درد و درمان پیرگوشی چیست؟

پیرگوشی عبارت است از کاهش شنوایی قرینه وابسته به سن و ظاهرا بدون علت خاص که افراد بالای 50 سال را مبتلا می‌‌کند. فرکانس‌های بالا پیش از فرکانس‌های پایین درگیر می‌شوند و تشخیص گفتار، به‌خصوص در محیط پرسروصدا بیش از شنیدن صوت خالص مختل می‌شود.

اولین نشانه‌های پیرگوشی
نشانه‌های اولیه پیرگوشی ممکن است حتی در دهه چهارم بارز شوند. حدود یک‌سوم افراد بالای 65 سال در شنوایی‌سنجی با صوت خالص، کاهش شنوایی قابل‌توجه با متوسط 35 دسی‌بل یا بیشتر را نشان می‌دهند. پیرگوشی یک واژه کلی است که اختلالات مختلف سیستم شنوایی (محیطی و مرکزی) و عوامل گوناگون را دربرمی‌گیرد. ازآنجاکه این نوع کاهش شنوایی غیراختصاصی است، افتراق دقیق کاهش شنوایی خالص وابسته به سن، از کاهش شنوایی‌های دارای علل بیرونی تقریبا غیرممکن است. فرایندهای پیری در سطح سلولی و در سطح عضوی ممکن است تظاهرات گوناگونی داشته باشند. تغییرات فرضی عبارت‌اند از خودسمیت‌زایی ناشی از محصولات متابولیک، کاهش الاستیسیته (کشسانی) در اثر تغییرات بافت همبند و افزایش جرم به دلیل رسوبات تجزیه‌ناپذیر در سلول‌ها و اعضا.

نقش ژنتیک
یک استعداد ژنتیکی ذاتی نیز احتمالا در بسیاری از بیماران نقش دارد. پیرگوشی در این موارد با کاهش شنوایی حسی_عصبی ارثی تاخیری در یک طیف قرار می‌گیرد. مواجهه تجمعی با عوامل بیرونی آسیب‌رسان به شنوایی نیز با بالا رفتن سن اهمیت پیدا می‌کند. این عوامل عبارت‌اند از سروصدا، بیماری‌های گوش میانی، مواد سمی و نیز استعمال دخانیات.
یکی از خصوصیات پیرگوشی، اختلال در اجزای حسی حلزون است که این ویژگی برخلاف پیرچشمی است که در آن عمدتا اختلال در سیستم انکساری (کاهش الاستیسیته عدسی) وجود دارد. یک اختلال چشم‌پزشکی که مشابهت بیشتری با پیرگوشی دارد، فرسایش وابسته به سن در شبکیه است.

ترتیب بروز علایم بیماری
علائم بیماری به این ترتیب شروع می‌شود که بیماران ابتدا بیش از آنکه از کاهش شنوایی شکایت داشته باشند، از اختلال در درک گفتار در محیط پرصدا شکایت دارند. وزوز گوش هم ممکن است وجود داشته باشد. این کم‌شنوایی شروعی تدریجی و پیشرونده دارد و شایع‌ترین علت کم‌شنوایی حسی-عصبی در سنین بالاست. بیشتر بیماران بالای 65 سال مقداری کم‌شنوایی دارند. این عارضه هر دو گوش را درگیر می‌کند و شدت آن تحت‌تاثیر عوامل زمینه‌ای مانند ژنتیک، بیماری‌های عمومی و در معرض صدا قرار گرفتن است. کم‌شنوایی ابتدا در فرکانس‌های بالاست، سپس فرکانس‌های پایین و متوسط نیز درگیر می‌شود. بسیاری از اشخاص مبتلا به این بیماری در تمایز گفتار ضعف دارند و دچار عدم تحمل صدای بلند هستند. برای تشخیص بیماری شنوایی‌سنجی ضروری است. معاینه گوش با اتوسکوپ کافی نیست و یافته‌ها طبیعی خواهد بود. در شنوایی‌سنجی با صوت خالص، کاهش شنوایی حسی_عصبی قرینه، فراتر از حد استاندارد تعریف‌شده برای کاهش شنوایی وابسته به سن دیده می‌شود. در شنوایی‌سنجی با صوت خالص عمدتا کاهش شنوایی در فرکانس‌های بالا دیده می‌شود.

تشخیص افتراقی
در تشخیص افتراقی پیرگوشی باید همه عواملی که به کاهش شنوایی دوطرفه تدریجی منجر می‌شوند در نظر داشت که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از کاهش شنوایی حسی_عصبی ارثی، کاهش شنوایی مزمن ناشی از صدا و کاهش شنوایی ناشی از علل دارویی یا متابولیک. در این سیر بیماری کاهش شنوایی عموما پیشرونده، ولی میزان و سیر زمانی آن بسیار متغیر و غیرقابل‌پیش‌بینی است. برای درمان پیرگوشی درمان طبی یا جراحی خاصی وجود ندارد. با توجه به میزان افت شنوایی ممکن است استفاده از سمعک و سایر اقدامات بازتوانی به منظور بهبود ارتباط کلامی لازم باشد. این گروه از بیماران در استفاده از سمعک مشکل دارند زیرا محدوده باریکی از شدت اصوات برای آنها قابل‌تحمل است. باوجوداین وقتی‌که کم‌شنوایی به حدود 35-30 دسی‌بل برسد، استفاده از سمعک باید مدنظر قرار گیرد.
• بیماری‌های عمومی: بسیاری از اختلالات عمومی، شخص را دچار اختلالات شنوایی حسی- عصبی می‌کند. فشارخون بالا و دیابت که بیماری زمینه‌ای شایع در بسیاری از سالمندان است موجب آسیب عروقی می‌شود که زمینه انسداد عروقی گوش در ناحیه حلزون و اطرافش را فراهم می‌کند. بیماری کلاژن و اسکولار (بیماری‌های بافت همبند) مانند آرتریت روماتویید، می‌توانند موجب کم‌شنوایی ‌شوند. بسیاری از افراد از کم‌شنوایی یکطرفه خود آگاه نیستند و تنها زمانی متوجه‌ می‌شوند که گوش طرف مقابل نیز درگیر شود. کم‌شنوایی‌ ممکن است اولین تظاهر یک بیماری عمومی باشد.
• ناشنوایی ناگهانی: وقتی‌که دلیل مشخصی برای‌ کم‌شنوایی حسی-عصبی ناگهانی پیدا نشود، این حالت، ناشنوایی ناگهانی نامیده می‌شود. عوامل ویروسی، ضایعات عروقی یا پارگی غشای حلزونی به‌عنوان شایع‌ترین دلایل ناشنوایی ناگهانی شناخته ‌شده‌اند. بهبود بیماران دچار کم‌شنوایی حسی- عصبی به چند عامل بستگی دارد. مهم‌ترین آنها، علت ایجادکننده آن است. در اشخاصی که دچار ناشنوایی ناگهانی هستند، پیش‌آگهی، وابسته به الگوی تظاهر کم‌شنوایی است. عواملی که پیش‌آگهی را بدتر می‌کنند، عبارت‌اند از شدید بودن کم‌شنوایی از ابتدا، همراهی با سرگیجه و تاخیر در شروع بهبود.

درمان
درمان شامل کاشت حلزون و ایمپلنت‌های شنوایی ساقه مغز، سمعک‌های کاشتنی و نیمه‌کاشتنی، سمعک‌های متصل‌شونده به استخوان (اگرچه نقش اصلی آنها کاهش شنوایی هدایتی است) و استعمال داروها در گوش داخلی از ورای پرده صماخ است.
در مورد استفاده از سمعک‌ها آنچه در گذشته به‌صورت سنتی تدریس می‌شد، این بود که جراحی برای کاهش شنوایی هدایتی به کار می‌رود و سمعک برای کاهش شنوایی حسی_عصبی، اما این باور کلی در حال تغییر است.


سمعک‌ها

سمعک‌ها در انواع گوناگون و با قابلیت‌های متفاوت در دسترس‌ هستند. انواع سمعک عبارت‌اند از نوعی که کاملا داخل گوش قرار می‌گیرد و در معرض دید نیست، سمعک داخل‌گوشی، سمعک پشت‌گوشی و سمعکی که به بدن وصل می‌شود. انتخاب هر یک از این وسایل، بستگی دارد به:
الف) درجه ناشنوایی
ب) میزان نیاز شخص به شنوایی در برقراری ارتباطات
پ) میزان اهمیت شخص به زیبایی برای مکان قرارگیری وسیله

سمعک‌های کوچک‌تر، کمتر به چشم می‌آیند، در عوض قدرت کمتری دارند و تنها برای اختلالات شنوایی خفیف مناسب‌اند. سمعک‌های پشت‌گوشی برای اختلالات نسبتا شدید و پیشرفته و نیز برای افرادی که مدت طولانی به‌سختی با سمعک‌های کوچک سپری کرده‌اند، به‌کاربرده می‌شوند. سمعک‌های قابل‌برنامه‌ریزی دیجیتالی اصوات بهبودیافته را برای بیماران تدارک ‌می‌بینند و قیمت آنها به‌مراتب بالاتر از دیگر انواع است.
وسایل کمک‌شنوایی لمسی نیز برای افرادی به کار می‌رود که کاملا ناشنوا هستند یا توانایی استفاده از وسایل کمک‌شنوایی رایج را ندارند. این وسایل تحریکات لمسی روی نقاط مختلف بدن را به روی بازو یا نقطه دیگری از بدن انتقال می‌دهند تا اینکه اطلاعاتی در مورد آهنگ صداهای شنیده‌شده، به بیمار بدهند و قدرت وی را در فهم اصوات بهبود ببخشند.

کاشت حلزون
ایده اصلی کاشت حلزون این است که سلول‌های مویی و عصبی به جای صدا با الکتریسیته تحریک شوند. حلزون وسیله‌ای است که انرژی مکانیکی صوت را به علامت الکتریکی تبدیل می‌کند تا بتواند به عصب حلزونی شخص ناشنوا برسد. این دستگاه 4 بخش دارد:
الف) میکروفونی که اطلاعات شنوایی را می‌گیرد و آن را به قسمت پردازنده‌ در خارج از بدن منتقل می‌کند.
ب) قسمت پردازنده صدا که انرژی مکانیکی شنوایی را به علائم الکتریکی تبدیل می‌کند.
ج) حلقه سیم‌پیچ هدایتی که علائم الکتریکی را از طریق پوست به الکترودهای جایگذاری‌شده انتقال می‌دهد.
د) رشته الکترودهای جایگذاری شده در نزدیک عصب‌ شنوایی که عصب شنوایی را تحریک می‌کنند.

دکتر محسن نراقی
متخصص گوش و حلق و بینی و جراحی سروگردن، عضو هیات‌ علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
سلامت

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده