سندرم نونان (علائم،علت،راه درمان)

سندرم نونان یک اختلال ژنتیکی است که علائم آن به‌طورمعمول در هنگام تولد، آشکار می‌شود. این اختلال توسط طیف گسترده‌ای از علائم فیزیکی بر اساس محدوده و شدت بیماری، قابل‌تشخیص است. در بسیاری از افراد مبتلا به سندرم نونان، ناهنجاری‌هایی مانند: ظاهر متمایز صورت، گردن گسترده و یا پرده‌دار مشهود است و همچنین بدشکلی قفسه سینه و کوتاهی قد از دیگر ویژگی‌های سندرم نونان می‌باشد. بعلاوه ناهنجاری‌هایی مانند: انحنای ستون فقرات (اسکولیوز)، نقص ماهیچه‌های قلب، تنگی دریچه ریوی و ضخیم شدن عضله بطن قلب (هایپرتروفیک کاردیومیوپاتی) نیز در افراد مبتلا به سندرم نونان مشاهده می‌شود. اختلالات دیگر ممکن است شامل: ناهنجاری‌های خون و عروق لنفاوی خاص، لخته شدن خون و کمبود پلاکت، مشکلات یادگیری و یا ناتوانی فکری خفیف، شکست لایه سطحی بیضه‌ها و فرود به داخل کیسه بیضه طوریکه به ظاهر، فرد مبتلا به سندرم نونان فقط  دارای یک بیضه است، در سال اول زندگی مردان مبتلا به سندرم نونان، مشاهده گردد.

علائم و نشانه‌های بالینی سندرم نونان
اکثر شیرخواران مبتلا به سندرم نونان دارای ویژگی‌های سروصورت مشخص هستند. در بسیاری از موارد، سر نسبتاً بزرگ به نظر می‌رسد. نوزادان مبتلا ممکن است دارای افتادگی پلک بالا، شکاف پلک، چین‌های پوست در اطراف چشم و رنگ چشم کاملاً آبی یا مایل به آبی باشند. بسیاری از نوزادان با سندرم نونان، وزنشان در هنگام تولد طبیعی است. بااین‌حال در برخی از نوزادان، هنگام تولد ممکن است به دلیل تجمع غیرطبیعی مایع بین لایه‌های بافت زیرپوست (ادم زیر جلدی)، وزنشان افزایش یابد. به‌عنوان‌مثال؛ تورم پشت دست و بالای پا در نوزادان با سندرم نونان مشترک است. برخی از نوزادان مبتلا به سندرم نونان، ممکن است مشکلات تغذیه‌ای را تجربه کنند و با اختلال رشد همراه باشند. ارتفاع متوسط قامت مردان بالغ مبتلا به سندرم نونان، ۱۶۲٫۵ سانتی‌متر و ارتفاع متوسط قامت زنان بالغ مبتلا به سندرم نونان، ۱۵۲٫۷ سانتی‌متر است.

برخی مردان و زنان مبتلا به سندرم نونان، نیز ممکن است اختلال در توسعه ویژگی‌های ثانویه جنسی را تجربه کنند. در حدود ۶۰ تا ۷۵ درصد از مردان مبتلا به سندرم نونان، یک یا هر دو لایه سطحی بیضه به داخل کیسه بیضه فرو رفته است که این فرایند قبل از تولد یا در طول سال اول زندگی رخ می‌دهد. در چنین مواردی اگر جراحی جهت تصحیح فرم بیضه‌ها، صورت نگیرد، ممکن است مردان مبتلا به سندرم نونان دچار کمبود سلول‌های اسپرماتوژنز شده و عقیمی را تجربه کنند؛ اما بسیاری از زنان با سندرم نونان، ازنظر باروری، طبیعی هستند.
تقریباً %۷۰ نوزادان مبتلا به سندرم نونان، در هنگام تولد، اختلالات قلبی عروقی دارند و در حدود نیمی از این موارد، نوزادان گرفتار انسداد جریان طبیعی خون از پائین بطن راست قلب به ریه‌ها (تنگی عروق ریوی) می‌باشند. حدود %۲۰-۳۳ از افراد مبتلا به سندرم نونان، نقص‌های مختلف لخته شدن خون (کمبود فاکتور انعقادی)، سطوح پائین گردش پلاکتها در خون (ترومبوسیتوپنی) و یا عملکرد نادرست از پلاکت‌های خون را دارند.
برخی از افراد مبتلا به سندرم نونان، ممکن است تغییر در رنگ پوست داشته باشند. در حدود %۲۵ از افراد مبتلا ممکن است خال زیاد در پوست وجود داشته باشد. در %۳۵ از افراد مبتلا به سندرم نونان ممکن است ناتوانی فکری خفیف وجود داشته باشد. همچنین تأخیر در یادگیری، هماهنگی عضلات در حین انجام کار، تأخیر در زبان گفتاری و از دست دادن حس شنوایی خفیف در مبتلایان سندرم نونان مشهود است.

ژنتیک مولکولی سندرم نونان
سندرم نونان از الگوی توارثی اتوزومال غالب پیروی می‌کند. تا به ‌حال ۱۸ ژن برای ایجاد سندرم نونان، ( اعم از حیوانات و انسان ) شناسایی شدند که ۱۴ ژن از آن، در انسان سندرم نونان را ایجاد می‌کند و از این میان، ۵ ژن در اغلب موارد سندرم نونان مشهود است. شایع‌ترین ژن جهش یافته در %۵۰ از موارد سندرم نونان، جهش در ژن PTPN11 می‌باشد.
A ) ژن PTPN11 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۲ به‌صورت ۱۲q24.13 مستقر است.
B ) جهش در ژن SOS1 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۲ به‌صورت ۲p22.1 مستقر است و %۱۰-۱۳ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
C ) جهش در ژن RAF1 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۳ به‌صورت ۳p25.2 مستقر است و %۵ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
D ) جهش در ژن RIT1 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱ به‌صورت ۱q22 مستقر است و %۵ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
E ) جهش در ژن KRAS که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱۲ به‌صورت ۱۲p12.1 مستقر است و کمتر از %۵ موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
F ) جهش در ژن SOS2 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۴ به‌صورت ۱۴q21.3 مستقر است و %۱ موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
G ) جهش در ژن A2ML1 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱۲ به‌صورت ۱۲p13.31 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
H ) جهش در ژن RASA2 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۳ به‌صورت ۳q23 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
J ) جهش در ژن MEK2 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱۹ به‌صورت ۱۹p13.3 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
K ) جهش در ژن NRAS که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱ به‌صورت ۱p13.2 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
M ) جهش در ژن RRAS که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۹ به‌صورت ۱۹q13.40 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
N ) جهش در ژن BRAF که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۷ به‌صورت ۷q34 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
S ) جهش در ژن LZTR1 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۲۲ به‌صورت ۲۲q11.21;22q11.1-q11.2 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
R ) جهش در ژن SHOC2 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۰ به‌صورت ۱۰q25 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
T ) جهش در ژن CBL که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۱ به‌صورت ۱۱q23.3 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
L ) جهش در ژن NF1 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۷ به‌صورت ۱۷q11.2 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
P ) جهش در ژن MAP2K2 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۱۹ به‌صورت ۱۹p13.3 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.
Q ) جهش در ژن MAP2K1 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۵ به‌صورت ۱۵q22.31 مستقر است و %۱ از موارد سندرم نونان را ایجاد می‌کند.

فرکانس سندرم نونان
سندرم نونان، مردان و زنان را به یک میزان تحت تأثیر قرار می‌دهد و فراوانی این سندرم تقریباً ۱ در ۱۰۰۰ یا ۱ در ۲۵۰۰ تولد زنده میان همه نژادهای انسانی می‌باشد. این بیماری یکی از شایع‌ترین سندرم‌های ژنتیکی در بروز بیماری‌های قلبی عروقی مادرزادی، مشابه فرکانس سندرم داون می‌باشد.

تشخیص سندرم نونان
در برخی موارد سندرم نونان ممکن است، قبل از تولد نوزاد از طریق سونوگرافی بر اساس مشاهده گردن نوزاد که به‌صورت پرده‌دار می‌باشد، تشخیص داده شود. بااین‌حال قطعی‌ترین تست جهت تشخیص سندرم نونان، آزمایش ژنتیک مولکولی در ژن‌های کاندید برای سندرم نونان می‌باشد.

مسیرهای درمانی سندرم نونان
در حال حاضر هیچ درمان قاطعی برای سندرم نونان وجود ندارد، اما می‌توان با روش‌های نوین پزشکی به رنج بیماران، تخفیف داد. برای مثال: در بیمارانی که مبتلا به اختلالات قلبی عروقی هستند و تنگی دریچه ریوی دارند، می‌توان با عمل جراحی این اختلال را تا حدودی برطرف کرد. همچنین مبتلایانی که در فاکتورهای انعقادی خون خود دچار نقص هستند، می‌توان با تجویز فاکتورهای انعقادی و پلاکت از رنج بیماران کاست. بعلاوه برای جلوگیری از خطر عقیمی مردان مبتلا به سندرم نونان با فرورفتگی لایه سطحی بیضه‌ها در کیسه بیضه، عمل جراحی انجام داد. فیزیوتراپی برای درمان اختلالات عضلانی بیماران و گفتاردرمانی برای بهبود کیفیت تکلم بیماران سندرم نونان، مؤثر می‌باشد. درنهایت، مشاوره ژنتیک قبل از بارداری به‌منظور جلوگیری یا کاهش تولد نوزادان سندرم نونان برای والدین نیز امری ضروری می‌باشد.
تاریخچه سندرم نونان
سندرم نونان اولین بار در سال ۱۸۸۳ توسط دکتر اسکار کوبیلینسکی گزارش گردید، اما به‌طور کامل‌تر توسط دکتر (J.A. Noonan and D.A. Ehmke) در سال ۱۹۶۳ گزارش گردید.

شاهین اسعدی (دانشجوی ژنتیک مولکولی)، مهسا جمالی (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک), رویا آزاد خواه (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک) ، دکتر نعیمه شیبایی (دکترای تخصصی ژنتیک مولکولی)، سهیل باغبان (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک)، مجید عجم زاده (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک)
نگارنده مسئول: شاهین اسعدی (Molecular Geneticist)

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده