معماری
آزمایش خون

آزمایش آنتی بادی ضد هسته ای

تست آنتی بادی ضد هسته ای ANA(Anti Nuclear Antibody

تست انتی بادی ضد هسته ای بهترین تست غربالگری  جهت کشف بیماری های روماتیسمی خصوصا لوپوس اریتماتوزیس می باشد . در ضمن تست آنتی   بادی ضد هسته ای در مانیتورینگ درمان لوپوس نیز کاربرد دارد . سایر بیماری های روماتیسمی به جز لوپوس که با آنتی بادی ضدهسته ای مثبت همراه می باشند شامل لوپوس داروئی / سندرم شوگرن / اسکلرودرما / آرتریت رو ماتوئید / بیماری مختلط بافت همبند /  می باشد

به طور خلاصه آزمایش ANA در بیماریهای زیر مثبت میشود :

  • SLE active در ۹۹% موارد
    ۲- SLE inactive در ۹۵% موارد
    ۳- Drug induced SLE در ۹۹% موارد
    ۴- بیماریهای Mixed connective tissue در ۹۹% موارد
    ۵- Scleroderma در ۹۵%
    ۶- در سندروم شوگرن در ۷۵% موارد
    ۷- در آرتریت روماتوئید Rheumatoid Arthritis در ۵۰% موارد
    ۸- هپاتیت مزمن اتوایمیون Autoimmune chronic hepatitis در ۴۰% موارد
    ۹- زنان سالم ۴% تا ۵%موارد
    ۱۰- در بیماری ری نود Raynaud”s disease

در ضمن با روند درمان موفق وکاهش فعالیت  بیماری های روماتیسمی  تیتر آنتی بادی ضد هسته ای نیز کاهش می یابد.  تست آنتی بادی ضد هسته ای ممکن است در مراحل درمان و پسرفت بیماری منفی گردد ولی منفی شدن تست تضمینی برای عود مجدد بیماری و مثبت شدن مجدد تست نمی باشد .

تست آنتی بادی ضد هسته ای  حساس ترین تست آزمایشگاهی برای کشف لوپوس اریتماتوز سیستمیک می باشد و اغلب دارای تیتر های بالا می باشند  ( ۹۵ % موارد را کشف می کند ) ولی ویژگی آن در بیماری های روماتیسمی پایین ( حدود ۵۰%) می باشد . تست آنتی بادی ضدهسته ای علاوه بر بیماری های روماتیسمی ممکن است در افراد سالم و سالخورده / منونوکلئوز عفونی / بیماری های مزمن نظیر سل و…/ نکته: تقریبا در ۵% افراد طبیعی آزمایش ANA مثبت است که این درصد با افزایش سن افزایش می یابد بطوریکه در سن ۷۰ سالگی به ۲۰% میرسد . سطوح پائین اتو انتی بادی ضد آنتی ژن های هسته ای ضرورتا نشانه قطعی دال بر بیماری اتو ایمیون نمی باشند به شکلی که در ۲۰% زنان سالم میانسال (بالای چهل سال) واکنش های مثبت ضعیف آنتی بادی ضد هسته ای قابل مشاهده می باشد بدون اینکه بیماری مطرح باشد

Lithium carbonate /  Practolol / Sulfonamides /  Griseofulvin /  Captopril /  Propilthiouracil مصرف داروهائی نظیر هیدرالازین –ایزونیازید – کلروپرومازین

منجر به نتیجه آنتی بادی ضد هسته ای مثبت  کاذب شود .

۹۵% بیماران لوپوس سیستمیک دارای تست آنتی بادی ضد هسته ای مثبت می باشند و ۵% افراد مبتلا به لوپوس که دارای تست آنتی بادی ضد هسته ای منفی  می باشند از گروه بیماران مادرزادی نقص کمپلمان می باشند.

میباشد  Anti-CCP در ۵% بیماران آرتریت روماتوئید همراه با تست آنتی بادی ضد هسته ای مثبت  تست روماتوئید فاکتور منفی می باشد که بهترین تست تائیدی در این گروه بیماران

زیر گروه های تست آنتی بادی ضد هسته ای شامل :

Anti ds DNA / Anti ss DNA /Anti La / Anti Ro / Anti RNP / Anti smith

هر یک از این زیر گروه ها برای بیماری روماتیسمی خاصی اختصاصی می باشند

تست ANA تستی در خواستی جهت بررسی بیماریهای اتوایمیون و به ویژه بیماری لوپوس میباشد. بسته به علائم بالینی و تشخیص احتمالی بیماری این تست همراه با یک یا تعداد بیشتر تستهای مربوط به جستجوی آنتی بادی  در خواست میشود، همچنین اغلب این تست همراه با تستهای التهابی مانند ESR و CRP درخواست میشود و در نهایت با توجه به نتایج این تستها و علائم بالینی بیمار پزشک به تشخیص صحیح میرسد.میزان این آنتی بادی با روشهای مختلف ایمنولوژی مانند الایزا میتواند بررسی شود ولی بهترین روش برای اندازه گیری این آنتی بادی روش ایمنوفلورسنت غیر مستقیمIFA میباشد. در این تست نتایج با الگوی حاصله از کنترل منفی و همچنین الگوی حاصل از ۳ استاندارد با ۳ تیتر مختلف به عنوان نتیجه مثبت مقایسه شده و در نهایت بر اساس یک تیتر معین میزان این آنتی بادی گزارش میشود. تیتر های پایین مانند ۸۰/۱ به عنوان نتیجه منفی و تیترهای بالاتر مانند ۳۲۰/۱ به عنوان نتیجه مثبت در نظر گرفته میشود. در  روش IFA هسته به عنوان آنتی ژن روی سطح اسلایدها coat  شده است. سرم بیمار روی چاهک های ایجاد شده روی این اسلایدها که پوشیده با آنتی ژن است اضافه شده و بعد از طی انکوباسیون لازم و شستشو آنتی بادی ضد آنتی بادی انسانی نشاندار با مواد فلورسنت مانند FTC اضافه میشود. در کنار سرم بیمار روی هر اسلاید یک کنترل منفی و ۳ استاندارد با ۳ تیتر متفاوت نیز قرار میدهند. در صورت وجود این آنتی بادی در سرم فرد به آنتی ژن موجود در اسلاید متصل شده و سپس این کمپلکس توسط آنتی بادی کنژوگه شناسایی شده و ایجاد نور فلورسنت میکند. با بررسی نمونه ها زیر میکروسکوپ ایمنوفلورسنت و مقایسه الگوی فلورسنتی با الگوی حاصله از کنترل منفی و استانداردها در نهایت تیتر آنتی بادی گزارش میشود. انجام توام تست های ایمونو فلوئور سانس و الایزا برای اهداف تشخیصی مقایسه ای در برخی موقعیت های بالینی قابل توصیه می باشد . الگو یا پترن فلوئورسانس هسته ای  در روش ایمونوفلوئورسانس غیر مستقیم جهت غالب اتو آنتی بادی ها اختصاصی نمی باشد به جز اتو آنتی بادی های ضد سنترومر ( سندرم کرست ) . تست آنتی بادی ضد هسته ای مثبت قوی معمولا در روش ایمونو فلوئورسانس  تیتر بالای ۱۶۰ و در روش الایزا اعداد بالای ۳ ( واحد بین المللی ) را نشان خواهد داد و روند کاهشی آن در طول درمان در مانیتورینگ بیماری بسیار مفید خواهد بود.

الگوهای مختلف فلورسنتی میتواند مطرح کننده بیماری های اتوایمیون متفاوت باشد. از جمله معمول ترین این الگوها میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱)الگوی هموژن یا منتشره: مرتبط با لوپوس و بیماری های بافت همبند

۲)الگوی نقطه ای: مرتبط با اسکلرودرما،لوپوس،آرتریت روماتوئید،سندرم جورجن و بیماری های بافت همبند

۳)الگوی هسته ای: مرتبط با اسکلرودرما و polymyositis

۴)الگوی محیطی: مرتبط با لوپوس

عوامل مداخله گر در تست آنتی بادی ضد هسته ای :

۱- همولیز نمونه خون

۲- مصرف دارو های زیر تست آنتی بادی ضد هسته ای مثبت کاذب حاصل می نماید :  استازولامید / گریزوفولوین / امینوسالیسیلیک اسید / کلرپرومازین / هیدرالازین / پنی سیلین / فنیل بوتازون / فنی توئین / پروکائین آمید / استرپتو مایسین / سولفونامید / تتراسیکلین

۳- مصرف دارو که منجر به منفی کاذب انتی بادی ضد هسته ای شود ( استروئید ها )

نکات مهم قبل از آنالیز تست آنتی بادی ضد هسته ای:

۱- عدم نیاز به ناشتا

۲- ثبت لیست دارو های مصرف شده توسط بیمار در برگه جهت آنتی بادی های اتوایمیون

۳- جلوگیری از همولیز و جداسازی سریع سرم از لخته

آنتی بادی ضد دی ان ای دو رشته ای       Antibodies to Native DNA or Double-Stranded DNA

از زیر گروه های اصلی و مهم آنتی بادی های ضد هسته ای می باشد که در ۷۰%-۶۰% بیماران مبتلا به لوپوس مثبت خواهد بود و تقریبا اگر توام با آنتی بادی ضد هسته ای مثبت گردد تشخیص لوپوس را تا حد زیادی Anti-ds DNA قطعی خواهد نمود . درضمن موارد مثبت این تست با نفریت لوپوسی راطه مستقیم و مناسبی دارد .

تیتر بالاتر از ۱۰/۱ در ایمونو فلوئورسانس غیر مستقیم مثبت تلقی می گردد و امروزه تست الایزا کاربرد وسیع و مناسبی در ارتباط با اندازه گیری این تست داشته است ( مقادیر کمتر از ۷۰ واحد بین المللی منفی / ۲۰۰-۷۰ مرزی و مقادیر بالای ۲۰۰  واحد مثبت قطعی در نظر گرفته می شود .

آنتی بادی ضد دی ان ای دو رشته ای  همراه با اندازه گیری سطح سرمی کمپلمان در ارزیابی روند درمان لوپوس مفید می باشد به این صورت که افزایش دو برابر تیتر آنتی بادی ضد دی ان ای دو رشته ای در مدت زمان دو تا سه ماه همراه با کاهش سطح سرمی کمپلمان (سی تری ) نشانه شعله ورشدن و پیشرفت بیماری لوپوس در فاز حاد  می باشد .

تست بررسی انتی بادی ضد دی ان ای دو رشته ای با دو روش متفاوت توصیه می گردد ( روش فار  یا رسوب آمونیوم سولفات ) و روش ایمونواسی

آنتی بادی ضد آنتی ژن قابل استخراج هسته ای (Anti – ENA) Anti Extractable Nuclear Antigen
انتی بادی ضد آنتی ژن قابل استخراج هسته ای  جهت کمک به تشخیص لوپوس سیستمیک  و بیماری مختلط بافت همبند و رد سایر بیماری های روماتیسمی می باشد

Anti- Sm & Anti RNP

شایعترین انواع انتی بادی ضد آنتی ژن قابل استخراج هسته ای می باشند که آنتی بادی ضد هسته ای اسمیت تقریبا در ۲۰% بیماران لوپوس سیستمیک و ۸% بیماران مختلط بافت همبند مشاهده می گردد و آنتی بادی ضد ریبونوکلئوپروتئین در۲۵% بیماران لوپوس و اسکلرودرما و ۱۰۰% بیماران مختلط بافت همبند قابل مشاهده است

Anti SS-A  / Anti SS-B

این دو نوع آنتی بادی از جمله آنتی بادی های ضد آنتی ژن قابل استخراج هسته ای می باشند که در تشخیص سندرم شوگرن کاربرد دارد ( ویژگی سندرم شوگرن تخریب پیشرونده غدد  برون ریز اشکی و بزاقی است که به خشکی مخاط و ملتحمه چشم منجر می گردد . سندرم شوگرن اگر به طور منفرد تظاهر نماید سندرم شوگرن اولیه و اگر همراه با سایر بیماری های اتو ایمیون خصوصا آرتریت روماتوئید و لوپوس ظاهر شود سندرم شوگرن ثانویه نامیده می شود که حالت دوم بسیار شایع تر می باشد )

می باشند با آنتی ژن های هسته ای استخراج شده در روش ایمونوفلوئورسانس غیر مستقیم پترن یا الگوی منقوط را نشان خواهند داد ANA این گروه از آنتی بادی های ضد هسته ای که زیر گروه مهمی از

در ۵۰% موارد شوگرن اولیه یافت می شود Anti SS-B  در ۷۰% بیماران شوگرن اولیه یافت می گردد و Anti SS-A

زمانی که هردو آنتی بادی مثبت باشد تشخیص سندرم شوگرن قطعی می گردد

در ۲۵% موارد لوپوس مثبت خواهد شد که خصوصا در موارد که آنتی بادی ضد هسته ای منفی است در تشخیص بسیار کمک کننده خواهد بود  Anti SS-A

APA (Anti Phospholipid Antibody)

این آزمایش در مواردی که با مشکلاتی در سیستم  وریدی venous  و یا شریانی arterials  همراه باشد مثبت می شود در ترومبوز thrombosis  ، در سقط در سه ماهه اول حاملگی ، در کلاژنوزیس collagenosis ، در SLE ، مثبت میگردد در مورد اخیر که با توانایی مهار فعالیت انعقادی وابسته به پلاکت مشخص می شود به عنوان لوپوس آنتی کوآگولانت(LupusAnti Coagulant) شناخته می شود و یا به عنوان آنتی کاردیولیپین آنتی بادی(anti cardiolipin antibody ) که در invivo  به کاردیولیپین متصل می شود شناخته می شود.آزمایش اخیر در SLE و بیماریهای بافت همبند مثبت می شود .

 

آنتی بادی ضد عضله صاف ASMA  (Anti Smooth Muscle Antibody )
این آنتی بادی که بر علیه سلولهای عضلانی صاف است در موارد زیر مثبت میشود :

  1. ۱- در ۴۰% تا ۹۰% موارد هپاتیت مزمن فعال Active Chronic Hepatitis
  2. ۲- در ۳۰% تا ۷۰%سیروز صفراوی Billary cirrhosis
  3. ۳- در ۲۵% تا ۳۰% موارد سیروز ایدیوپاتیک idiopathic cirrhosis

viral hepatitis4-  در ۸۰% موارد هپاتیت ویروسی

آنتی بادی ضد عضلات صاف در ۱ الی ۲ % افراد بالغ و طبیعی یافت می شود .تیتر های بالای ۱۶۰ آنتی بادی ضد عضله صاف دارای ارزش تشخیصی در هپاتیت مزمن اتوایمیون فعال می باشد(۹۷%) و ندرتا در هپاتیت حاد و منونوکلئوز عفونی نیز مشاهده می گردد وبه طور کلی منفی بودن تست آنتی بادی ضد عضله صاف نشانه اشکال غیر اتوایمیون هپاتیت مزمن می باشد . روش انتخابی انجام تست انتی بادی ضد عضله صاف روش ایمونوفلورسانس است .

در کنار تست آنتی بادی ضد عضله صاف سایر تست های اتو ایمیون زیر کاربرد دارد : آنتی بادی ضد میتوکندری / آنتی بادی ضد لیپوپروتئین غشا کبدی / آنتی بادی غشائی کبدی

Anti  Miocardial  Antibody    آنتی بادی ضد میوکارد

آنتی بادی ضد میو کارد برای تشخیص خود ایمنی همراه با آسیب میو کارد کاربرد دارد که شامل بیماری های روماتیسمی قلب / کاردیو میوپاتی / سندرم پس از جراحی توراکس / سندرم پس از جراحی قلب یا سکته قلبی

) آنتی بادی سیتوپلاسمی ضد نوتروفیل     ANCA(Anti  Neutrophil Cytoplasmic Antibody
آنتی بادی سیتوپلاسمی ضد نوتروفیل تست تشخیصی کمکی برای بیماری گرانولوما توز وگنر می باشد که در بررسی سیر درمان وگنر و کنترل پاسخدهی به درمان و کشف سریع عود بیماری وگنر نیز کاربرد دارد . گرانولوماتوز وگنر یک واسکولیت اتوایمیون سیستمیک می باشد که عمدتا شریان های کوچک کلیوی و ریه ها و راه های تنفسی فوقانی را درگیر نموده و با التهاب گرانواومائی در بافت ها همراه است .

تشخیص قطعی گرانولوماتوز وگنر با بیوپسی بافت آلوده و درگیر است و تست ایمونولوژیک آنکا تست تشخیصی کمکی می باشد

انواع آنتی بادی سیتو پلاسمی ضد نوتروفیل ( آنکا) :

P- ANCA/ C –ANCA

C – ANCA

آنکا سیتوپلاسمیک  الگو تشخیصی اختصاصی گرانولوماتوز وگنر فعال و سیستمیک( ۹۵%) می باشد / در مواردی که بیماری گرانولوماتوز وگنر لوکال و محدود به ریه ها باشد ( واسکولیت ناحیه ای ) در این حالت احتمال آنکا سیتوپلاسمیک  مثبت به ۶۵%  تقلیل می یابد  یا در وگنر لوکال کلیوی آنکا سیتوپلاسمیک منفی می باشد و در گرانولوماتوز وگنر غیر فعال آنکا سیتوپلاسمیک مثبت حدود ۳۰% می رسد

P – ANCA ( Perinuclear ANCA)

آنکا دور هسته ای  عمدتا در گرانولوماتوز وگنر لوکال( محدود) به کلیه ها مشاهده می گردد ( ۵۰% موارد مثبت )

آنکا دور هسته ای  علاوه بر وگنر لوکال کلیوی در بیماری کلیوی گلومرونفریت یا کلانژیت اسکلروزان  یا کولیت اولسراتیو  مثبت می گردد

آنتی بادی ضد اسکلرودرما  Anti- SCL70

آنتی بادی ضد اسکلرودرما در ۴۵% بیماران مبتلا به اسکلروز سیستمیک پیشرونده حضور دارد و از گروه آنتی بادی های ضد هسته ای می باشد . اسکلرودرمی یک بیماری اتو ایمیون سیستمیک است که با فیبروز و التهاب بافت عروقی خونی در پوست و ارگان های احشائی همراه است

هرچه تیتر انتی بادی ضد اسکلرودرما بالاتر باشد پروگنوز بیماری بدتر بوده و احتمال اسکلرودرما قطعیت بیشتری خواهد داشت و در حین درمان تیتر روند کاهشی خواهد داشت . در ضمن یک تست آنتی بادی ضد اسکلرودرما منفی تشخیص بیماری اسکلرودرما را رد نمی کند که علت آن ویژگی نسبی تست می باشد . آنتی بادی ضد اسکلرودرما گاها در لوپوس و شوگرن وآرتریت روماتوئید و پلی میوزیت نیز دیده می شود .