آمالگام هیچ خطری ندارد

مواد مختلفی برای ترمیم‌های دندانی در علم دندان‌پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از رایج‌ترین این مواد آمالگام‌های دندانی هستند که از نظر ظاهر زیاد مورد استقبال مردم نیست. آمالگام‌های دندانی که به اصطلاح به ترمیم‌های سیاه بین بیماران شایع است، از نوع آلیاژی حاوی جیوه است که کاربرد گسترده‌ای در مواد دندان‌پزشکی دارد. تقریبا نیمی از آمالگام دندانی حاوی جیوه و نیمه دیگر آن شامل پودر حاوی قلع، مس و سایر آلیاژ‌هاست.

آمالگام پرمصرف‌ترین ماده ترمیمی در دندان‌پزشکی است
این ماده به علت قیمت مناسب، استحکام، دوام و خواص باکتریواستاتیک از حدود 150 سال پیش به طور گسترده‌ای در دندان‌پزشکی مورد استفاده قرار گرفته است. اگرچه با گسترش تقاضای زیبایی در دوران اخیر از میزان محبوبیت این ماده ترمیمی دندان‌پزشکی کمی کاسته شده، ولی هنوز هم این ماده جزو پر مصرف‌ترین مواد دندان‌پزشکی است.
یکی از نگرانی‌های عمده همیشگی که جای بحث را بین بیماران فراهم می‌کند، نگرانی از جیوه موجود در ترکیب آمالگام‌های دندانی برای سلامت انسان و محیط است.

تاثیر جیوه روی بدن انسان
جیوه، عنصری است که در طبیعت وجود دارد و انسان به‌واسطه هوا، آب و غذا‌ها (به‌خصوص غذا‌های دریایی) در معرض آن قرار می‌گیرد. جیوه در بسیاری از صنایع وجود دارد و به‌خصوص از طریق صنایع سوخت وارد محیط می‌شود. تماس با مقدار کم جیوه اثر مضری ندارد، اما تماس با مقادیر بالای جیوه باعث ایجاد علائم متعددی از جمله تحریک‌پذیری، از دست رفتن حافظه، سردرد، خستگی و… می‌شود.

چگونگی عبور جیوه در بدن
مجاری تنفسی راه اصلی ورود جیوه به بدن است. بخار جیوه از طریق آلوئول ریه‌ها تا حدود 80درصد جذب بدن می‌شود و این در حالی است که جذب جیوه از طریق پوست یا گوارش بسیار کم است. مطالعه روی میمون‌ها نشان داده آمالگام آزادشده در کلیه، مغز، ریه، مجاری گوارشی و غدد ترشحی تجمع پیدا می‌کند.
جیوه در اشکال مختلف شیمیایی وجود دارد. نوع جیوه‌ای که در آمالگام دندانی وجود دارد، جیوه‌ای است که بخارات جیوه آزاد می‌کند. نوع جیوه موجود در ماهی و سایر غذاهای دریایی از نوع متیل‌مرکوری است که نوعی جیوه آلی است و عمدتا از طریق مجاری گوارشی عبور می‌کند.

تماس با جیوه در دندان پرشده چقدر است؟
میزان تماس با جیوه موجود در آمالگام‌های سخت‌شده در دهان به تعداد و اندازه ترمیم‌های آمالگام موجود در دهان، عادات دهانی، سایش دندان‌ها روی یکدیگر و سایر عوامل فیزیولوژیک بستگی دارد. تماس با جیوه موجود در آمالگام دندانی، بیشتر هنگام قرار دادن یا برداشتن آن در انجام ترمیم رخ می‌دهد.

میزان جیوه داخل دندان بی‌خطر است
با این حال میزان جیوه آمالگام سخت‌شده در محدوده سلامت است و حتی از خطر جیوه برخی از غذاهای دریایی کمتر است. مصرف دو وعده غذای دریایی در هفته، جیوه بیشتری نسبت به یک ترمیم آمالگام سخت‌شده در دهان وارد بدن می‌کند. با این حال هر دو مورد میزان جیوه جذب‌شده در محدوده امن قرار دارد.

تغییر آمالگام کار درستی نیست
اصرار به تعویض ترمیم‌های آمالگام به علت وجود جیوه آن جزو باورهای نادرست رایج بین بیماران است. نکته قابل‌تامل این است که میزان بخار جیوه آزادشده هنگام تعویض و تخلیه آمالگام بسیار بیشتر از مقدار آزادشده جیوه ترمیم قدیمی سخت‌شده داخل دهان است. درنتیجه براساس توصیه مراجع دندان‌پزشکی نیازی به منع استفاده یا تعویض ترمیم‎های آمالگام به علت حضور جیوه در آن نیست.

آمالگام چه زمانی باید تعویض شود؟
نیاز به تعویض ترمیم‌های آمالگام در صورت بروز واکنش‌های مخاطی و حساسیت‌زا به آن ضرورت پیدا می‌کند. واکنش مخاطی (مانند واکنش لیکنویید به صورت خطوط سفیدرنگ روی مخاط گونه ) به آمالگام دندانی مانند هر ماده دیگر دندانی در مواردی امکان‌پذیر است. در این موارد با تشخیص و صلاحدید دندان‌پزشک ترمیم‌های آمالگام با مواد کامپازیتی یا سرامیکی جایگزین می‌شود. واکنش دیگر مخاطی به اصطلاح «تتو آمالگام» نام دارد. دراین موارد به دلیل خوردگی آلیاژهای آمالگام، به‌خصوص در موارد ترمیم‌های زیر لثه‌ای سیاهی در لبه لثه دندان ایجاد می‌شود. این نوار سیاه لثه به خودی‌خود، مضر نیست و در صورت نیاز به زیبایی بیشتر، در این موارد نیز باید آمالگام تعویض شود.

آمالگام برای خانم‌های باردار مضر نیست
در مورد بارداری تحقیقات اثر قابل‌ملاحظه‌ای را از ترمیم‌های آمالگام روی خانم‌های باردار ثبت نکرده‌اند. با این وجود به دلیل عبور جیوه از غشای جنینی تا حد امکان مواجهه با بخارات جیوه، به‌خصوص در برداشت یا تراش آمالگام در دوره بارداری باید به حداقل برسد.
شاید بیشترین خطر در مواجهه با جیوه را دندان‌پزشکان و صاحبان حرفه‌هایی دارند که به طور مداوم در تماس با جیوه هستند. به دلیل تماس بسیار زیاد این‌گونه مشاغل با جیوه باید تمامی ملاحظات لازم برای به حداقل رساندن تماس با آنها در نظر گرفته شود. در این افراد باید تا حد امکان کمتر از ترمیم‌های آمالگام استفاده کرد.
درنهایت و براساس توصیه‌های اداره غذا و داروی آمریکا ترمیم‌های آمالگام برای بزرگسالان و کودکان بالای 6 سال در صورت رعایت نکات ایمنی از جانب دندان‌پزشک کاملا ایمن است و نیازی به تعویض آن نیست.

درمان‌های جایگزین آمالگام
درمان‌های جایگزین آمالگام شامل مواد کامپازیتی و سرامیکی هستند. در موارد پوسیدگی‌های کوچک‌تر از مواد کامپازیتی و در موارد بزرگ‌تر از مواد سرامیکی به جای آمالگام دندانی می‌توان استفاده کرد.

دکتر پویا اصلانی
متخصص پروتز دندانی و کاشت ایمپلنت و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی قم

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده