همه چیز درباره بن ماری


بن‌ماري يا حمام آب وسيله‌اي است كه كاربرد گسترده‌اي در آزمايشگاه‌هاي مختلف شامل آزمايشگاه‌هاي موجود در مراكز تحقيقاتي، كلينيكي، آموزشي، صنايع غذايي و فاضلاب دارد. اين وسيله به منظور انجام تست‌هاي سرولوژيك، آگلوتيناسيون، بيوشيمي، تست‌هاي دارويي و حتي به منظور انجام مراحل انكوباسيون صنعتي، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از بن‌ماري‌ها به منظور گرم كردن معرف‌ها و ذوب كردن نمونه‌ها نيز استفاده مي‌شود. به عنوان يك قاعده كلي، در بن‌ماري‌ها از آب استفاده مي‌شود؛ اگر چه در تعداد معدودي از آن‌ها از روغن نيز استفاده مي‌شود. اخيرا نسل جديد بن‌ماري‌ها با نام “حمام مهره بدون آب (Waterless bead bath)” نيز ابداع شده است .

محدوده دمايي بن‌ماري‌ها كه به طور طبيعي و بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد از دماي اتاق تا 100 درجه سانتيگراد مي بايست باشد. لازم به ذكر است كه بن‌ماري‌هاي قادر به توليد دماي 100 درجــه ســانـتـيـگـراد، داراي يـك پـوشـش بـا ويـژگـي‌هـاي خاص هستند. اغلب بن‌ماري‌ها داراي محفظه‌اي به گنجايش 2 تا 3 ليتر هستند.

طرح كلی بن‌ماری‌ها
به طور كلي، بن‌ماري‌ها داراي واحد كنترل الكتريكي، صفحه نمايشگر (Screen)، درپوش، محفظه تانك، ترمومتر و در برخي از انواع آن‌ها داراي واحد يكنواخت كننده (Agitation unit) نيز هستند.

اصول کار با بن ماری


بن‌ماري‌ها از فولاد ساخته شده و توسط يك رنگ الكتروستاتيك با توانايي جذب و مقاومت بالا در مقابل شرايط محيط آزمايشگاه، پوشيده مي‌شوند.

بن‌ماري‌ها داراي يك قطعه هستند كه كـنترل‌ها درون آن جاي گرفته‌اند. بن‌ماري‌ها هـمـچـنـيــن داراي يـك مـحـفـظـه تـانـك بـوده كـه ضـــــد‌زنـــــگ بـــــوده و داراي مــجــمـــــوعــــه‌اي از رزيـستـورهـاي الكتـريكـي در قسمـت پـاييـن آن هستند.

در اين دستگاه‌ها، حرارت توليد شده به مايع درون تانك (آب يا روغن) منتقل شده و بدين وسيله، مايع درون محفظه تانك به كمك وسيله‌هاي كنترل كننده (ترموستات و …) به دماي مورد نظر مي‌رسد.
به طور كلي، رزيستورهاي مورد استفاده در بن‌ماري‌ها بر 2 نوع هستند:


رزيستورهاي داخلي: اين رزيستورها درون يك لوله قرار گرفته و در قسمت تحتاني محفظه تانك بن‌ماري و در تماس مستقيم با مايع درون آن قرار مي‌گيرند.


رزيستورهاي خارجي: اين نوع رزيستورها در قسمت پايين و در خارج از محفظه تــانــك قــرار گــرفـتــه انــد. ايــن نــوع رزيـسـتــورهــا بــه وسـيـلــه يــك مــاده ايــزولـه كننـده (Isolating material) به منظور جلوگيري از اتلاف گرما، پوشيده شده اند. اين نوع از رزيستورها، گرما را از طريق هدايت گرمايي (Thermal conduction) به كف محفظه تانك منتقل مي‌كنند.


انواع خاصي از بن‌ماري‌ها داراي اجزايي از قبيل سيستم يكنواخت كننده نيز هستند كه موجب ايجاد يك حركت كنترل شده دقيق در مايع درون محفظه تانك شده و بدين وسيله موجب ايجاد يك دماي يكنواخت در سراسر مايع درون آن مي‌شود.


به طور كلي، بن‌ماري‌ها از نظر دمايي به سه دسته با دماي پايين، دماي بالا و عايق دار تقسيم بندي مي‌شوند.

سيستم‌های كنترل بن‌ماری


بن‌ماري‌ها داراي سيستم‌هاي كنترلي بسيار ساده هستند. برخي از سازندگان اين وسـيله، كنترل‌ها را با ميكروپروسسورها ادغام كرده‌اند كه بر حسب نوع بن‌ماري، داراي تفاوت‌هايي با يكديگر هستند.
پانل كنترل بن‌ماري‌ها داراي اجزاي زير است:
– كليد كنترل روشن/خاموش
– چراغ نشان دهنده وضعيت روشن/خاموش بودن دستگاه
– يك دكمه به منظور انتخاب پارامترهايي از قبيل دماي مورد نظر، دماي هشدار و انتخاب واحد دما (درجه سانتيگراد، درجه فارنهايت)
– چراغ هايي (معمولا 2 عدد) به منظور نشان دادن واحد دما (درجه سانتيگراد، درجه فارنهايت)
– دو دكمه به منظور تنظيم پارامترهاي مورد نظر
– صفحه نمايشگر

نصب بن ماری

بن‌ماري را در مجاورت با پريز برق نصب كنيد. پريز برق بايد به منظور تامين حفاظت و ايمني اپراتور و تجهيزات، داراي يك سيم تخليه برق در زمين (Ground pole) باشد. بن‌ماري‌ها اغلب با ولتاژ و فركانس‌هاي 120 ولت/60 هرتز يا 230 ولت/60 هرتز كار مي‌كنند.
نصب و استفاده از بن‌ماري‌ها ترجيحا بايد به منظور تخليه آب درون محفظه تانك، در نزديكي سيني ظرفشويي باشد.
سطحي كه بن‌ماري روي آن قرار مي‌گيرد بايد تراز و يكنواخت بوده و بتواند وزن آن را در هنگامي كه پر از مايع است، تحمل كند.
فضاي اطراف بن‌ماري بايد به گونه‌اي باشد كه اپراتور بتواند در آن جا به راحتي كار كرده و همچنين داراي فضاي كافي براي قرار دادن نمونه‌ها و ساير تجهيزاتي كه در هنگام كار به آن‌ها احتياج دارد، باشد.
از قرار دادن بن‌ماري در محلي كه داراي جريان هواي زياد (جلوي كولر، جلوي پنجره) است، خودداري شود

ايمنی كار با بن‌ماری


از كار كردن با بن‌ماري در محيط‌هايي كه داراي مواد قابل اشتعال و احتراق هستند، خودداري شود. اين وسيله داراي اجزايي (رزيستورهاي با قابليت توليد دماهاي بسيار بالا) بوده كه قابليت ايجاد آتش سوزي‌هاي تصادفي يا احتراقي را دارند.
بن‌ماري را بايد به پريز برقي كه داراي سيم تخليه برق در زمين است، وصل كرد.
محفظه تانك بن‌ماري بايد از مواد غير قابل اشتعال و همچنين موادي كه فاقد خصوصيت خورندگي هستند، پر شود.
در هنگام كار با بن‌ماري بايد از وسايل حفاظتي استفاده كرد. بن‌ماري‌ها داراي رزيستورهايي هستند كه در صورت لمس (حتي در طي يك زمان خاص پس از خاموش كردن دستگاه) مي‌توانند موجب سوختگي شوند.
براي كار با موادي كه توليد بخار مي‌كنند بايد بن‌ماري را در زير هود يا در ناحيه‌اي كه داراي تهويه مطلوبي است، قرار داد.
بايد به خاطر داشت كه در صورت تماس دست يا بدن با مايعات درون محفظه تانك بن‌ماري، احتمال ايجاد سوختگي وجود دارد.
بن‌ماري‌ها به گونه‌اي طراحي شده‌اند كه محفظه تانك آن‌ها بايد از مايعات پر شود. در صورتي كه محفظه تانك بن‌ماري خالي باشد، دماي آن مي‌تواند بسيار افزايش يابد. بهتر است كه از يكنواخت كننده دما در بن‌ماري‌ها استفاده شود كه موجب توزيع يكنـواخـت دمـا در سراسر مايع درون بن‌ماري مي‌شوند.
در صــورتـي كـه هـر كـدام از سيستـم‌هـاي كـنـتــرلــي بــن‌مــاري (كـنـتـرل دمـا، كـنـتـرل دمـاي هشدار) معيوب بود، از كار كردن با آن خودداري شود

نكات لازم در هنگام كار كردن با بن‌ماری به منظور افزايش عمر دستگاه


بر حسب نوع بن‌ماري، محفظه تانك آن را از مايع مورد نظر (آب، روغن) پر كنيد.
سطح مايع مورد نظر درون محفظه تانك بـن‌مـاري بـايد به گونه‌اي باشد كه پس از قرار گرفتن نمونه‌ها در داخل آن، ارتفاع سطح مايع از كف محفظه تانك، 5-4 سانتي متر باشد.
درون محفظه تانك بايد تميز باشد. برخي از سـازنـدگان اين وسيله توصيه مي‌كنند كه به منظور جلوگيري از رشد قارچ، كپك و …، مواد مهار كننده رشد اين ارگانيسم‌ها نيز به آب درون محفظه تانك افزوده شود.
از تميـز كـردن بـن‌مـاري بـا مـواد شيميـايي سفيدكننده خودداري شود.
از مايعاتي كه داراي مقادير بالايي از كلر هستند، خودداري شود.
از محلول‌هاي نمكي ضعيف مانند كلريد ســـديـــم، كـلــريــد كـلـسـيــم يــا تــركـيـبــات كــروم، خودداري شود.
از ريختـن هـر نـوع اسيـد قـوي در محفظه تانك بن‌ماري، خودداري شود.
از مصرف غلظت‌هاي بالاي هر نوع نمك در محفظه تانك بن‌ماري، خودداري شود.
از مصرف غلظت‌هاي پايين هيدروكلريد، هـيـــدروبـــرومـيــك، هـيــدرويــديــك، اسـيــدهــاي ســـولـفـــوريـــك يـــا كـــرومـيـــك در بـــن‌مــاري‌هــا خودداري شود.
از مصـرف آب مقطـر بـه منظـور پـر كـردن محفظه تانك بن‌ماري‌ها، به دليل ايجاد سايش و سوراخ شدن بن‌ماري، خودداري شود

تمیز کردن بن ماری


– به صورت روزانه:
اجزاي خارجي بن‌ماري را به طور روزانه تميز كنيد.
در مـــورد بــن‌مــاري‌هــاي داراي سـيـسـتــم يكنواخت كننده، محور الكتريكي اين سيستم را با استفاده از روغن معدني، روغن كاري كنيد.

– به صورت ماهانه:
ابتدا بن‌ماري را خاموش كرده و دوشاخه آن را از پريز خارج كنيد. سپس اجازه دهيد كه بن‌ماري خنك شده تا ريسك سوختگي با آن كاهش يابد.
مايع درون محفظه تانك را دور بريزيد.
سيستم يكنواخت كننده دماي محفظه بن‌ماري را كه درون محفظه بن‌ماري قرار گرفته است، خارج سازيد.
با استفاده از يك دترجنت ملايم، قسمت‌هاي داخلي محفظه تانك را تميز كنيد.
براي تميز كردن قسمت‌هاي داخلي و خارجي بن‌ماري از يك تكه اسفنج استفاده كنيد.
از خم كردن يا ايجاد فشار روي لوله حاوي سيستم كنترل دما كه عموما در قسمت كف محفظه تانك قرار گرفته است، خودداري شود.

– هر 3 ماه يكبار:
ترمومتر يا كنترل‌هاي بن‌ماري را با استفاده از استانداردهاي شناخته شده، بررسي كنيد. چنانچه يك مرجع استاندارد در دسترس نبود، از مخلوط يخ-آب و (يا) آب جوش استفاده كنيد. همچنين بايد مد نظر داشت كه ترمومتر و كنترل‌هاي بن‌ماري در هنگام نصب اوليه دستگاه نيز بررسي شوند

منبع:ماهنامه مهندسی پزشکی

 

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده