تیک در کودکان (علت و راه درمان)

تیک‌های غیرمزمن نگران‌کننده نیستند
همه شما با واژه تیک آشنا هستید اما شاید درباره اینکه کدام تیک‌ها خطرناک هستند و ممکن است نشانه بیماری باشند و نیازمند مداخلات درمانی، چیزی ندانید. کودک دچار تیک به‌صورت غیرارادی دست به رفتارهایی می‌زند که چندان خوشایند نیست. این موضوع ممکن است والدین و کودک را دچار مشکل کند. با دکتر سوزان امیرسالاری، فوق‌تخصص مغز و اعصاب کودکان و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌ا… (عج) درباره چگونگی برخورد با کودکانی که این اختلال را دارند، گفت‌وگو کرده‌ایم.

تیک را چگونه تعریف می‌کنید؟

تیک‌ها حرکات یا صداهای ناگهانی، سریع، تکرارشونده و غیرریتمیک هستند که یک یا چند عضله را دربرمی‌گیرند و معمولا خارج از کنترل ارادی هستند و اغلب ممکن است به‌ظاهر از حرکات و رفتارهای طبیعی تقلید کنند. تیک‌ها به چند نوع تقسیم می‌شوند؛ ساده، پیچیده و به‌صورت تیک‌های حرکتی یا کلامی/آوایی.

این کار غیرارادی است، درست است؟
بله، برخی کودکان مثلا ابرو یا شانه خود را بالا می‌اندازند و این کارشان به هیچ‌وجه از روی عمد نیست اما متاسفانه بعضی از والدین فکر می‌کنند کودکشان از روی عمد این کار را انجام می‌دهد و با آنها لجبازی می‌کند.

آیا گذر زمان این مشکل را در کودکان حل می‌کند یا نه؟
بله، معمولا بین 3 تا 6 ماه تیک برطرف خواهد شد، البته اگر گذرا باشد اما اگر تیک مزمن بود، آن وقت نگران‌کننده خواهد شد و شاید بهبود آن 1سال هم زمان ببرد بنابراین تیک‌های گذرا نگران‌کننده نیستند اما تیک‌های مزمن به شرط اینکه بعد از 1سال هم برطرف نشدند حتما به بررسی پزشک متخصص نیاز دارند.

چه عواملی باعث ایجاد تیک در کودکان می‌شود؟
بازی‌های رایانه‌ای، استرس‌های زیاد و اتفاقات ناگوار می‌تواند باعث ایجاد تیک در کودکان شود.

محیط خانه می‌تواند در این مورد اثر داشته باشد؟
بله، خیلی. وقتی کودک در معرض دعواهای خانواده قرار بگیرد یا والدینش مرتب جلوی او بحث و جدل کنند، طبیعی است که کودک هم آرامشش را از دست خواهد داد و استرس او به تیک عصبی تبدیل خواهد شد. در واقع، می‌توان گفت عوامل محیطی و هیجانی از جمله موارد شناخته‌شده‌ای هستند که در تشدید تیک موثرند. پرش و تیک این‌گونه کودکان در مواجهه با موقعیت‌های هیجانی و اضطراب و اختلاف‌های خانوادگی تشدید می‌شود و در مواقعی که در آرامش هستند، این عملشان به حداقل می‌رسد.

شما چه راه‌حلی برای آرامش بیشتر این کودکان پیشنهاد می‌کنید؟
برای درمان این‌گونه رفتارها در درجه اول باید محیط خانواده را بررسی و به اطرافیان گوشزد کرد که انتظارات بیش از حد از کودک نداشته باشند. فشار آوردن روی فرد برای ترک یا کاهش این رفتارها نه‌تنها مفید نیست بلکه نتیجه عکس دارد و باعث تشدید آنها می‌شود. تجربه نشان داده تذکر مستقیم یا تنبیه کودک برای ترک رفتار عادتی به هیچ‌وجه موثر نیست، بلکه باید از شیوه تربیتی مبتنی بر تشویق استفاده شود و اگر با رفتاردرمانی، بهبود در تیک حاصل نشد، باید چالش‌های درمانی این‌گونه اختلالات عصبی را مورد تجدیدنظر قرار داد. اولین روش، بی‌توجهی مستقیم به تیک‌هاست که خانواده اعمال می‌‌کند. در صورت پاسخ ندادن به روش‌های غیردارویی، روان‌پزشک کودک داروهایی تجویز می‌‌کند.

برخی والدین می‌گویند کودکشان اگر بخواهد، می‌تواند تیک خود را کنترل کند. شما این مساله را قبول دارید؟
نه، به هیچ‌وجه. شاید کودک قادر باشد به ‌صورتی ارادی آن هم برای مدتی کوتاه تیک خود را مهار کند، اما این کار ممکن است سبب اضطراب بیشتر در او شود. یادمان باشد تیک‌ در نتیجه فشار روانی تشدید می‌شود و حین فعالیت‌های ارادی و تمرکز فکری کاهش می‌یابد و در خواب از بین می‌رود.

آیا تیک یک مساله ژنتیکی هم می‌تواند باشد؟
بله، اگر پدر یا مادر یا حتی نسل‌های گذشته این مشکل را داشته‌اند، ممکن است کودک این ژن را داشته باشد اما باید بدانید اگر تیک مزمن نباشد، قبل از بزرگسالی کودک برطرف خواهد شد، البته به شرط اینکه فشار و استرس روی کودک وجود نداشته باشد.

آیا کودکان بیش‌فعال بیشتر مستعد تیک هستند؟
بله، گاهی کودکانی که دچار وسواس، بیش‌فعالی و… هستند بیشتر در معرض تیک قرار می‌گیرند و این‌گونه اختلالات رفتاری تیک را تشدید می‌کند.
تیک در دختران بیشتر است یا پسران؟
نمی‌توان گفت در کدام یک بیشتر است زیرا معمولا به‌صورت مساوی در هر دو جنس دیده می‌شود.

پدر یا مادری که بیش از اندازه عصبی و تندمزاج است می‌تواند با رفتارهای ناخوشایند خود باعث تیک عصبی در کودکش شود؟
نه، اما قطعا رفتارهای استرس‌زا عاملی است برای تحریک تیک‌ها و اختلالات رفتاری در کودکان و همان‌طور که قبلا گفتم تیک‌ تقریبا در یک‌سوم موارد، پایه ژنتیک دارد، اما در برخی حالات ممکن است این عادت از طریق تقلید تکرار شود. همچنین، مشخص شده رفتارهای تیکی در زمان فشارهای عصبی افزایش می‌یابد که این مساله به «تیک عصبی» منجر می‌شود.

نوجوانانی که از تیک رنج می‌برند دوست ندارند خیلی در جامعه حضور پیدا کنند. برای این گروه از افراد چه پیشنهادی دارید؟
سوال خوبی پرسیدید؛ یکی از نکاتی که درباره انواع تیک‌ها حائزاهمیت است، نوع برخورد و نگاه دیگران به آن است که باعث می‌شود، فرد مبتلا دچار احساس ناخوشایندی شود و خود را از انظار پنهان کند و در صورت افزایش بیش از حد این اختلال، حتی در رفتارهای اجتماعی او نیز تاثیر بگذارد. اگر فردی با نشانه‌های طولانی‌مدت تیک مواجه شد باید برای جلوگیری از اختلالات وسیع‌تر به روان‌پزشک یا روان‌شنابا انواع تیک آشنا شویم

• تیک‌های ساده حرکتی به حرکت یک عضله خاص یا یک ناحیه آناتومیک خاص محدود هستند و با حرکت سریع، تیز و بی‌معنی عضله مشخص می‌شوند. حرکات پلک چشم، خارش بینی، شانه بالا انداختن، حرکت ناگهانی سر یا شکلک درآوردن از مثال‌های بارز آن هستند.

• تیک‌های پیچیده حرکتی مجموعه‌ای از عضلات را دربرمی‌گیرند. این تیک‌ها آرام‌ترند و در ‌زمان طولانی‌تری تکرار می‌شوند، معنی‌دارتر به نظر می‌رسند و شامل حرکاتی مثل لمس اشیاء، لگدزدن، پرش، پل زدن، چمباتمه زدن و ژست‌های صورت و دست هستند.

• تیک‌های ساده کلامی معمولا صداهای گنگی هستند که شامل اصواتی مثل صاف کردن گلو، سرفه، عطسه یا خرخر کردن می‌شوند.

• تیک‌های پیچیده صوتی شامل کلمات، هجاها و عبارات قابل‌فهم است. کلمات و عبارات ممکن است شامل اکولالیا (تکرار کلمات دیگران)، پالیلالیا (تکرار کلمات خود) و کوپرولالیا (فحش دادن) باشد. از طرف دیگر، این افراد ممکن است صداهای حیوانات مثل جیک‌جیک کردن یا پارس کردن یا تغییر ناگهانی آهنگ، بلندی و لحن صدا را نشان دهند.
برخلاف تیک‌های ساده، تیک‌های پیچیده می‌توانند با رفتارهای ارادی و خودخواسته اشتباه گرفته شوند.س مراجعه کند.

سلامت
محبوبه ریاستی

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده