، پرستاران، پیراپزشکان وگروه کارکنان، در زمینه مدیریت مواد زائد بیمارستانی باشند وبا مسئول مدیریت مواد زائد برای پشتیبانی واجرای برنامه های آموزشی، در ارتباط بوده همکاری نمایند.
  • در بخش هایی که پسماند رادیو اکتیو تولید می کنند، مسئول فیزیک بهداشت وحفاظت در برابر مواد پرتوزاو مسئول اجرای دستورالعمل های مربوط می باشد.

وظایف مترون بیمارستان در مدیریت پسماندها:

ایشان مسئول آموزش پرسنل پرستاری، کمک بهیاران، پرسنل خدمات بیمارستان در خصوص روشهای صحیح جداسازی نگهداری وحمل ونقل ودفع پسماند بیمارستانی می باشد. بنابر این باید:

  • با مدیر مسئول زائدات بیمارستان در ارتباط بوده وبه کمک مشاورین کنترل عفونت، بخش داروئی ورادیولوژی وضعیت را در بالاترین سطح استاندارد نگهداری نماید.
  • تاکید داشته باشد که پرسنل قبل از هر کاری ابتدا آموزشهای لازم را در خصوص پسماندمخصوص حمل ونقل وجابجایی دستی آن دیده اند وبر مداومت آموزش آنها نظارت وکنترل داشته باشد.
  • ارتباط با مسئولین بخشها داشته باشد واز اجرای فعالیتهای آموزشی لازم آنها مطمئن شود.
  • رئیس پرستاری باید یکی از پرستاران با تجربه را، به عنوان عضو همکارومسئول در کمیته مدیریت پسماند بیمارستان تعیین کند، که از مسئول پایش دقیق فعالیتها خواهد بود بطور مرتب وسر زده وبی خبر بکار بخشها نظارت می کند. زمینه های مدیریت عملی مواد زائد را در همه سطوح از تولید وجداسازی تا دفع نهایی بررسی وارزیابی می نماید. هم چنین در جلسات کمیته مدیریت پسماند بیمارستانی شرکت می کند ومسئوول هماهنگ کردن مدیریت با آموزش پرستاران، در رابطه با پسماند بیمارستان می باشد.

 

مدیر مسئول کنترل عفونت:

یک برنامه موثر وکارآمد مدیریت زائدات بیمارستانی یک بخش اصلی برنامه کنترل عفونت در بیمارستان است ونقش مهمی در کیفیت خدمات ومراقبت های بهداشتی ودرمانی بیمارستان دارد ومحیط سالمی برای پرسنل شاغل در بیمارستان فراهم می نماید۶۶-۹۲ درصد پرسنل خدمات بیمارستان در معرض خطر بیماریهای عفونی قرار دارند. در نتیجه این کمیته واعضای آن وظیفه مهمی بر عهده دارند وباید :

  • با مدیر مسئول زائدات در ارتباط نزدیکی بوده وجهت فراهم شدن شرایط استاندارددر اجرای دستورالعمل های مدیریت پسماند همکاری نزدیک داشته باشد وظایف ایشان عبارتند از:
  • شناسایی نیازمندیهای آموزش پرسنل متناسب با شغل آنها، چون آموزش وآگاهی بیش از پیش پرسنل از وضعیت مدیریت زائدات بیمارستانی، بسیار موثر وضروری است.
  • ساماندهی وآماده کردن مطالب آموزش مورد نیاز پرسنل بر اساس مدیریت صحیح زائدات بیمارستان.
  • از نقش پسماندهای بیمارستانی در افزایش عفونتهای بیمارستانی وتاثیر مدیریت سوء آنها بر این مسئله بخوبی آگاه بوده ودر برنامه های اجرایی وآموزش مدیریت پسماند بخوبی، آنها را مورد توجه خاص خود قرار دهد ودر ارتباط نزدیک با رئیس بخشها یا مترون ومدیریت بیمارستان بوده وهماهنگی های لازم را بعمل آورد.

مدیر پشتیبانی وتدارکات:

ایشان باید با مدیر مسئول زائدات در ارتباط بوده وهمیشه مطمئن باشد که تهیه وتامین کیسه های پلاستیکی مخصوص وبه رنگ مناسب وترولیها وکانتینر های با کیفیت خوب وسایر تجهیزات به نحو احسن انجام می شود. سعی کند اقدام وموادی راکه بیشتر دوستدار محیط زیست هستند وآلاینده های کمتری برای محیط زیست تولید می کنند تهیه نمایند.

مهندس تاسیسات بیمارستان:

  • مسئول حفظ ونگهداری تجهیزات ولوازم استفاده در طرح مدیریت بیمارستان می باشد وباید مطمئن شود که:
  • پرسنل آموزش های لازم را دیده اند . آگاهی آنها برای انجام کار ومسئولیت های آنها کافی است.
  • در قسمت بهره برداری از تجهیزات تصفیه پسماند، پرسنل مربوطه، آموزشهای لازم را گذرانده اند.

نقش مسئول بهداشت:

مسئول بهداشت، مسئول اجرای روزانه، نظارت وارزیابی مدیریت موادزائد بیمارستان از تولید، نگهداری، جمع آوری، وحمل ونقل تا دفع نهایی آنها خواهد بود. او در جلسات کمیته مدیریت مواد زائد وکمیته کنترل عفونتهای بیمارستانی شرکت کرده وباید از آموزش کارکنان تحت امر خود مطمئن شود. آموزش وارزیابی متداول ضمن خدمت کارکنان امور بهداشتی، توسط او اجرا خواهد شد. همچنین در تحت هر شرایطی ، کمک وهمکاری لازم را با مسئول مدیریت پسماند بیمارستان خواهد داشت.

 

کمیته مدیریت پسماند بیمارستان:

بیمارستانها قادرند با اعمال مدیریت موثر جداسازی وتفکیک در مبداء زائدات تولیدی هزینه های بخش تصفیه ودفع را تا حد قابل توجهی کاهش دهند. چون با کاهش حجم زائدات تولیدی  وسائل وتجهیزات مورد نیاز تصفیه ودفع نیز کاهش می یابد. در نتیجه سیاست منطقی ومعقول واقتصادی در هر سازمانی این است که یک کمیته مدیریت مواد زائد مخصوصاً بیمارستان های بزرگ آموزشی که خدمات مراقبتی زیادی را ارائه می دهند وجود داشته باشد. این کمیته باید بوسیله رئیس بیمارستان اداره شودمسئول مدیریت پسماند بیمارستان باید عضو این کمیته باشد. سایر اعضاء مسئول کمیته کنترل عفونت بیمارستان، شامل بعضی مسئولین بخشها، مسئول اطاقهای عمل، رئیس پرستاری، مسئول امور بهداشتی، مسئول بخش مهندسی وتعمیر ونگهداری ومسئول ایمنی می باشند.

عملکرد کمیته پسماند به شرح ذیل می باشد.

  • اطمینان ازکیفیت بالای مدیریت پسماند در بیمارستان
  • اصلاح وبهینه کردن برنامه هاوسیاست مدیریت پسماند بیمارستانی وتصویب آن
  • تعیین وظایف مسئوولین مختلف در زمینه مدیریت پسماند بیمارستان
  • ارزیابی وپایش مدیریت موثر پسماند در بیمارستان
  • اطمینان از مناسب بودن وبه موقع بودن برنامه های آموزشی برای همه طبقات کارکنان
  • ایجاد زیر کمیته بازیافت وارائه برنامه های مخصوص ودر ادامه پیگیری دستاوردهای آن

 

نتیجه گیری :

با توجه به اینکه مشکلات موجود در بخش مدیریت زباله های بیمارستان همیشه یکی از دغدغه های اصلی مدیران بوده است. توسعه وبهبود واصلاح وضع موجود ومدیریت زائدات بیمارستان ضروری است ومطمئناً با استفاده از نتایج ودستاورد های تحقیقاتی این امر عملی وبه شکل تخصصی وصحیح تر انجام خواهد شد ونتایج اینگونه تحقیقات به عنوان یک منبع اطلاعات آماده ودر دسترس در خصوص تولید ونگهداری، جمع آوری وحمل ونقل ودفع پسماندهای بیمارستانی می توان گام بلندی در جهت بهبود وضع موجود وکاهش ۵۰% تولید زباله حداقل در طی ۲ سال اول، برداشت .

 

انواع زباله های تولیدی در بخش های مختلف بر اساس طبقه بندی سازمان جهانی بهداشت:

نام بخش، انواع زباله ها معمولی رادیواکتیو شیمیایی پاتولوژیک عفونی نوک تیز وبرنده دارویی ظروف تحت فشار
الف) منطقه کلنیکی

درمانگاه

داروخانه

واکسیناسیون وطب پیشگیری

پذیرش

اورژانس

بایگانی مدارک پزشکی

 

*

*

*

*

*

*

 

 

 

 

 

*

*

 

 

*

   

*

 

*

 

*

 

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

 

 

 

 

*

ب)منطقه پاراکلنیکی

رادیولوژی

پزشکی هسته ای ورادیوتراپی

فیزیوپاتولوژی

آزمایشگاه تشخیص طبی

بانک خون

بخش پاتولوژی

مرگ واتوپسی

 

*

*

*

*

*

*

*

 

 

*

 

*

 

*

*

 

 

 

*

*

   

*

*

 

*

*

*

*

 

*

*

 

*

*

*

*

 

*

 

 

 

 

 

*

 
ج)منطقه بالینی  ودرمانی

بخشهای بستری

بخش عمل جراحی

بخش زایمان

بخش فیزیوتراپی

همو دیالیز

 

*

*

*

*

*

   

*

*

*

 

*

 

 

 

*

*

 

*

*

*

 

*

 

*

*

*

 

*

 

*

*

*

 

*

 

*

*

 

د)منطقه ادرای

بخش مدیریت

رختکن پرسنل

ورودیهای ساختمان

 

*

*

*

             
ه)منطقه پشتیبانی وخدمات

رختشویخانه

استریلیزاسیون مرکزی

آشپزخانه

 

*

*

*

   

*

*

 

         

 

 

پاسخ دهید