اگر زیاد عرق می‌کنید، بخوانید!

همه ما عرق می‌کنیم. در هوای گرم، بعد از خوردن غذای تند یا همان غذای معمولی، در شرایط اضطراب‌زا، در فعالیت‌های بدنی مانند تند راه رفتن یا ورزش کردن، مصرف سیگار و… تعریق افزایش می‌یابد. البته این وضعیت طبیعی است و همه انسان‌ها با آن آشنایی دارند ولی تعریق در بعضی ازشرایط می‌تواند یک علامت باشد. چه‌بسا در بعضی از بیماری‌های داخلی و غددی مانند اختلالات غده تیروئید، عفونت در بدن، تب و لرز، بیماری مالاریا، بیماری‌های کلیوی و ریوی و گاهی هم در بیماری‌های بدخیم تعریق به‌صورت یک علامت بروز می‌کند، اما مشکل دیگری هم وجود دارد و آن تعریقی است که در اثر اختلالات مرتبط با خود غدد عرق ایجاد می‌شود. این افراد از تعریق بیش ازحد شکایت دارند، طوری که شاید در روز مجبور شوند چند بار لباس خود را تعویض کنند.
در این مواقع مشکل جدی است و شاید نتوان با چند توصیه معمولی تعریق بیمار را کنترل کرد و گاهی لازم است حتی جراحی هم انجام گیرد. شاهین 35 سال دارد و چند سالی است با این مشکل درگیر است.
او می‌گوید گاهی احساس می‌کند داخل کفش‌اش آب جمع شده است. البته شاهین از سفیدی و عفونت لای انگشتان پا هم شکایت دارد. در ناحیه زیر بغل نیز چنین مشکلی دارد و با گرم شدن هوا شدت تعریق بیشتر و آزاردهنده‌تر می‌شود. شاهین به‌دلیل نوع کاری که دارد، اضطراب زیادی را تحمل می‌کند. او می‌خواهد علت تعریق زیاد خود را بداند و اینکه تعریق با چه عوامل دیگری می‌تواند مرتبط باشد و آیا لازم است آزمایش‌هایی انجام دهد؟

دلیل و درمان هیپرهیدروزیس
طبیعت قارچ به گونه‌ای است که برای بقا به محیط مرطوب نیاز دارد پس چه محیطی بهتر از چین‌های بدن مثل چین انگشتان، چین زیربغل، کشاله ران و… وقتی تعریق زیاد است، پوست بدن مرطوب می‌شود و قارچ‌ها از این فرصت استفاده می‌کنند و تکثیر می‌‌شوند.
در افرادی که تعریق زیادی دارند و پاها هم باید مدت‌های طولانی داخل کفش بماند، احتمال بروز عفونت‌های قارچی بیشتر است. البته چنین بیماری را در شناگران نیز مشاهده می‌کنیم. این بیماران باید بهداشت پاها را رعایت کنند و جوراب‌های نخی و کفش‌های باز بپوشند.
پاها باید شسته و حتما خشک شوند. گاهی لازم است تکه‌ای پارچه خشک یا پنبه را لای انگشتان پا قرار دهند تا سایش بین انگشتان کمتر شود و غدد عرق کمتر فعالیت کنند ولی لازم است برای ریشه‌کن کردن قارچ از داروهای ضدقارچ استفاده شود. البته در صورتی که بیمار دچار اختلال در عصب سمپاتیک باشد مشکل به این راحتی‌ها حل نخواهد شد و نیاز به درمان‌های دیگری است.

وقتی فردی از عرق زیاد زیر بغل دست و پا شکایت می‌کند، بیماری هیپرهیدروزیس مطرح می‌شود. این بیماری وراثتی است و غدد عرق کف دست، پا و زیر بغل بیمار ممکن است در هر شرایطی حتی بدون فعالیت تحریک شود. ریشه بیماری در اختلال عملکرد اعصاب سمپاتیک فعال‌کننده غدد عرق است و درمان قطعی برای آن وجود ندارد.
برای بیمار کرمی تجویز می‌شود که باید 2 بار در روز از آن استفاده کند. این کرم باید صبح‌ها قبل از خروج از منزل و شب‌ها هنگام خواب به نواحی دارای تعریق زیاد زده شود. البته تاثیر کرم از همان روزهای اول ممکن است دیده نشود ولی به‌تدریج باعث کاهش فعالیت غدد عرق می‌شود. روش بعدی تزریق بوتاکس در نواحی پرعرق است. بوتاکس اعصاب ناحیه را فلج می‌کند.
این نوع از درمان باید هر سال یکبار تکرارشود. اگر با این دو روش بیمار از نتیجه راضی نبود، نوبت به مرحله بعدی یا جراحی است. بیمار باید به فوق‌تخصص جراحی سینه یا توراکس ارجاع داده شود. جراح عصب فعال‌کننده غدد عرق را که در قفسه سینه قرار دارد، قطع می‌کند ولی این کار باعث می‌شود غدد عرق به‌طور کامل از کار بیفتد و بیمار دچار خشکی بیش از حد پوست شود چون غدد عرق نقش مرطوب‌کنندگی پوست را هم برعهده دارند. به‌همین دلیل این‌ روش زیاد مورد تایید همه پزشکان نیست.

هم اضطراب باعث تعریق می‌شود هم داروهای ضداضطراب
تعریق مکانیسم دفاعی خوبی در بدن است. کارکرد غدد عرق تحت‌تاثیر سیستم عصبی خودکار است. به‌همین دلیل همه مواردی که روی سیستم خودکار بدن تاثیر بگذارند می‌توانند روی غدد عرق هم موثر باشند.
یکی از عوامل مهم عصبی تاثیر‌گذار روی سیستم خودکار بدن اضطراب است. همه افراد در مواجهه با اضطراب دچار تغییرات مهمی در بدن مانند افزایش تپش قلب، افزایش سرعت تنفس، راست شدن موهای سطح پوست از طریق انقباض عضلات کنار مو و تعریق می‌شوند، بنابراین می‌توان گفت اضطراب رابطه مستقیمی با تعریق دارد. گرچه اضطراب زیاد و غیرعادی می‌تواند زندگی فرد را مختل کند ولی تعریق ناشی از اضطراب کم است و آنقدر زیاد نیست که مشکل خاصی برای فرد ایجاد کند. از طرفی، برای کنترل اضطراب، افسردگی و سایر بیماری‌های روان‌پزشکی داروهایی تجویز می‌شود که آنها هم می‌توانند فعالیت غدد عرق را زیاد کنند. معروف‌ترین آنها داروهای مهار‌کننده بازجذب سروتونین است. مشاهده می‌کنیم داروها با کاهش اضطراب می‌توانند تعریق را کاهش دهند ولی از طرفی، عارضه جانبی دارو، افزایش تعریق است. همان‌طور که ذکر شد، شدت تعریق به‌گونه‌ای است که بیمار می‌تواند آن را تحمل کند و اگر در بیماری شدت تعریق خیلی زیاد است علت تعریق را باید در موردی غیر از اضطراب جستجو کرد ولی روان‌پزشکان و متخصصان اعصاب و روان در این مواقع سعی می‌کنند از طریق تعویض دارو یا کاهش دوز تا حدودی تعریق را کنترل کنند.

تعریقی که با علائم جانبی همراه است می‌تواند نشانه بیماری باشد
بیماری‌های زیادی وجود دارند که سیستم تعریق را فعال می‌کنند، مثلا افراد مبتلا به دیابتی که در اثر فعالیت زیاد یا تاخیر در خوردن غذا و… دچار افت قندخون به مقدار کمتر از 70 میلی‌گرم در دسی‌لیتر می‌شوند دچار علائمی مانند تاری دید، افزایش ضربان قلب، حالت تهوع، ضعف و تعریق می‌شوند ولی در چنین بیماری تعریق همراه با علائم جانبی است و علامت اصلی محسوب نمی‌شود.
در فشارخون بالا نیز بیمار دچار تعریق می‌شود ولی در چنین بیمارانی هم ممکن است علائم جانبی دیگری مانند سردرد، تاری دید، ضعف عمومی و … دیده شود.
یکی دیگر از اختلالات شایع در سطح جامعه کم‌خونی است. بعضی از افراد دچار کم‌خونی هستند ولی اطلاع زیادی در مورد علائم آن ندارند. خستگی و رنگ‌پریدگی و تعریق از علائم مهم کم‌خونی هستند.
مهم‌ترین اختلالاتی که باعث تعریق می‌شوند، اختلالات مربوط به غدد هستند. شایع‌ترین علت غددی که باعث تعریق زیاد می‌شود پرکاری تیروئید است. البته این بیماری نیز با علائم جانبی همراه است.
بدخیمی‌ها نیز باعث تعریق زیاد می‌شوند. تعریق مداوم، شبانه و همراه با تب و لرز علامت هشدار است و بیمار باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کند.
بیماری‌های مغز و اعصاب که به سیستم عصبی خودکار آسیب می‌رسانند نیز ممکن است باعث افزایش و حتی کاهش تعریق بدن شوند.
در مواقعی که تعریق ناشی از بیماری داخلی است، راه‌حل آن کنترل و درمان بیماری است.

چه کسانی زیاد عرق می کنند؟
تعریق یک مکانیسم دفاعی محسوب می‌شود. بدن انسان در حالت طبیعی دمایی حدود 37 درجه سانتی‌گراد دارد. مکانیسم بدن به گونه‌ای است که همیشه سعی دارد این دما را حفظ کند؛ یعنی دمای بدن در هوای سرد با لرزش و در هوای گرم با تعریق متعادل می‌شود تا به اندام‌های بدن آسیبی وارد نشود. البته دمای بدن فقط با سرد و گرم شدن هوا تغییر نمی‌کند، بلکه وقتی فرد غذا می‌خورد هم دمای داخلی بدن در اثر فعالیت‌های مرتبط با سوخت‌وساز تغییر می‌کند و در بعضی از افراد غذا خوردن نیز توام با تعریق است، بنابراین نقش غدد عرقی فوق‌العاده مهم و حیاتی است.
اما غدد عرق هم ممکن است دچار اختلال در عملکرد شوند.

حدود 8-7 میلیون نفر از جمعیت آمریکا دچار تعریق بیش از حد یا «هیپرهیدروزیس» هستند. معمولا این مشکل در سنین 18 تا 54 سال شیوع بیشتری دارد و موجب اشکالاتی در روابط اجتماعی فرد می‌شود و کیفیت زندگی‌اش را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. تعریق بیش از حد ممکن است اولیه و محدود یا ثانویه به یک علت خاص و سراسری باشد. (بعضی از بیماری‌ها مثل سل، اندوکاردیت، بدخیمی‌ها، یائسگی، چاقی و اضافه وزن، مصرف بعضی از داروها و مصرف الکل که باعث گشاد شدن عروق می‌شود می‌تواند علت تعریق زیاد باشد.) در نوع اولیه ممکن است غدد عرق ناحیه دست و پا یا زیربغل درگیر باشند ولی در نوع ثانویه غدد کل بدن فعال هستند. در نوع اولیه، اختلال غدد عرق از همان دوران بلوغ و بدون علت مشخصی شروع می‌شود. از آنجا که پوست مرطوب مستعد بیماری‌های پوستی است، این افراد بیشتر در معرض بیماری‌هایی مانند درماتیت و قارچ به‌خصوص در قسمت‌های چین‌دار بدن و … قرار دارند.
عوامل ژنتیکی و فامیلی ممکن است در بروز بیماری هیپرهیدروزیس نقش داشته باشد. البته استرس نیز می‌تواند موجب افزایش تعریق شود و نوجوانان و جوانان هم اصولا قشری هستند که استرس زیادی را تجربه می‌کنند.

علت بوی بد بدن چیست؟
بعضی از افراد از بوی بد عرق شکایت دارند. عرق به خودی‌خود بویی ندارد و علت اصلی بوی بد عرق باکتری‌های روی پوست است. برای برطرف شدن بوی بد عرق افراد باید بیشتر بهداشت فردی خود را رعایت کنند. استحمام روزانه و استفاده از کرم‌های ضدباکتریایی و مام زیربغل تا حدود زیادی مشکل را حل می‌کند.

علت تعریق بیش از حد (هیپرهیدروزیس)
غدد عرق در لایه درم پوست قرار دارند و به‌وسیله اعصاب سمپاتیک کنترل می‌شوند. این غدد از طریق ترشح استیل‌کولین تحریک می‌شوند. افرادی که دچار تعریق بیش از حد هستند، فعالیت عصب سمپاتیک در آنها زیاد است ولی هر تعریقی را نباید به‌عنوان بیماری هیپرهیدروزیس تلقی کرد. بیمار حداقل باید 6 ماه بدون علت خاصی تعریق زیاد را در ناحیه زیربغل یا دست‌ها و… ذکر کند. تعریق معمولا باید دوطرفه باشد و حتی بدون فعالیت روزانه نیز اتفاق بیفتد. ممکن است فرد سابقه تعریق در خانواده را ذکر کند. تعریق شدید حداقل یک‌بار در هفته باید تکرار شود.

یکی از معیارهای تشخیصی رتبه‌بندی‌ای است که طی شرح‌حال از خود بیمار به‌دست می‌آید:
• رتبه اول: بیش تعریقی زیاد نیست و مشکلی هم در فعالیت‌های روزانه ایجاد نمی‌کند ولی وجود دارد.

• رتبه دوم: قابل‌تحمل است ولی ممکن است با فعالیت‌های روزانه تداخل کند.

• رتبه سوم: کمتر قابل‌تحمل و در فعالیت‌های روزانه تاثیر‌گذار است.

• رتبه چهارم: غیرقابل تحمل است و حتی در روابط اجتماعی اختلال ایجاد می‌کند.

گاهی تعریق در اثر افزایش فعالیت سمپاتیک است. تحقیقات زیادی در مورد تعریق زیاد که به‌خصوص در ناحیه زیر بغل هم بیشتر از نواحی دیگر شیوع دارد، انجام شده است. یکی از راه‌های درمانی تجویز کرم آلومینیوم کلراید 25-10 درصد موضعی است. در صورتی که بیمار به این‌ روش درمانی پاسخ ندهد از بوتاکس نیز می‌توان برای حل مشکل استفاده کرد. روش دیگری که کمتر توصیه می‌شود، قطع عصب سمپاتیک با روش اندوسکوپی است. نوع دیگری از درمان لیزردرمانی است. لیپولیزر غدد زیر بغل را تخریب می‌کند و با کم شدن تعداد غدد میزان تعریق کمتر می‌شود ولی داروهای ضدتعریق اولین انتخاب هستند و در صورتی که بیمار با آنها احساس رضایت کند، درمان‌های بعدی لزومی ندارند چون هر یک می‌توانند عوارض خاص خود را داشته باشند. البته درمان موضعی در تعریق خفیف موثر است ولی گاهی تعریق آنقدر شدید است که برای کاهش آن راهی غیر از جراحی باقی نمی‌ماند.

انجام بعضی آزمایش‌ها الزامی است
در این موارد از بیمار آزمایش‌هایی درخواست می‌شود تا معلوم شود فرد به بیماری داخلی دیگری مبتلا نیست چون همان‌طور که گفته شد، بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند باعث تعریق زیاد شوند. قطعا درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند مشکل تعریق را حل کند و نیازی هم به درمان‌های مربوط به غدد عرقی نیست.

8 راه‌ کاهش تعریق
تعریق در تابستان پدیده شایعی است. در صورتی که تعریق با بیماری ارتباط داشته باشد، راه‌حل اساسی آن درمان طبی است ولی برای اینکه در تابستان کمتر دچار تعریق شوید به این چند نکته توجه کنید.
1. لباس‌های خنک، نخی، رنگ روشن و گشاد بپوشید.
2. سعی کنید در ساعات گرم روز کمتر از خانه یا محل کار خارج شوید. لااقل از سایه و مکان‌های خنک عبور کنید.
3. دفعات استحمام را بیشتر کنید. هر روز یکبار دوش آب ولرم بگیرید.
4. مقدار مصرف کافئین را کاهش دهید. کافئین فعالیت اعصاب سمپاتیک فعال‌کننده غدد عرق را زیاد می‌کند.
5. صرف الکل باعث گشاد شدن عروق سطحی پوست می‌شود. این کار شدت تعریق را افزایش می‌دهد.
6. اگر دارویی مصرف می‌کنید و دچار تعریق زیاد می‌شوید، بهتر است در ویزیت بعدی در مورد عوارض جانبی آن مثل تعریق با پزشکتان مشورت کنید. گاهی لازم است پزشک تغییراتی در دوز یا نوع دارو ایجاد کند.
7. از خوردن غذاهای تند و پرادویه خودداری کنید. این غذاها باعث تعریق زیاد می‌شوند.
8. استرس خود را کم کنید. برای این کار حتما راه‌های مدیریت استرس را بیاموزید.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده