معماری

منــــوسیت (Monicyte)

مراحل تکاملی
همچنانکه قبلاً ذکر شد، سلولهای رده گرانولوسیت و منوسیت از یک سلول بنیادی مشترک بنام CFU-GM منشاء می گیرند. سیر تکاملی رده منوسیت به این ترتیب است که:
monoblast → promonocyte → monocyte → macrophage

در رابطه با مراحل تکاملی منوسیتها، نکات زیر قابل اهمیت است:
۱٫ دوره تکاملی منوسیتها خیلی کوتاه بوده و بطور متوسط ۳ روز می باشد، یعنی از منوبلاست تا منوسیت ۳ روز طول می کشد. به همین دلیل است که در آپلازی مغزاستخوان و لکوپنی شدید، بعد از درمان، اولین لکوسیتی که در خون محیطی ظاهر می شود، منوسیت است.
۲٫ منوبلاست و پرومنوسیت در مغزاستخوان وجود دارند و منوسیت بعد از تولید در مغزاستخوان وارد خون محیطی می گردد. منوسیتها حدود ۱۴ ساعت در خون محیطی جریان دارند و سپس وارد بافتهای مختلف می گردند و تبدیل به ماکروفاژهای بافتی خواهند شد. لذا برخلاف نوتروفیلها، منوسیتها سلولِ انتهایی نمی باشند.
۳٫ مجموع منوسیتهای خون محیطی و ماکروفاژهای بافتهای مختلف را سیستم بیگانه خوار تک هسته ای (MPS) می نامند.

مورفولوژی سلولهای رده منوسیت
منوبلاست
منوبلاستها در مغزاستخوان واقع شده اند و قطری حدود ۲۰ میکرون دارند. این سلولها دارای مشخصات کلی سلولهای بلاست هستند. افتراق منوبلاست از میلوبلاست با چشم بسیار مشکل است، اما این دو سلول دارای اختلافات زیر هستند:
*کروماتین منوبلاست حالت خطی و شبکه ای داشته و هسته دارای شیارهایی شبیه شکنجهای مغز است.
*سیتوپلاسم آن وسیعتر بوده و در نتیجه نسبت هسته به سیتوپلاسم کمتر از میلوبلاست است.
*رنگ سیتوپلاسم نسبت به میلوبلاست کمی متمایل به خاکستری است.
*برخلاف میلوبلاست، حاشیه سیتوپلاسم نامنظم بوده و احتمال دیده شدن پای کاذب وجود دارد.
*میلوبلاست دارای ۵-۲ عدد هستک و منوبلاست دارای ۲-۱ عدد هستک می باشد.

پرومنوسیت
دارای ویژگیهای زیر است: ۱- هسته آن بیضوی، دارای فرورفتگی و تراکم بیشتر نسبت به منوبلاست است و دارای ۲-۱ عدد هستک می باشد. ۲- دارای سیتوپلاسم بازوفیل و مات شبیه شیشه مات (Ground glass) می باشد که علت آن گرانولهای ظریف و گرد و آجری رنگ است.

منوسیت
منوسیتها دارای ویژگی های زیر هستند:
· اندازه: در حالت طبیعی منوسیتها با قطر ۲۰- ۱۴ میکرون، بزرگترین سلولهای خونی هستند.
· هسته: لوبیایی یا کلیوی شکل و کروماتین آن ظریف و سست بوده و دارای هستک می باشند که با میکروسکوپ الکترونی دیده می شود.
· سیتوپلاسم: سیتوپلاسم منوسیت خاکستری و شبیه شیشه ماتِ خاکی یا شیشه بخار گرفته می باشد. ممکن است سیتوپلاسم دارای واکوئل گوارشی باشد.
· منوسیت برخلاف منوبلاست، متحرک است.

اعمال منوسیتها
منوسیتها بعد از تبدیل به ماکروفاژ، قدرت بیگانه خواری زیادی کسب می کنند، هرچند خودشان هم فعالیت بیگانه خواری دارند. منوسیتها و نوتروفیلها از لحاظ عملکرد دارای چندین تفاوت می باشند:
۱٫ نوتروفیلها فقط باکتریها را فاگوسیت می کنند و به میکروارگانیسمهای بزرگتر کاری ندارند، اما منوسیتها تمام میکروارگانیسمها را می بلعند.
۲٫ گرانولوسیتها قابل تقسیم نبوده و لذا در صورت نیاز می بایست که از مغزاستخوان تأمین گردند، در حالیکه منوسیتها قدرت تقسیم دارند و می توانند تکثیر یابند.
۳٫ عمر گرانولوسیتها کوتاه بوده و اکثراً در درگیریهای اولیه با باکتری از بین می روند، در حالیکه منوسیتها عمر طولانی تری داشته و غالباً برای چندمین بار می توانند در فاگوسیتوز شرکت نمایند.
۴٫ منوسیتها و ماکروفاژها دارای فعالیت ترشحی بوده و مواد مهمی مانند IL-1 ترشح می کنند که موجب تب و افزایش پروتئینهای فاز حاد مانند CRP می شود.
۵٫ تنها مزیت نوتروفیل نسبت به منوسیت در سرعت رسیدن به محل واقعه می باشد. نوتروفیل ظرف ۳-۲ ساعت خود را به محل مورد نظر می رساند ولی منوسیت برای اینکار به ۳-۲ روز زمان نیاز دارد.
۶٫ منوسیتها برخلاف نوتروفیلها دارای خاصیت چسبندگی به شیششه هستند که از این خاصیت می توان در جداسازی آنها استفاده نمود.

**نکته مهم: اگر منوسیتها هسته سلولهای دیگر و عمدتاً هسته نوتروفیلها را ببلعند، ایجاد Tart cell می نمایند. تارت سل پدیده ای طبیعی است و با LE cell که پدیده ای غیرطبیعی است تفاوت دارد، به این ترتیب که: الف) سلول فاگوسیت کننده در تارت سل منوسیت و در LE cell نوتروفیل است. ب) هسته بلعیده شده در Tart cell کوچک بوده و هسته خود سلول بزرگ و مرکزی است، اما هسته بلعیده شده در LE cell بزرگ و هسته خود سلول کوچک و حاشیه ای است.
ماکروفـــــاژ

منوسیتهای خون محیطی پس از وارد شدن به بافتها، تبدیل به ماکروفاژ یا هیستوسیت می شوند. ماکروفاژها از نوتروفیلها بزرگتر بوده و از فعالیت بیگانه خواری بیشتر و آنزیمهای هیدرولیز کننده بیشتری نسبت به منوسیتها برخوردارند. ماکروفاژهای هر بافتی نام خاص خود را دارند:
در کبد: Kupffer cell
در ریه: Alveolar Macrophage
در پوست: Langerhans cell
در سیستم عصبی مرکزی: Microglial cell
در طحال: Littoral cell
در استخوان: Osteoclast

اعمال ماکروفاژها
۱) شرکت در فاگوسیتوز: ماکروفاژها تمام میکروارگانیسمها، سلولهای پیر و فرسوده خود بدن مانند RBC ، ذرات خارجی مانند کربن و… را فاگوسیته می نمایند. اگر ماکروفاژها نتوانند ارگانیزم بلعیده شده را هضم نمایند (مانند لیشمانیا، توکسوپلاسما، مایکوباکتریوم توبرکلوزیس و مایکوباکتریوم لپرا)، با ادغام در یکدیگر تبدیل به سلولهای بزرگ چندهسته ای موسوم به Giant cell و گاهی اوقات شبیه سلولهای پوششی موسوم به Epitheloid cell می گردند.
۲) ماکروفاژها بعنوان سلول عرضه کننده آنتی ژن (APC) به لنفوسیتهای T ، در سیستم ایمنی نقش مهمی را ایفا می نمایند.
۳) ماکروفاژها دارای فعالیت ترشحی بوده و موادی مانند IL-1 ، پروتئینهای کمپلمان، فاکتورهای انعقادی و ترانس کوبالامین را می سازند.
۴) ماکروفاژهای کبد و طحال و مغزاستخوان، آهن را به شکل فریتین و هموسیدرین در خود ذخیره می نمایند.


پاسخ دهید