معماری
ازمایش خون

آزمایش

آزمایش خون،نحوه انجام آزمایش خون،شرایط لازم برای آزمایش خون،آزمایش دادن در آزمایشگاه،میزان ناشتایی برای آزمایشات مختلف،تفسیر آزمایش خون،اطلاعات کامل درباره آزمایش،تست های خونی و ناشتایی،ترس از آزمایش،قند خون و چربی،تست های کلدی،بهترین آزمایشگاه

اگر شماهم دوست دارید برگه آزمایش خون را خودتان بخوانید،این مطلب را از دست ندهید

آزمایش خون که پانل های خونی هم گفته می شود، یکی از ابتدایی ترین ابزارهای علم پزشکی در تشخیص بیماری ها هستند. پزشک با کمک یک تست خونی قادر خواهد بود تا علامت های بیماری های خاص، کمبود های تغذیه ای فرد و سطح مواد زائد موجود در خون او را مورد بررسی قرار دهد. در طی یک ویزیت پزشکی، با هدف درمان بیماری و یا تنها با هدف بررسی وضعیت سلامتی، اولین ابزاری که پزشک بعد از معاینه بالینی بیمار به کار می گیرد، انجام آزمایش خون است.

اما وقتی جواب آزمایش را می گیرید احتمالا چیزی از آن متوجه نمی شوید و باید از یک پزشک یا کسی که مطلع است کمک بگیرید، پس بهتر است اطلاعات خود را در این زمینه زیاد کنید تا بتوانید یرگه آزمایش خود را تفسیر کنید.

زمان مناسب بین آزمایش خون

۱٫ هر چند وقت یک بار باید آزمایش خون بدهیم؟

انجام آزمایشات دوره ای تقریبا هر شش ماه یک بار برای هر شخصی باتوجه به شرایط جسمانی و سلامتی اش ضروری است اما در کسانی که سابقه بیماری خاصی دارند بسته به نوع بیماری شان باید با نظر پزشک معالج در دوره های کوتاه تری آزمایشات لازم را انجام دهند.

۲٫ چه زمانی از روز بهتر است آزمایش بدهیم؟

پاسخ به این سوال بستگی به نوع آزمایش درخواستی دارد، برای مثال قند خون ناشتا باید صبح و به صورت ناشتا انجام شود. بعضی از تست ها مانند کورتیزول نیز بسته به درخواست پزشک ممکن است ۸ صبح یا ۴ بعدازظهر انجام شود.

۳٫ شمارش کامل خون چیست؟ 

بررسی سلول های خونی از نظر تعداد، سایز و شکل ظاهری آنها و اندازه گیری مقدار هموگلوبین و هماتوکریت را شمارش کامل خون یا CBC می نامند.

 

تفسیر اجزای خون

۴٫ چگونه می توان با آزمایش متوجه کم خونی شد؟ 

با انجام یک آزمایش ساده CBC و مطالعه پارامتر های آن ازجمله تعداد گلبول های قرمز و میزان هموگلوبین و هماتوکریت خون می توان متوجه کم خونی شد.

۵٫ چگونه می توان با آزمایش متوجه بالا بودن چربی خون شد؟ 

اگر میزان تری گلیسیرید بالای ۴۰۰ میلی گرم در دسی لیتر و میزان کلسترول بالای ۲۴۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد، بالا بودن میزان چربی خون محرز می شود.

۶٫ هر چند وقت یک بار باید آزمایش چربی خون بدهیم؟ 

افزایش چربی خون مهم ترین عامل برای گرفتگی رگ های قلب و سایر عروق به حساب می آید. همه افراد بالای ۲۰ سال باید حداقل یک بار از لحاظ چربی های خون شامل کلسترول تام، کلسترول خوب، کلسترول بد و تری گلیسیرید ها بررسی شوند، سپس اگر نتایج طبیعی بود این آزمایش باید حداقل هر ۵ سال یک بار تا ۴۰ سالگی و پس از آن هر دو سال یک بار تا ۵۰ سالگی تکرار شود. از ۵۰ سالگی به بعد نیز سالی یک بار باید انجام شود.

۷٫ چگونه می توان با آزمایش متوجه اختلالات تیروئید شد؟ 

عمده ترین آزمایشی که برای غده تیروئید انجام می شود اندازه گیری T3 (میزان طبیعی در بالغین: ۰٫۵۲ تا ۱٫۸۵ نانوگرم در میلی لیتر)، T4 (میزان طبیعی در بالغین: ۴ تا ۱۳ میکرو گرم در دسی لیتر) و TSH (میزان طبیعی در بالغین: ۰٫۳۲ تا ۵٫۲ میکرویونیت در میلی لیتر) است. اگر تعادل این اعداد مختل شود، شخص دچار پرکاری یا کم کاری تیروئید خواهد شد.

۸٫ چگونه می توان با آزمایش متوجه دیابت شد؟ 

قند ناشتا طبیعی بین ۷۰ تا ۹۹ میلی گرم در دسی لیتر است. چنانچه این مقدار از عدد ۱۲۶ فراتر رود شخص دچار دیابت شده است. قند خون بین ۱۰۰ تا ۱۲۶ نیز نشان دهنده مرحله پیش دیابت است. آزمایش HbA1C هم میزان قند خون را در یک دوره زمانی در بدن چک می کند که اگر میزان آن از ۹ درصد بالاتر باشد بیانگر قند خون بالا در آن دوره زمانی است.

۹٫ هر چند وقت یک بار آزمایش قند خون دهیم؟ 

همه افراد بالای ۴۰ سال باید حداقل یک بار آزمایش قند خون را انجام دهند، اگر نتیجه طبیعی بود باید آن را هر دو سال یک بار تا ۵۰ سالگی تکرار کنند. بعد از ۵۰ سالگی نیز این آزمایش سالی یک بار باید انجام شود. البته اگر سابقه دیابت نوع دو در بستگان درجه اول وجود داشته باشد، شاخص توده بدنی (BMI) 25 یا بیشتر باشد، فرد زندگی بدون تحرک داشته باشد یا باردار باشد، فشار خون بالای ۱۴ روی ۹ داشته باشد، میزان کلسترول خوب خونش مساوی یا کمتر از ۳۵ و تری گلیسیریدش مساوی یا بیشتر از ۲۵۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد یا سابقه کیست های متعدد تخمدان و بیماری های عروقی داشته باشد، باید حتما به طور مرتب از لحاظ قند خون بررسی شود.

۱۰٫ تست های مربوط به کبد کدامند؟ 

معمول ترین و ساده ترین آزمایشات کبدی عبارتند از SGPT (میزان طبیعی: در خانم ها کمتر از ۳۱ واحد در لیتر و در آقایان کمتر از ۴۱ واحد در لیتر) و SGOT (میزان طبیعی: در خانم ها کمتر از ۳۱ واحد در لیتر و در آقایان کمتر از ۳۷ واحد در لیتر). هرنوع آسیب به کبد اعم از عفونت های ویروسی مانند هپاتیت ها یا مصرف بعضی از دارو هایی که بر کبد اثر سوء می گذارند و سایر عوامل التهاب زای کبدی همگی می توانند منجر به افزایش میزان این پارامتر ها در خون شوند.

۱۱٫ تست های مربوط به کلیه کدامند؟

اوره (BUN) و کراتینین (Cr) دو آزمایش روتین اندازه گیری عملکرد کلیه هستند که اگر میزان هریک از آنها یا هر دوی آنها از مقدار طبیعی بالاتر رود نشانه کم کاری یا حتی اختلالات شدید کلیوی است. مقدار طبیعی اوره بین ۷٫۹ تا ۲۰ mg/dl و مقدار طبیعی کراتینین بین ۰٫۶ تا ۱٫۲ mg/dl در خانم ها و ۰٫۸ تا ۱٫۳ mg/dl در آقایان است. افرادی که بنا به دلایلی مبتلا به کم کاری کلیه، درد های کلیوی، عفونت های کلیوی و … هستند، همچنین بیماران دیالیزی باید از لحاظ این پارامتر ها بررسی شوند.

۱۲٫ اسید اوریک چیست و چه کسانی باید از این لحاظ بررسی شوند؟ 

وقتی پزشک به وجود سنگ کلیه شک داشته باشد یا فردی علائم بیماری نقرس را از خود بروز دهد این آزمایش درخواست می شود. به هر حال این آزمایش بخشی از برنامه چکاپ سلامت است. مقدار طبیعی آن در آقایان ۳٫۶ تا ۸٫۲ میلی گرم در دسی لیتر و در خانم ها ۲٫۶ تا ۶٫۱ میلی گرم در دسی لیتر است.

 

لزوم اندازه گیری ویتامین ها برای این افراد

۱۳٫ اندازه گیری ویتامین ها برای چه کسانی لازم است؟ 

عمده ترین ویتامین هایی که به طور روتین اندازه گیری می شوند عبارتند از ویتامین D و B12. ویتامین D برای بررسی جذب کلسیم، پوکی استخوان بخصوص در بانوان، بررسی اختلالات سوء جذب، مطالعات و بررسی سرطان ها ازجمله سرطان پستان، سرطان پانکراس، سرطان کولون و…. مورد آزمایش قرار می گیرد. بررسی ویتامین B12 نیز برای نوعی کم خونی و بعضی اختلالات سیستم گوارشی انجام می شود. میزان طبیعی ویتامین D بین ۲۵ تا ۸۰ ng/ml و میزان طبیعی ویتامین B12 بین ۱۶۰ تا ۹۵۰  pg/ml است.

۱۴٫ اندازه گیری هورمون ها برای چه کسانی لازم است؟ 

هورمون ها طیف وسیعی دارند، بنابراین بسته به نوع تشخیص، هورمون های مختلفی برای اندازه گیری انتخاب می شوند. رایج ترین آنها عبارتند از هورمون بارداری (BHCG)، هورمون های تیروئیدی و هورمون های جنسی که بسته به نوع اختلال و جنس فرد در خواست می شوند. رایج ترین هورمون های جنسی در مردان PSA (برای بررسی عملکرد پروستات) و در خانم ها LH  و FSH هستند.

۱۵٫ آزمایش های مواد معدنی (کلسیم، فسفر، سدیم، پتاسیم و …) برای چه کسانی لازم است؟ 

این آزمایشات در کسانی که دچار اختلالات متابولیکی هستند مانند کودکان، افراد سالخورده و بانوان در سنین و شرایط خاص مورد ارزیابی قرار می گیرند.

۱۶٫ آیا می توان سرطان را هم از روی آزمایش خون تشخیص داد؟ 

امروزه با پیشرفت علوم آزمایشگاهی امکان بررسی و پیش بینی بسیاری از سرطان ها فراهم شده است. خوشبختانه در بعضی از موارد با انجام تست های ساده خاص، هم می توان از بروز سرطان ها آگاهی پیدا کرد و هم به موقع جلوی پیشرفت آنها را گرفت. البته این موضوع مشروط به انجام به موقع آزمایش و درمان سریع بیماری است.

۱۷٫ چرا گاهی بعد از نمونه گیری خون، جای آن روی دست کبود می شود و گاهی این اتفاق نمی افتد؟ 

این موضوع بستگی به حساس بودن پوست بیمار، مدت زمان اعمال فشار روی محل نمونه گیری و انجام صحیح رگ گیری توسط نمونه گیر دارد.

۱۸٫ چه عواملی می توانند در نتیجه آزمایش تداخل ایجاد کنند؟ 

عوامل بی شماری می توانند باعث تداخل و ایجاد نتیجه کاذب شوند از جمله مصرف دارو ها، ورزش کردن، زمان خون گیری (صبح یا عصر)، حاملگی، اضطراب، افسردگی، ناشتا نبودن، تروما (ضربه) و … بنابراین همیشه باید مسئول پذیرش آزمایشگاه را از این موارد آگاه کرده و توصیه به ناشتا بودن را رعایت کنید.

۱۹٫ آیا دریافت نتیجه خارج از محدوده طبیعی نشانه بیماری است؟ 

وجود یک نتیجه خارج از محدوده طبیعی به تنهایی نمی تواند دلیل بر وجود بیماری باشد. در پنج درصد از افراد سالم هم ممکن است نتیجه یک آزمایش خارج از حدود طبیعی باشد.

۲۰٫ احتمال خطا در آزمایشات چقدر است؟ 

باتوجه به اینکه امروزه آزمایشات به صورت اتوماسیون دستگاهی انجام می شوند، میزان خطا به حداقل ممکن خود رسیده است. علاوه براین، آزمایشگاه ها با انجام کنترل کیفی و کالیبراسیون دستگاه ها سعی بر به حداقل رساندن میزان خطای کاری خود دارند.

 

مقدار طبیعی ازمایش خون

جدول راهنمای تفسیر آزمایش خون

نکاتی که باید قبل از انجام آزمایش بدانید!

هر آزمایشی اصول خاص خود را دارد. رعایت بعضی نکات باعث می شود جواب دقیق تری از آزمایش بگیرید. در مقابل بعضی فعالیت ها و بی دقتی ها باعث می شوند جواب آزمایش به صورت کاذب منفی یا مثبت شود یا اینکه مقادیر پارامترهای آن تغییر یابد. بنابراین اگر می خواهید آزمایش خون یا ادرارتان به بهترین نحو انجام شود، توصیه های دکتر محسن منشدی را فراموش نکنید.

چرا باید ناشتا باشیم؟

رعایت ناشتا بودن طی یک زمان مشخص برای انجام بعضی آزمایش ها مانند آزمایش قند خون ناشتا، تری گلیسیرید، کلسترول و… الزامی است زیرا خوردن غذا می تواند باعث تغییر در نتیجه آزمایش شود

. درمورد آزمایش های ناشتا به این نکات توجه کنید: 

–  شب قبل از آزمایش شام سبک میل کنید.

–  ۱۰ تا ۱۲ ساعت قبل از مراجعه به آزمایشگاه هیچ گونه خوراکی یا آشامیدنی جز آب میل نکنید. البته اگر محدودیت در مصرف آب توسط پزشک یا مسئولان آزمایشگاه تذکر داده شده باشد، مجاز به نوشیدن آب هم نخواهید بود.

–  مسواک زدن طی زمان ناشتایی مجاز است.

–  طی مدت ناشتایی از استعمال دخانیات، جویدن آدامس، مصرف قرص های نرم کننده گلو، شربت های سینه، انجام تمرین های بدنی و ورزش پرهیز کنید.

–  در آزمایش های مربوط به چربی خون مثل تری گلیسیرید و کلسترول مدت زمان ناشتایی لازم حداقل ۱۲ ساعت است.

–  برای اندازه گیری نیتروژن اوره خون (BUN) هشت ساعت ناشتایی کافی است. آزمایش اسید اوریک خون نیز نیاز به حداقل هشت ساعت ناشتایی دارد. برای انجام آزمایش آهن هم ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی لازم است.

–  برای انجام تست های کبدی نیازی به ناشتا بودن نیست اما برای گرفتن نتیجه دقیق تر بهتر است حداقل چند ساعت ناشتا باشید. علاوه براین، حداقل از سه روز قبل از انجام این آزمایشات نباید هیچ گونه تزریق عضلانی انجام دهید.

–  آزمایش هورمون های تیروئیدی نیازی به ناشتا بودن ندارد اما به دلیل تاثیر کدورت ناشی از خوردن چربی بر نتایج آزمایش، لازم است حداقل از سه ساعت قبل مواد غذایی مصرف نکنید.

–  برای پیشگیری ازتاثیر گرسنگی زیاد نباید بیش از ۱۶ ساعت در حالت ناشتا باشید.

–  در بعضی موارد لازم است قرص های مصرفی تان را قطع کنید و بعد آزمایش بدهید. پس حتما در این مورد از پزشک خود یا مسئولان آزمایشگاه سوال کنید.

قبل از آزمایش قند خون بدانید. . . 

یکی از آزمایشات لازم برای تشخیص بیماری دیابت، آزمایش قند خون دو ساعته است. در واقع ابتدا آزمایش قند خون ناشتا (FBS) پس از ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی انجام می شود و بعد برحسب درخواست پزشک معالج در آزمایشگاه به شما شربت قند می دهند یا از شما درخواست می شود تا صبحانه معمول خود را میل کنید و بعد از دو ساعت دوباره آزمایش دهید. در این آزمایش باید به نکات زیر توجه کنید:

–  اگر دیابتی هستید صبحانه ای را بخورید که هر روز به طور معمول می خورید.

–  اگر دیابتی نیستید صبحانه ای شیرین حاوی ۴۰ تا ۷۵ گرم کربوهیدرات مناسب بخورید.

–  با خوردن آخرین لقمه صبحانه زمان را یادداشت کرده و دقیقا دو ساعت بعد، برای خون گیری به آزمایشگاه مراجعه کنید.

–  پس از صرف صبحانه و طی این دو ساعت از مصرف هرگونه خوراکی یا نوشیدنی یا کشیدن سیگار خودداری کنید. فقط نوشیدن آب در حد متعارف مجاز است.

–  در فاصله خون گیری اول و دوم نباید هیچ گونه تحرک غیرمتعارف مانند ورزش و پیاده روی داشته باشید.

–  آزمایش قند ناشتا و دو ساعته را در یک روز انجام دهید.

–  آزمایش را حتما قبل از ساعت ۱۰ صبح شروع کنید طوری که حداکثر تا ساعت ۱۲ آزمایش قند دو ساعته به اتمام برسد.

چهار نکته مهم در مورد رژیم غذایی!

۱٫ برای اندازه گیری کلسترول خون می توانید یک هفته پیش از انجام آزمایش با مشورت پزشک، رژیم غذایی معمولی داشته باشید و منع مصرف چربی نداشته باشید.

۲٫ برای اندازه گیری نیتروژن اوره خون (BUN) باید حداقل دو تا سه روز پیش از انجام آزمایش از مصرف گوشت زیاد خودداری کنید.

۳٫ مصرف الکل به کبد آسیب می زند، در نتیجه باعث می شود بسیاری از آنزیم های کبدی از جمله آلکالین فسفاتاز، SGOT، SGPT و. . . افزایش یابند.

۴٫ برای تست آهن شب قبل از آزمایش نباید غذای غنی از آهن مثل گوشت قرمز مصرف کنید.

قبل از آزمایش پروستات بدانید. . . 

آزمایش PSA برای تشخیص زودرس بزرگی و سرطان پروستات انجام می شود. این آزمایش از اواسط دهه چهارم زندگی به طور منظم و حداقل سالی یک بار برای مردان توصیه می شود. قبل از انجام این آزمایش نکات زیر را به خاطر بسپارید:

–  یک هفته قبل از انجام آزمایش نباید معاینه پروستات، نمونه برداری از آن یا معاینه مقعد انجام شود.

–  ۴۸ ساعت قبل از انجام آزمایش نباید انزال یا مقاربت جنسی داشته باشید. همچنین نباید در این فاصله دوچرخه سواری کنید.

–  در صورتی که اخیرا از پروستات تان سونوگرافی شده است آن را به مسئول آزمایشگاه ارائه دهید.

– رادیوتراپی و داروهایی مثل تستوسترون می توانند باعث افزایش نتایج این آزمایش شوند. در این موارد آزمایشگاه یا پزشک معالج خود را مطلع کنید.

–  نمونه گیری تستوسترون بهتر است صبح انجام شود زیرا سطح این هورمون صبح ها بالاتر است.

قبل از آزمایش ادرار بدانید 

آزمایش کامل ادرار برای تشخیص و اثبات وجود بعضی از مواد و سلول ها از جمله قند، پروتئین، خون، گلبول های سفید و گلبول های قرمز انجام می شود. در صورت وجود عفونت در ادرار نیز با انجام کشت ادرار می توان به آن پی برد. در این صورت با رشد باکتری های مسبب عفونت، نوع آنها و نحوه درمان مشخص خواهد شد. اگر نمونه ادرار در زمان جمع آوری آلوده شود نتایج آزمایش ادرار و کشت آن به خصوص از نظر تشخیص عفونت ها دچار اشکال خواهد شد. بنابراین حتما به نکات زیر توجه کنید.

–  بهترین نمونه جهت تشخیص عفونت های ادراری، نخستین ادرار صبحگاهی است.

–  برای تجزیه کامل ادرار بهتر است شب قبل، از مواد آبکی کمتری استفاده کنید. پیش از انجام آزمایش نیز از نوشیدن مقادیر زیاد آب و مایعات خودداری کنید.

–  در صورت امکان شب قبل از نمونه برداری حمام کنید.

–  بهتر است قبل از نمونه گیری، محل خروج ادرار را با آب و صابون شست وشو داده و بعد با دستمال یک بار مصرف خشک کنید.

–  از تماس پوست با دهانه یا قسمت داخلی درب یا داخل ظرف نمونه گیری اجتناب کنید.

–  چند قطره اول ادرار را در توالت تخلیه کنید. سپس ظرف نمونه را تا نصفه پر کنید.

– آزمایش کشت ادرار باید قبل از شروع مصرف آنتی بیوتیک انجام شود. اگر در یک هفته گذشته آنتی بیوتیک مصرف کرده اید به اطلاع پزشک و آزمایشگاه برسانید. اگر هم در حال مصرف آنتی بیوتیک هستید بهتر است با نظر پزشک معالج یک هفته پس از اتمام دارو آزمایش بدهید.

نکته: در حالت طبیعی نباید در ادرار پروتئین وجود داشته باشد. پروتئین در ادرار ممکن است نشانه صدمات کلیوی، دیابت یا فشار خون بالا باشد.

بعد از جراحی آزمایش تیروئید ندهید!

پس از انجام جراحی به دلیل استرس های شدیدی که به فرد وارد می شود، در بیشتر موارد میزان هورمون های تیروئیدی کاهش پیدا می کند. بنابراین تا دو هفته بعد جراحی از انجام این آزمایش خودداری کنید. از طرف دیگر، قرص های ضد بارداری و آمیودارون (داروی قلبی) باعث افزایش این هورمون ها می شوند. جالب است بدانید که غلظت هورمون های تیروئیدی در تابستان ۲۰ درصد کمتر از زمستان است.

 

 

ادرار ۲۴ برای این افراد

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای چه کسانی لازم است؟

در آزمایش ادرار ۲۴ ساعته به دنبال مقادیر فاکتورهایی می گردیم که از نظر کمی برای تشخیص بیماری به خصوص بیماری های کلیوی به آنها نیاز داریم. اما آزمایش معمولی ادرار به بررسی کیفی و سریع بیماری هایی می پردازد که وجودشان از طریق ادرار مشخص می شود. در آزمایش ادرار ۲۴ ساعته به این نکات توجه کنید:

۱٫ این نمونه باید دقیقا طی ۲۴ ساعت جمع آوری شود. به همین دلیل گالنی از طرف آزمایشگاه به شما داده می شود که ممکن است حاوی مواد نگهدارنده مایع یا جامد باشد. شما نباید تحت هیچ شرایطی این مواد را خالی یا آنها را بو کنید.

۲٫ مصرف مایعات را در زمان آزمایش طبق معمول انجام دهید.

۳٫ در ابتدای جمع آوری نمونه، اولین دفع ادرار را انجام دهید و آن را دور بریزید. سپس زمان دقیق را یادداشت کنید، برای مثال ساعت هفت صبح. بعد از آن به مدت ۲۴ ساعت یعنی تا هفت صبح فردا تمامی نوبت های دفع ادرار را در ظرف مخصوص جمع آوری کنید. آخرین نوبت دفع نیز باید سر ساعت هفت انجام شود.

۴٫ ظرف نمونه را ترجیحا در جای خنک نگهداری کنید.

برگه آزمایش کامل ادرار شامل اطلاعاتی است که هر کدام را به اختصار توضیح می دهیم :

Colour : دامنه تغییرات رنگ ادرار گسترده بوده و عمدتا وابسته به غلظتش میباشد .رنگ ادرار از زرد کمرنگ ( Light yellow ) تا کهربایی تیره ( Dark yellow ) متغیر است. بسیاری از داروها و مواد غذایی میتوانند رنگ ادرار را تغییردهند.اما برخی رنگهامثل قرمز(در هماچوری یا پورفیرینوری ) ، سیاه ( مثلا در آلکاپتونوری )،نارنجی ( بیلیروبینوری ) ، سفید ( چرک فراوان ) و یا آبی تا سبز ( عفونت سودومونایی ) ممکن است مهم باشند و با پیگیری دلیل آنها میتوان به تشخیصهای مهمی دست یافت .
Appearance ( ظاهر ادرار ) : ادرار نرمال معمولا شفاف است اما ممکن است به واسطه رسوب فسفاتها یا اوراتها، کدر((Turbid یا نیمه کدر( semiturbid ) گردد. حضور گلبولهای سفید یا قرمز، اپی تلیالها و باکتریها نیز در میزان خاصی میتوانند ادرار را کدر یا نیمه کدر کنند . موکوس نیز میتواند نمای مه آلود ( cloudy) به ادرار بدهد.

وزن مخصوص ( specific gravity ) : شاخص غلظت مواد محلول در ادرار است که برای سنجش قدرت تغلیظ و رقیق کردن کلیه ها به منظور حفظ و بقای هموستاز به کارمیرود. حدود طبیعی آن برای ادرار راندوم ۰۰۳/۱تا ۰۳۵/۱و برای ادرار ۲۴ساعته ۰۱۵/۱ تا ۰۲۵/۱است و چون یک نسبت است واحد هم ندارد.SG ادرار درطول شبانه روز متغیر است ( به دلیل متغیر بودن نوع غذا و میزان مصرف مایعات در طول روز ) ، لذا SG ادرار راندوم خیلی مفید نیست و بررسی SG ادرار ۲۴ ساعته پیشنهاد می شود.در هیدراتاسیون شدید و دیابت بیمزه SG کاهش و در دیابت قندی ، دهیدراتاسیون و اکلامپسی SG افزایش می یابد.

PH: بین ۸-۶/۴ متغیر بوده و معمولا حدود ۶ و کمی اسیدی است. برای پزشک این مهم است که PH ادرار را با اطلاعات دیگر ارتباط دهد .مثلا در اسیدوز توبولار کلیوی بر خلاف اسیدوز سیستمیک PHادرار بیش از ۶ خواهد ماند چون توبولهای کلیه قادر به ترشح کافی یون H+ نیستند .

Protein : حضور مقادیر زیاد پروتئین در ادرار میتواند یک علامت مهم بیماریهای کلیوی باشد.اما در شرایط فیزیولوژیک وبدون بیماری مثل ورزش و تب هم دفع پروتئین در ادرار افزایش می یابد. دو مکانیسم اصلی که سبب پروتئینوری می شوند :a) صدمه گلومرولی و b) اختلال در عمل بازجذب توبولها میباشند.پروتئینوری شدید،متوسط و خفیف همگی در ارزیابی بیماری کلیوی از اهمیت ویژه ای برخوردارند (مثلا درگلومرولونفریت،شدید در پره اکلامپسی،متوسط و در پیلونفریت نوع خفیف قابل مشاهده است ).
Glucose : گلوکوزوری بطور معمول وقتی دیده میشود که میزان گلوکز خون از حد آستانه کلیوی بیشتر باشد (>180mg/dl) .هرچند گاهی بطور طبیعی آستانه کلیوی برخی افراد پایین تر از این هم میباشد.دیابت شیرین، تزریق سرمهای قندی ومصرف یکباره و زیاد کربوهیدراتها ( گلوکوزوری گذرا) از دلایل گلوکوزوری هستند.

KetonAceton : اجسام کتونی درطی کاتابولیسم اسیدهای چرب ایجاد میشوند.کتونوری به دنبال کتوزیس(افزایش کتونها در خون) حادث میشود.وقتی شخص دچار کمبود مصرف قندها وکربوهیدراتها (مثل روزه داری طولانی) یا دفع کربوهیدراتها از بدن وی افزایش می یابد(مثلا در اسهال و استفراغهای شدید) یا سلولها قادر به دریافت و مصرف کربوهیدرات نیستند(مثلا دیابت)، کتونها بدلیل مصرف چربیها و سوخت ناقص آنها، در خون و ادرار افزایش می یابند.
Blood : هماچوری، وجود خون درادرار است. گلبولهای قرمز می توانند در شرایط فیزیولوژیک (مثل ورزش سنگین، تب و عادت ماهانه) و یا پاتولوژیک(مثل التهاب حاد مثانه، تروما، زخمها، عفونتها، سرطانهای کلیه یا مثانه، ضربه به کلیه ، انفارکتوس و گلومرولونفریت) در ادرار ظاهر شوند.

Hemoglubin : هموگلوبینوری، حضور هموگلوبین درادرار بدون حضور RBC میباشد.اگر به هر دلیلی همولیز داخل عروقی در بیمار رخ دهد ( مثل آنمی همولیتیک دارویی، انگل مالاریا، ترانسفوزیون خونناسازگار، سوختگیهای شدید، ورزشهای شدید مثل قدم روهای نظامیان روی سنگفرشها، مارگزیدگی و…) هموگلوبین ِخارج شده از RBCها از کلیه ها عبور کرده، وارد ادرار می شود.البته اگر درهماچوری، ادرار قلیایی باشد یا SG آن پایین باشد(زیر ۱٫۰۰۷) RBC ها ممکن است در ادرار لیز شده و هموگلوبین آنها در ادرار آزاد میشود.

Bilirubin & Urobilinogen: بیلی روبین کونژوگه(مستقیم) به دلیل محلول بودن در آب میتواند از سد کلیه ها عبور کرده وارد ادرار شود( نوع غیرکونژوگه در آب نامحلول است) لذادربیماریهایی که میزان بیلیروبین کونژوگه افزایش می یابد (مثل انسداد مجاری صفراوی) بیلی روبین در ادرارافزایش می یابد(دقت کنید که درنوزادان با بیلیروبین بالا، بیلیروبینوری نداریم).در روده، بیلیروبین به ترکیبی به نام اوروبیلینوژن تبدیل میشود که از طریق مدفوع دفع میگردد. ۱۰تا ۱۵درصد اوروبیلینوژن ِمدفوع ، به خون بازجذب شده و از طریق ادرار دفع میگردد.اگر به هر دلیلی انسدادی در مسیر بیلی روبین از کبد به صفرا یا از صفرا به روده رخ دهد (مثل سرطان یا سنگها) بیلیروبین وارد مدفوع نشده،اوروبیلینوژنی هم تولید نمیشود؛ لذا اوروبیلینوژن ِ ادرار منفی میشود.اما اگر ساخت بیلیروبین افزایش یابد و به مدفوع راه یابد(مثل یرقان همولیتیک یا هپاتیت)اوروبیلینوژن ادرار نیز افزایش خواهد یافت.

Nitrit: اگر در ادرار، باکتری به میزان متوسط و بیشتر حضور داشته باشد و آن باکتری از احیاکنندگان نیترات به نیتریت باشد ،نیتریت ادرار مثبت خواهد شد.

WBC: گلبولهای سفید می توانند از هر جایی (بین گلومرول تا میزراه) به ادرار راه یابند . حداکثرمیزان نرمال لوکوسیتها در ادرار ۲ عدد در هر فیلد میکروسکوپی میتواند باشد.افزایش لوکوسیتهای ادرار وابسته به یک پروسه التهابی در مجاری ادرار(مثل عفونتها، نفریتها، آزردگیهای مثانه، میزنای و یا پیشابراه) و یا مجاورت آن(مثل آپاندیسیت یا پانکراتیت) میباشد.وجود سیلندرهای (cast) گلبول سفید میتوانند شاهدی بر کلیوی بودن منشأ WBCهای ادرار باشند.در یک ادرار قلیایی و هیپوتونیک میزان WBCادرار درعرض یک ساعت، ۵۰درصد کاهش می یابد(اهمیت ارسال به موقع و انجام به موقع آزمایش U/A).تجمع لوکوسیتی(WBC clamp) قویاً مطرح کننده عفونتهای حاد و یا التهاب مثانه یا میزراه است.

RBC: گلبولهای قرمز می توانند از هر جایی (بین گلومرول تا میزراه) به ادرار راه یابند.بطور نرمال گلبول قرمز در ادرار یافت نمیشودهرچند وجود ۱تا۲ گلبول سرخ در هر فیلد میکروسکوپی معمولا غیرطبیعی نیست.در سنگهای ادراری ، عفونتهای شدید، سرطانها و نیز عادت ماهیانه، RBCها در ادرار ظاهر میشوند.

Epithelial cells***: انواع مختلف سلولهای اپیتلیال(سلولهای توبولار کلیوی، ترانزیشنال و اسکواموس)در ادرار قابل مشاهده اند.افتراق بین این سلولها بسیار مشکل است اما مهمترین ِ آنها سلولهای توبولار کلیوی هستند که ازدیاد آنها در ادرار می تواند آسیب به کلیه و لگنچه را مطرح سازد . کلاً حضور تعداد اندکی سلول اپی تلیال (بخصوص پوششی و ترانزیشنال) درحد ۴-۳ عدد در هر فیلد میکروسکوپی نرمال است و افزایش قابل توجه آنها میتواند نشان از التهاب ناحیه ای از دستگاه ادراری باشد.

Mucus: رشته های موکوس که به شکل رشته هایی دراز و موجدارو یا توده ای در ادرار قابل مشاهده اند،به میزان کم در ادرار طبیعی بوده ولی مقادیر زیاد آن در التهابات و دستکاریهای دستگاه ادراری دیده میشوند.

Bacteria: بطور طبیعی ادرار ِ کلیه ها و مثانه عاری از باکتری بوده ولی امکان دارد آلودگی با باکتریهای موجود در پیشابراه یا واژن یا سایر منابع خارجی اتفاق بیافتد. حضور مقدار بالای باکتری در ادرار بخصوص در حضور تعداد قابل توجه WBCدر ادرار مؤید حضور یک عفونت ادراری است.

Cast (سیلندرها): سیلندرها در مجاری لوله های کلیوی شکل میگیرند و بدلیل اینکه در مجراها بشکل قالب لوله ها در می آیند به این نام (سیلندر= استوانه) خوانده میشوند . مجاری کلیوی، موکوپروتئینی به نام تام هورسفال ترشح میکنند که ماده بنیادی سیلندرهاست.درصورت توقف ادرار (کاهش چشمگیر در جریان ادرار) یا غلظت بالای مواد حل شده و وجود محتویات پروتئینی در ادرار،کَستها میتوانند در لوله های دیستال و مجاری جمع کننده ادرار شکل بگیرند.سیلندرها همیشه منشأ کلیوی دارند و معرفهای بسیار مهم بیماریهای کلیوی هستند و بر اساس ظاهر و محتویات سلولی که در درونشان قرار میگیرند طبقه بندی میشوند(مثلا Leukocyte cast و یا Granular cast ویاCrystalin cast و … ). به سیلندری که هیچ محتویات سلولی یا غیرسلولی ندارد Hyalin(شفاف) گویند که میتواند در ادرارهای نرمال به میزان بسیار کمی دیده شود.در انواع نفریتها وآسیبهای کلیوی و نیز در پره -اکلامپسی Castها در ادرار ظاهر میشوند و معمولا پروتئین چنین ادرارهایی مثبت است.

Crystal: کریستالهای ادرار معمولا در ادرار تازه دیده نمی شوند ولی پس از مدتی ماندن در آزمایشگاه قابل مشاهده میشوند.بدین معناکه اگر ادرار با یک ترکیب خاص قابل کریستالیزاسیون اشباع شده باشد یا خواص حلالیتی آنها تغییر نماید تشکیل میشوند.در برخی موارد این کریستالها در کلیه یا مجاری ادراری شکل میگیرند( منجر به تشکیل سنگها). معمولا اغلب کریستالهای ادراری قابل اهمیت نیستند ( مثل کلسیم اگزالات، انواع اورات و فسفات ،اسید اوریک و… که الزاماً دلیل بر یک بیماری خاص نبوده ولی می توانند در برخی بیماریها افزایش یابند.اما کریستالهایی چون تیروزین ،لوسین ،سیستئین و سولفانامیدها مهم و شاخص مهمی در بیماریهای کبدی، سیستینوز و ایجاد صدمات کلیوی می باشند.

 

پاسخ دهید