معماری
morphology rbc

مورفولوژی گلبولهای قرمز

اشکال گلبول قرمز,گزارش مورفولوژی گلبولهای قرمز,مورفولوژی RBC,شیستوسیت چیست,اکینوسیت,اکانتوسیت,تارگت سل چیست,گلبول قرمز بالا,
گلبول قرمز چیست,کاهش گلبول قرمز,شمارش گلبول قرمز,ساختار گلبول قرمز,کار گلبول قرمز,گلبول قرمز در ادرار,مورفولوژی گلبولهای سفید,اشکال گلبول قرمز,اکینوسیت,اکانتوسیت,شیستوسیت چیست,الیپتوسیت,تارگت سل چیست,بور سل,اسپورسل,آنیزوسیتوز

به طور کلی به هنگام بررسی مورفولوژیک گلبولهای قرمز در زیر میکروسکوپ، چهار نکته در نظر گرفته می شود:
۱- تغییر در اندازه گلبول قرمز

۲- تغییر در رنگ پذیری گلبول قرمز

۳- تغییر در شکل گلبول قرمز

۴- وجود اجسام غیرطبیعی در گلبول قرمز
پدید آمدن تغییر در اندازه، شکل، رنگ پذیری و دیگر تغییراتی که بر اثر اشکال در نمونه گیری و تهیه لام و رنگ آمیزی بوجود میآیند، بطورکلی آرتیفکت (Artifact) خوانده می شوند. در موارد مشکوک به آرتیفکت بهتر است نمونه گیری از بیمار تکرار شده و یا یک قطره خون تازه بیمار را مستقیماً و بدون رنگ آمیزی زیر میکروسکوپ بررسی می کنیم.

اطلس گلبول قرمز

تغییر در اندازه گلبول قرمز
۱) Normocyte : نورموسیت به معنی RBC با اندازه طبیعی است که قطر آن۸-۷میکرون وMCV آن۹۶-۸۰ فمتولیتر باشد.
۲) Microcyte : میکروسیت به معنی RBC کوچکتر از اندازه طبیعی است که در آن قطر متوسط گلبولها از ۶ میکرون وMCV از ۷۶ فمتولیتر کمتر باشد. کم خونی فقرآهن مهمترین علت میکروسیتوز است و چون معمولاً با کاهش هموگلوبین سلولی همراه است، ضخامت RBC نیز کاهش یافته و در نتیجه پس از رنگ آمیزی مشاهده می شود که بخش کمرنگ مرکزی گلبول قرمز بزرگتر شده است. در میکروسیت معمولاً MCV ،MCH وMCHC کاهش نشان می دهند.
۳) Macrocyte : ماکروسیت به معنی گلبول قرمز بزرگتر از حد طبیعی که در آن قطر متوسط گلبولها از ۸ میکرون بیشتر و از۲۰ میکرون کمتر و MCV بیش از ۹۶ فمتولیتر باشد. ماکروسیت در کمبود ویتامین B12 و همچنین در رتیکولوسیتوز در خون مشاهده می شود.
۴) Gigantocyte : ژیگانتوسیت به RBC هایی اطلاق می شود که قطر آنها بیش از ۱۰ میکرون باشد. این امر معمولاً بر اثر عدم تقسیم میتوز ایجاد می شود و تنها تمایز رده اریتروئیدی صورت گرفته است.
۵) Megalocyte : سلولی است که قطر آن به طور متوسط ۲/۹-۱/۹ میکرون بوده و علاوه بر آن ضخامت RBC نیز زیاد شده است، بطوریکه منطقه کمرنگ مرکزی در آنها دیده نمی شود. در این حالت RBC ها حالت مقعرالطرفین ندارند. مگالوسیت بر اثر کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک ایجاد می شود.
Anisocytosis (6 : آنیزوسیتوز یعنی وجود گلبولهای سرخ به اندازه های مختلف خارج از محدوده نرمال. این حالت در بسیاری از آنمی ها بوجود میآید و یک حالت غیر اختصاصی است. گاهی اوقات بدنبال تزریق خون به یک فرد بیمار در لام خون محیطی دو نوع RBC به اندازه های مختلف دیده می شود که یکی از آنها مربوط به فرد بیمار و دیگری مربوط به RBC تزریق شده است. به این حالت Dimorphism اطلاق می شود که نباید آنرا با آنیزوسیتوز اشتباه گرفت.
تغییر در رنگ پذیری گلیول قرمز
۱) Normochromia : حالتی است که گلبولهای قرمز از لحاظ رنگ پذیری طبیعی باشند و در واقع حالتی است که در آن یک ناحیه کمرنگ مرکزی (Central Pallor) به قطر حدود یک سوم گلبول دیده می شود.
۲) Hypochromia : اگر ضخامت گلبول قرمز کاهش یابد یا غلظت هموگلوبین آن کم شود، وسعت ناحیه کمرنگ مرکزی افزایش یافته و بزرگتر بنظر می رسد. به این حالت هیپوکروم اطلاق می شود که بهترین مثال آن کم خونی فقرآهن است. در این کم خونی هم حجم سلول کاهش دارد، هم ضخامت آن کم شده و هم غلظت هموگلوبین سلول کاهش می یابد. به عبارتی دیگر هر سه اندکس گلبولی (MCV,MCH,MCHC) پایین می باشند.
۳) Anulocyte : نهایت هیپوکرومی می باشد که در آن هموگلوبین فقط در جدار RBC وجود دارد.
۴) Hyperchromia : افزایش ضخامت RBC باعث خواهد شد که در لام خون محیطی وسعت ناحیه کمرنگ مرکزیِ RBC کمتر شده و سلول را پررنگ تر ببینیم، که به آن هیپرکرومیا می گویند. با اینکه از نظر تئوری می توان تصور کرد که اگر غلظت هموگلوبین در RBC زیاد شود ایجاد هیپرکرومی خواهد نمود، اما عملاً چنین حالتی وجود ندارد یا بسیار نادر است. مهمترین علت هیپرکرومی، کمبود ویتامین B12 یا کمبود اسید فولیک است.
۵) Anisochromia : به حالتی گفته میشود که در لام خون محیطی تعدادی از سلولها نورموکروم و تعدادی هیپوکروم باشند.
۶) (Polychromatophilia) Polychromasia : به حالتی گفته می شود که در رنگ آمیزی معمولی (رومانوفسکی) بعضی از RBC ها کمی حالت بازوفیلی نشان بدهند، یعنی رنگهای قلیایی را بیشتر جذب کرده و رنگ آنها آبی شود. این وضعیت معمولاً براثر افزایش رتیکولوسیتها دیده می شود زیرا رتیکولوسیتها در سیتوپلاسم خود دارای اسیدهای نوکلئیک هستند که موجب جذب رنگهای قلیایی می شوند.

تغییر در شکل گلبولهای قرمز

Spherocyte :sphereبه معنی کُره است، بنابراین اسفروسیت یعنی سلول کروی. در این حالت گلبول قرمز کروی، کوچک، باقطرμ۴ و توپُر می باشد. در اسفروسیت نسبتS/V در مقایسه با سلولهای طبیعی کاهش می یابد، در نتیجه اسفروسیتها بصورت سلولهای کوچکتر و پررنگتر از حالت طبیعی دیده می شوند که رنگ پریدگی مرکز آنها یا از بین رفته یا بسیار کوچک شده است. تفاوت گلبول میکروسیت با اسفروسیت آن است که در میکروسیت قطر کاهش یافته ولی ضخامت معمولاً تغییر نمی کند، در حالیکه در گلبول اسفروسیت قطر کاهش یافته و ضخامت افزایش می یابد.
مهمترین علل اسفروسیتوز عبارتند از: اسفروسیتوز ارثی، ناسازگاری سیستم ABO بین مادر و جنین، DIC .

Elliptocyte یا Ovalocyte : در این حالتRBC بجای اینکه دایره ای شکل باشد، بیضی شکل است. در افراد نرمال کمتر از ۱% گلبولها الیپتوسیت هستند و بیشترین مقدار آن در الیپتوسیتوز ارثی مشاهده می شود که قطر آنها۹۰-۷۰% گلبولهای قرمز می باشد.

Stomatocyte : در این حالت بخش کمرنگ مرکزی به دایره ای بصورت شکاف مستطیلی شکل شبیه شیار گندم و یا دهان ماهی در میآید. نیمرخ این سلولها در حالتی که هنوز فیکس نشده باشند تقریباً شکل کاسه یا فنجان است. یکی از مواردیکه در آن استوماتوسیتوز دیده می شود، Rh Null می باشد. Rh Null حالتی است که درآن گلبولهای قرمز، فاقد کلیه آنتی ژنهای سیستم Rh می باشند و از آنجاییکه این آنتی ژنها جزئی از ساختمان غشاء RBC هستند، فقدانشان موجب ایجاد استوماتوسیت می گردد. این نوع گلبول بعلت مقاومت گلبولی بسیار پایین، خود به خود لیز می شود.

Tear Drop یاDacrocyte : در این حالت گلبولها شبیه قطره اشک یا گلابی شکل می باشند. این سلولها معمولاً بعلت تغییر شکل ساختمانی که در منافذ موجود در سینوزوئیدهای مغز استخوانی بوجود آمده، حین عبور و ورود به داخل خون محیطی دچار این تغییر شکل می شود. این حالت در میلوفیبروز دیده می شود.

Leptocyte : لپتوسیت گلبول قرمز با غشاء نازک می باشد، که حلقه نازکی از هموگلوبین در اطرافِ آن وجود دارد و قسمتِ مرکزی آن بیرنگ است. در این حالت برعکس اسفروسیت، قطر افزایش و ضخامت سلول کاهش یافته است، در حالیکه در گلبول ماکروسیت قطر افزایش و ضخامت تغییری نمیکند. در لپتوسیت نسبت S/V در مقایسه با سلولهای طبیعی افزایش می یابد. لپتوسیتها در تالاسمی، بیماریهای کبدی و اختلالات متابولیسم لیپیدها دیده می شوند.

Target cell : سلول هدف که به آن کلاه مکزیکی و Codocyte نیز میگویند، نوعی لپتوسیت است که در آن گلبول قرمز با مرکز و اطرافِ تیره و حلقه روشن بین مرکز و اطراف مشاهده می شود. در تارگت هم ضخامت و هم حجم سلول کمتر از سلول معمولی بوده و در عوض سطح آن بیشتر است. بیماریهایی که در آنها این سلول دیده می شود عبارتند از: تالاسمی مینور، هموگلوبینوپاتیهای E, C, D, S, SDو بعد از طحال برداری.
هنگامیکه در غشاء RBC نسبت چربیها بهم بخورد، تارگت سل دیده می شود. برای مثال در کمبود آنزیم LCAT ، تارگت سل در خون محیطی دیده می شود. در این حالت، لسیتین و کلسترول غیر استریفیه افزایش و کلسترول استریفیه و لیزولسیتین کاهش دارند.

Echinocyte : اکینوسیت نوعی گلبول قرمز کنگره دار (Crenated cell) می باشد، یعنی در این حالت گلبولهای قرمز به شکل گِرد یا دراز و دارای حاشیه مضرّس می باشند، بطوریکه ۳۰-۱۰ عدد خار درشت و کوتاه به اندازه های مساوی و در فواصل منظم تمام سطح خارجی سلول را پوشانده است. لبه این برجستگی ها گِرد بوده و بطور یکنواخت در سطح سلول پراکنده اند. مواردیکه در آنها اکینوسیت دیده می شود عبارتند از: خون محیطی نوزادان طبیعی، نارسایی مزمن کلیه یا اورمی، زخم معده و کم شدن ATP داخل RBC مثلاً بعلت کمبود پیرووات کیناز.
مشاهده اکینوسیت در لام خون محیطی رنگ شده فاقد ارزش است و باید پیگیری شود، به این معنا که ابتدا خون تازه از مریض گرفته، با سرم فیزیولوژی رقیق کرده، با لام و لامل پلاستیکی پوشانده و مشاهده میکنیم (زیرا شیشه بدلیل قلیایی بودن اثر اکینوسایتوژنیک دارد) و اگر اکینوسیت مشاهده شد گزارش میکنیم.morphology rbc

Acanthocyte : آکانتو به معنی خار است و آکانتوسیت نیز نوعی گلبول قرمز کنگره دار است که در سطح خود دارای برجستگی های خار مانند است. این حالت غیرقابل برگشت بوده و نشانه خرابی کامل سلول است. فرق آکانتوسیت با اکینوسیت آن است که : ۱- تعداد برجستگی های آکانتو کمتر است (۱۰-۵ عدد) ۲- خارهای آکانتو تیز، بلند، دارای انحناء، نامنظم و غیرهم اندازه می باشند.
مواردیکه در آن آکانتوسیت دیده می شود عبارتند از: آبتالیپوپروتئینمی، بیماری مزمن کبدی (الکلیسم) و کمبود پیرووات کیناز.
آبتالیپوپروتئینمی یک بیماری ارثی است که در آن اختلال در جذب چربی و تنظیم چربیهای خون وجود دارد. این بیماری همراه با استئاتوره، اختلالات شبکیه چشم و کاهش غلظت کلسترول خون می باشد. علت تغییر شکل RBC در این حالت بهم خوردنِ نسبت کلسترول غیراستریفیه به فسفولیپید در بعضی نقاط غشاء می باشد.

Schistocyte یا Schizocyte : گاهی اوقات گلبول قرمز بدلیل صدمات مکانیکی که به آن وارد میآید شکسته و قطعه قطعه می شود. این قطعات نامنظم که دارای هموگلوبین می باشند،Pyknocyte نیز نامیده می شوند. این سلولهای شکسته گاهی شبیه کلاه خود (Helmet cell) ، گاهی شبیه مثلث (Triangle cell) و گاهی شبیه شاخ (Keratocyte) دیده می شوند. مهمترین علل ایجاد شیستوسیت عبارتند از:
۱) کمخونی همولیتیک میکروآنژیوپاتیک: هرگاه الیاف فیبرین در جریان خون تشکیل شود (مانندDIC)، گلبولهای سرخ بعلت برخورد با این موانع شکسته می شوند و ایجاد شیستوسیت میکنند.
۲) کمخونی همولیتیک ماکروآنژیوپاتیک: در بیمارانی که دریچه قلب مصنوعی دارند، RBC ها بعلت برخورد با دریچه شکسته می شوند.

Bur cell و Spur cell : بورسل یک کراتواکینوسیت است و اسپورسل یک شیزوآکانتوسیت می باشد. بورسل در اورمی و کمبود پیرووات کیناز دیده می شود.

Sikle cell یاDrepanocyte : پلیمریزه شدن و رسوب انواع غیرطبیعی هموگلوبین باعث تولید RBC های داسی شکل می شود. این سلولها علاوه بر حالت داسی شکل ممکن است به اشکال هلالی، بیضوی یا شبیه دانه جو (Oat shape cell) دیده شوند. بیشترین حالتی که باعث ایجاد این سلولها می شود، کمخونی داسی شکل می باشد. اما در سایر انواع هموگلوبینوپاتیهای غیر طبیعی نیز مانند Hb-C وHb-E ممکن است در خون محیطی دیده شوند. حالت داسی شدن سلولها برگشت پذیر می باشد زیرا اگر این گلبولها در معرض اکسیژن قرار بگیرند، تغییر شکل داده و به حالت نرمال تبدیل می شوند.

Selenoid body : در این حالت گلبول قرمز شبیه داس می باشد ولی علت آن غیر طبیعی بودن زنجیره هموگلوبین نیست، بلکه بعلت تغییر در مقادیر لیپوپروتئینهای پلاسما و اختلال در غشاء سلول بوجود میآید.

Blister cell : در این نوع سلول بعلت فقدان هموگلوبین در بخشی از آن، قسمتی از RBC کاملاً سفید و خالی بنظر می رسد و شبیه به تاول می شود. بنابراین این سلول حاوی یک یا چند واکوئل می باشد. بلیسترسل در واقع نهایت فشردگی گلبول و هموگلوبین درون آن است. موارد مهمی که بلیسترسل در آنها مشاهده می شود عبارتند از: آنمی همولیتیک میکروآنژیوپاتیک (بعلت ضربه بهRBC) و بیماری فاویسم بعلت کمبود آنزیم G6PD و رسوب هموگلوبین در بخشی از گلبول قرمز.

Knizocyte : گلبولهای قرمزی هستند که شبیه قسمت تنگ بطری بوده یا گلدانی شکل می باشند و در آنمی همولیتیک اسفروسیتوزارثی دیده می شوند.

Poikilocytosis : به حالتی گفته می شود که RBC ها دارای اشکال متفاوت هستند و معمولاً با آنیزوسیتوز و تغییر رنگ و Hb، RBC ها می باشد.

بایت سل نام.دیگر degmacyte  :  درهمولیز بواسطه دارو و جی سیکس پی دی
بلاستر سل نام دیگر pyknocyte:
نیزو سیت نام دیگر pinch cell:  این سلول بیش از دوسطح مقعر دارند ،  در مواردی نظیر اسفروسیتوز

۲ دیدگاه

  1. بعد از اینکه در مرحله ارتوکروماتیک سلول هسته خود را ازدست می دهد قبل از تبدیل شدن به رتیکولوسیت به چه سلولی تبدیل می‌شود.؟

پاسخ دهید