معماری

شرایط آزمایش چربی خون

توصیه های مفید برای سنجش بهتر چربی خون
توصیه های که توسط NCEP (National Cholesterol Education Program) برای سنجش لیپید ها و لیپوپروتئین ها به منظور کاهش تاثیر عوامل قبل از انجام آزمایش ارائه شده  است که عبارتند از:
۱- وضعیت متابولیکی : برای اندازه گیری غلظت لیپیدها ، فرد باید در وضعیت پایدار متابولیکی باشد. در حالات زیر وضعیت متابولیک فرد تغییر می کند.
الف) افزایش یا کاهش وزن : در مواقع کاهش وزن ،VLDL و LDL کاهش می یابد. بهترین موقع برای اندازه گیری لیپیدها ، حداقل ۴ هفته پس از ثبات وزن است.
ب ) ازدیاد یا کاهش مصرف کالری :سنتز و ترشح VLDL با ازدیاد مصرف کالری افزایش می یابد و محدودیت کالری به خصوص در افراد چاق باعث کاهش VLDL و  LDL می شود.

پ ) تغییر در مقدار مصرف روزانه چربی های اشباع و   کلسترول: مصرف چربی اشباع  و کلسترول مواد غذایی هر کدام به طور مستقل باعث افزایش LDL  می شود. Trans Fatty Acid حاصل از هیدروژناسیون و  سرخ شدن  طولانی مدت مواد غذایی باعث    افزایش LDL می شود.

ت ) ترومای شدید: بعد از ترومای جراحی مقدار کلسترول کاهش می یابد. سنجش لیپید بایستی بعد از ۶-۸ هفته انجام شود.
ث) سوء جذب و سوء تغذیه :در سوء تغذیه ، غلظت لیپوپروتئین ها کم می شود و غلظت کلسترول و تری گلیسیرید نسبت به افراد با تغذیه نرمال ۵۰% کاهش می یابد.
ج) گرسنگی شدید: با تحریک Lipolysis باعث افزایش گلیسرول و اسیدهای چرب می شود. در ۴۸ ساعت اول ، غلظت تری گلیسرید خون ۲۰% افزایش می یابد . ولی بعدا” همراه با کلسترول کاهش می یابد.
چ ) عفونت حاد باکتریایی یا ویروسی: در مرحله acute phase protein مقدار LDL-C و HDL-C کاهش می یابد . سنجش غلظت لیپید ها بایستی ۸ هفته بعد از عفونت حاد باکتریایی یا ویروسی انجام گیرد.
ح ) چاقی :چاقی با غلظت کلسترول و تری گلیسرید ارتباط مستقیم دارد.
خ ) سوختگی : باعث افزایش چربی ها می شود.
د) بارداری : در خلال حاملگی کلسترول به طور طبیعی مداوم افزایش می یابد سنجش غلظت لیپید ها در این افراد بایستی ۳ تا ۴ ماه بعد از زایمان انجام شود.

ذ) انفارکتوس قلبی اخیر و کاتتر گذاری قلبی :بعد از MI غلظت LDL کاهش و VLDL افزایش می یابد. سنجش دقیق غلظت لیپیدها در عرض ۸ ساعت بعد از وقوع MI و یا ۶ تا ۸ هفته بعد امکان پذیر است.

ر) گیاه خواری : در گیاه خواری طولانی مدت مقدار LDL و VLDL کاهش می یابد . غلظت تری گلیسرید و کلسترول گیاه خواران  دو سوم مقدار کسانی است که از رژیم مخلوط استفاده می کنند. تغییرات فوق در رژیم غذای کوتاه مدت خفیف تر است.

ز) یائسگی و برداشتن تخمدان: در این موارد کلسترول خون افزایش می یابد.

ژ) داروها : داروهایی مانند قرص های خوراکی ضد بارداری و داروهای مختلف ضد فشار خون به علت مصرف بیشتر در سطح جمعیت ، شایع ترین داروهایی هستند که باعث تغییرات در لیپیدها می شوند. بعضی افراد با سابقه قبلی افزایش خفیف تری گلیسرید ، با مصرف دوز کم استروژن ، دچار هیپرتری گلیسرید می شود. مصرف پروپرونالول باعث افزایش تری گلیسرید و کاهش HDL می شود

س ) بیماری های مختلف: دیابت ،هیپوتیرئیدیسم ،ایدز ،اختلالات ناشی از کمپلکس آنتی بادی – لیپوپروتئین ، Anorexia nervosa و CML و  AML و myeloid metaplasia همراه با طحال برداری ،  بیماری های ذخیره  مانند :  gauche disease و Niemann-pick disease و Tay-sach disease ، Familial combined hyperlipidemea
ش) بیمارانی تحت درمان با داروهای ضد لیپید: بیمارانی که داروهای رز ینی (کلسترامین) مصرف می کنند ، افزایش تری گلیسرید را نشان می دهند . در بیمارانی که فیبریک اسید مصرف می کنند LDL افزایش می یابد.

۲- رژیم غذایی و وزن متعادل : فرد بایستی رژیم غذایی و وزن خود را به مدت دو هفته قبل از سنجش لیپید متعادل نگه دارد. رژیم غذایی بایستی کم چرب باشد و باعث افزایش یا کاهش وزن نشود رژیم بیش از حد کم چرب باعث افزایش VLDL و کاهش HDL خون می شود. با افزایش مصرف کربوهیدرات VLDL افزایش می یابد ،ولی بعد از چند ماه به مقدار نرمال بر می گردد .
مصرف سوکروز و دیگر  قندهای ساده در بیماران هیپرتری گلیسرید می باعث افزایش VLDL می شود. خوردن سبوس برنج و جو باعث کاهش خفیف LDL می شود . در برخی افراد مصرف بیش از کلسترول و اسیدهای چرب اشباع سبب افزایش LDL-C در حد افراد هیپرکلسترولیک می شود. در این افراد درمان با رژیم غذایی به اندازه درمان با استاتین ها در پایین آوردن کلسترول موثر است. مصرف زیاد ویتامین C قبل از انجام آزمایشات باعث مداخله در روش آنزیمی اندازه گیری کلسترول و کاهش کاذب کلسترول می شود.

۳- فواصل آزمایش ها : سنجش متناوب لیپیدها در عرض دو ماه به فاصله ی حداقل یک هفته و تعیین میانگین جواب های به دست آمده به عنوان غلظت واقعی لیپید فرد باید انجام گیرد. برای کاهش تاثیر عوامل Pre – analytical در سنجش لیپیدها ، همان طور که گفته شد فرد بایستی چند بار مورد آزمایش قرار گیرد و میانگین نتایج حاصله به عنوان مبداء برای تصمیم گیری پزشکی قرار بگیرد.
۴ – فعالیت فیزیکی :۲۴  ساعت قبل از سنجش لیپید ، فرد نبایستی فعالیت  فیزیکی شدید داشته باشد. ورزش ملایم باعث کاهش در غلظت کلسترول و تری گلیسرید به مدت چند روز می شود . فعالیت فیزیکی شدید باعث افزایش گلیسرول در خون می شود که در اندازه گیری تری گلیسرید به روش آنزیمی مداخله می کند و باعث افزایش تری گلیسرید می شود.
۵- وضعیت ناشتایی : برای سنجش کلسترول و HDL نمونه ناشتا و غیر ناشتا به کار می رود ، ولی برای اندازه گیری تری گلیسرید و LDL-C فرد بایستی ۱۲ ساعت ناشتا باشد. یک وعده غذای پر چرب برحسب نوع و مقدار آن ، باعث افزایش قابل توجه شیلومیکرون به میزان ۵۰ % و کاهش موقتی HDL و LDL به میزان ۱۵ تا ۱۰% می شود. سنجش کلسترول بر روی نمونه ی غیر ناشتا باعث تسهیل امر Screening وMonitoring بیماران می شود . سنجش HDL نیز بر روی نمونه ناشتا و غیر ناشتا انجام می گیرد. برای سنجش تری گلیسرید و LDL-C ناشتای ۱۲ ساعته ضروری است . اگر بیماری ناتوان یا ناراضی از ناشتایی ۱۲ ساعته باشد ، می توان نمونه گیری را بعد از ۹ ساعت انجام داد ، ولی در مطالعات اپیدمیولوژیک و بالینی نمونه ناشتای ۱۲ ساعته برتری دارد. ناشتایی  عبارت است از عدم مصرف هر گونه کالری در ۱۲ ساعت . در مدت ناشتایی بیمار فقط اجازه ی مصرف آب را دارد مصرف چای ، قهوه ، الکل و کشیدن سیگار در مدت ناشتایی توصیه نمی شود. کافیین موجود در چای و قهوه اثرات قابل توجهی بر متابولیسم لیپید می گذارد.
۶- استراحت قبل از خو نگیری : فرد قبل از نمونه گیری بایستی حداقل ۵ دقیقه در آزمایشگاه بر روی صندلی بنشیند. اگر فرد ایستاده به حالت خوابیده قرار گیرد ، آب خارج سلولی وارد سیستم عروقی می شود و باعث رقیق شدن عناصر پلاسمایی غیر قابل انتشار می شود. اگر فردی ۲۰ دقیقه در حالت خوابیده قرار گیرد ، کاهشی در حدود ۱۰% در مقدار کلسترول ، LDL ، HDL و ۵۰% یا بیشتر در مقدار تری گلیسرید نشان می دهد. وضعیت استاندارد برای نمونه گیری ، وضعیت نشسته است و اگر نیاز به خون گیری به حالت خوابیده باشد ، فرد بایستی در زمان نمونه گیری دراز بکشد . افراد بستری در بیمارستان نسبت به حالت سرپایی غلظت کلسترول کمتری دارند.

۷- بستن تورنیکه:  بستن تورنیکه برای خون گیری نباید بیشتر از یک دقیقه باشد . زمان بستن تورنیکه باعث تغییرات قابل توجهی بر مقدار لیپید های پلاسما می شود . بستن تورنیکه بیش از ۳ دقیقه باعث افزایش ۵٫۱ % در کلسترول می شود.

۸ – سرم یا پلاسما : برای اندازه گیری لیپید ها ، سرم یا پلاسما مورد استفاده قرار می گیرد. در صورت استفاده از پلاسما EDTA بهترین ضد انعقاد می باشد.
۹- غلظت لیپید در فصول مختلف : در فصل بهار تری گلیسرید بیشتر از فصل پاییز است. در فصل زمستان غلظت کلسترول بیشتر از فصول دیگر است . تغییرات فوق به علت عدم تحرک و تغییر رژیم غذایی است . تغییر عوامل محیطی مانند محل سکونت نیز بر روی غلظت لیپیدها تاثیر می گذارد . افرادی که در مناطق دارای آب سخت زندگی می کنند ، مقادیر کلسترول و تری گلیسرید بالاتری دارند . تغییرات ناشی از سن و جنس تغییرات بیولوژیک نامیده می شود . غلظت کلسترول و تری گلیسرید در مرد و زن به ازای هر سال عمر تقریبا” ۲ میلی گرم بر دسی لیتر افزایش می یابد که بیشترین افزایش بین سنین ۵۰ تا ۶۰ سالگی اتفاق می افتد.

پاسخ دهید