معماری
آزمایش PSA

آزمایش PSA (پروستات)

پروتئیني است كه عمدتا توسط سلول ها در پروستات توليد مي شود. بیشتر PSA به داخل مایع مني رها مي شود، اما مقدار کمی از آن نیز به درون جریان خون رها مي گردد. PSA به دو شکل در خون موجود است: آزاد (Free) و کمپلکس (cPSA، متصل به يك پروتئین).

اغلب از آزمایش PSA تام، که مجموع PSA آزاد و cPSA را در خون اندازه گیری می كند، استفاده می شود.

هنگامی که پزشک آزمایش PSA درخواست مي كند، به PSA تام اشاره دارد.

در چه شرایطی تست افزایش می یابد

سطوح بالای PSA ممکن است در پروستاتیت و هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) و نيز با افزايش سن مردان دیده شود. انجام DRE، دستکاری پروستات توسط بيوپسي یا برداشتن پروستات، دوچرخه سواری، انزال در عرض 24 ساعت قبل از آزمایش و عفونت پروستات مي توانند سطح PSA را افزايش دهند.

•  آمادگي بيمار

جلوگیری از انزال به مدت 24 ساعت قبل از جمع آوری نمونه، چون انزال با افزایش سطح PSA مرتبط است

محدوده مرجع (نرمال رنج) وابسته به جنس زن/مرد

مقدار نرمال برای PSA تام، کمتر از 4ng/ml (نانوگرم در هر میلی لیتر از خون) در نظر گرفته مي شود.

•  نوع نمونه

نمونه خون از ورید بازو

بهترین زمان نمونه گیریآزمایش PSA

•  تست هاي تكميلي

Digital Rectal Exam (DRE); Tumor markers

•  طریقه جمع آوری نمونه

نمونه خون از طريق فروبردن سوزن داخل ورید بازو به دست مي آيد

•  تداخلات دارويي

برخی داروهاي شیمی درمانی مانند سیکلوفسفامید و متوترکسات، ممکن است باعث افزایش یا کاهش سطح PSA شوند.

•  اطلاعات تكميلي

نمونه باید قبل از اين كه پزشك آزمايش دیجیتالی رکتال (DRE) را انجام دهد و قبل از (یا چندین هفته بعد از) بيوپسي پروستات جمع آوری شود.

آزمايش PSA تام و DRE ممکن است براي غربالگري مردان بدون علامت و علامتدار برای سرطان پروستات مورد استفاده قرار گیرند. اگر اين دو غیرطبیعی باشند، پزشک ممکن است این آزمایش را با بيوپسي پروستات و شاید آزمایش هاي تصویربرداری مانند سونوگرافی پيگيري كند.

اگر DRE طبیعی است، اما PSA كمي افزایش داشته، پزشک ممکن است آزمایش PSA آزاد درخواست كند تا نسبت اين دو PSA را چك كند. این كار به تشخيص بین سرطان پروستات و علل غیرسرطاني ديگر كه PSA را افزایش مي دهند، كمك مي كند.

توصیه می شود که پزشکان تست هاي PSA تام و DRE را به طور سالانه براي تمام مردان، از سن 50 سالگی به بعد و براي افرادي كه احتمال خطر بيشتري براي ابتلا به سرطان پروستات دارند و مرداني كه سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارند، از سن 40 یا 45 سالگي به بعد درخواست كنند.

 

•  نکته :

محققان بر این باورند: تنها آزمایش PSA کافی نیست و باید متدی به نام شدت PSA وجود داشته باشد.

این متد میزان افزایش PSA بیمار را در طول مدت معینی در نظر می‌گیرد. هر چه سرعت این افزایش بیشتر باشد، سرطان بدخیم‌تر است و درمان سریع لازم می‌نماید اما هر چه سرعت این افزایش کمتر باشد، تنها مراقبت کامل و مناسب نیاز است.

محققان دریافتند: وقتی میزان PSA افزایش یافته و دو نشانه در طول یک سال قبل از عمل جراحی بوجود می‌آید یک نفر از شش نفر مبتلا در طول مدت هفت سال خواهند مرد.

آنها می‌‌گویند که فاکتورهای مستقلی مانند طول مدت وجود PSA میزان مصرف انرژی و کلسیم آن روی شدت PSA تاثیری می‌گذارند و اگر به این فاکتورها توجه نشود خیلی از بیماران به این سرطان مشمول درمان‌های جدی شدند.

 

چه چیزی می تواند مقدار PSA خون تان را تغییر دهد؟

  • سن
  • عفونت ادراری،
    پزشک معالج شما برای بررسی عفونت پروستات این تست را درخواست کرده شما را درمان کرده و بعد از درمان مجدداً آزمایش PSA را تکرار خواهد کرد.
  • بزرگی پروستات
  • سرطان پروستات
  • فعالیت های شدید بدنی (Vigorous Exercise)
    شما باید ۴۸ ساعت قبل از انجام آزمایش از انجام فعالیت شدید بدنی جهت جلوگیری از افزایش مقدار PSA خودداری کنید.
  • انزال (Ejaculation)
    شما بایستی ۴۸ ساعت قبل از انجام آزمایش از انجام فعالیت جن سی خودداری نمایید.
  •  نمونه برداری
    نمونه برداری پروستات تا ۶ هفته قبل می تواند بر مقدار PSA اثر داشته باشد.
  • هر گونه عمل، لوله گذاری مجرا (Catheter) و اقدامات تشخیصی مثانه یا پروستات
    شما بایستی انجام تست PSA را تا ۶ هفته به تعویق بیاندازید.
  • داروها
    اگر دارویی که پزشک معالجی برای شما تجویز کرده یا اینکه از بصورت خودسر (over-the-counter) دارو مصرف می کنید پزشک معالج تان را آگاه سازید.

معنی و مفهوم نتیجه انجام تست PSA چیست؟
انجام تست تنها نمی تواند تشخیص سرطان پروستات را مسجل سازد. بطور طبیعی مقدار PSA با افزایش سن مردان افزایش می یابد. افزایش مقدار PSA می تواند علامتی از سرطان پروستات باشد اما می تواند علل دیگری هم داشته باشد. ارقام زیر بطور تقریبی مقدار طبیعی PSA بسته به سن را نشان می دهد.

مقدار خیلی زیاد سطح PSA (در مقدار ۱۰۰ ها یا  ۱۰۰۰ ها) معمولاً نشانه اینست که فرد سرطان پروستات دارد. اگر مقدار سطح PSA فقط کمی افزایش دارد، در اینصورت پزشک معالج تان تست های دیگری جهت تشخیص سایر احتمالات انجام خواهد داد.

پزشک معالج تان سطح PSA را با توجه به نتیجه انجام توشه رکتال (DRE)، بررسی عوامل خطر (ریسک فاکتور) یا سایر مشکلات سلامتی تان و نتایج بیوپسی ای که اگر داشته باشید را تفسیر و اقدام بعدی را انجام خواهد داد.
در صورتی که مشکلی وجود داشته باشد شما را به  بیمارستان ارجاع خواهد داد.

سود و زیان انجام این تست چیست؟
سود (فایده)

  • تشخیص به موقع سرطان پروستات در مراحل اولیه و درمان به موقع آن
  • انجام منظم آزمایش PSA می تواند در کسانی که خطر بالاتری برای کانسر پروستات دارند مفید باشد اما مستندات بیشتری در زمینه مفید بودن انجام این تست مورد نیاز است.
  • زیان (معایب)
  • حدود دو سوم مردان با افزایش PSA سرطان پروستات ندارند
  • همه سرطان های پروستات را نشان نمی دهد. بعضی مردان با سرطان پروستات دارای سطح طبیعی PSA هستند.
  • نمی تواند رشد سریع یا کند سرطان پروستات (کم خطر یا پرخطر) را نشان دهد. رشد آهسته سرطان ممکن است شکایتی ایجاد نکند و طول عمر را کم کند.
  • اگر مقدار PSA افزایش داشته باشد ممکن است به بیوپسی نیاز باشد که برای بعضی بسیار ناخوشایند و حتی ممکن خطراتی داشته باشد.
  • درمان سرطان پروستات ممکن است عوارض جانبی قابل توجهی را ایجاد کند بطوریکه می تواند بر زندگی روزمره نیز اثر بگذارد.

آیا باید آزمایش PSA انجام دهم؟
جهت تصمیم به انجام آزمایش باید موارد زیر را در نظر داشته باشید:

  • آیا خطر سرطان پروستات در شما بالاست؟
  • اگر نتیجه آزمایش PSA شما طبیعی است، آیا کافی است؟
  • اگر PSA خون تان بالاست چه اقدامی باید انجام دهید؟
  • اگر تشخیص سرطان پروستات با رشد آهسته داده شد و به زندگی روزمره شما هم اختلالی ایجاد نمی کند، آیا برای درمان آن که ممکن است عوارض جانبی قابل توجه ای داشته باشد اقدام خواهید کرد؟

در مورد همه این موارد قبل از اینکه اقدامی انجام دهید  با پزشک معالج خود مشورت نمایید

آیا باید آزمایش PSA را منظم انجام دهم؟
ممکن است بعد از انجام اولین آزمایش PSA به انجام مرتب آن اقدام نمایید، خصوصاً آنهاییکه در خطر بیشتر سرطان پروستات هستند. انجام مرتب آزمایش PSA ممکن است روشی خوبی جهت تشخیص تغییرات سطح خونی باشد. تا این لحظه مقاله ای وجود ندارد که نشان دهد چه زمان هایی باید این آزمایش را انجام داد، اما انجام هر ساله یا دوساله آن می تواند انجام گیرد. در ارتباط با این موضوع می توان با پزشک معالج تان مشورت نمایید.

چرا برنامه غربالگری منظمی وجود ندارد؟
برنامه غربالگری (Screening) بایستی بتواند علایم اولیه سرطان را در افراد قبل هر گونه شکایتی نشان دهد. برنامه غربالگری ای برای سرطان پروستات وجود ندارد. یک دلیل آن این است که آزمایش PSA به اندازه کافی قابل اطمینان نیست که بتواند بعنوان آزمایش غربالگری استفاده شود.

بعضی مطالعات نشان می دهد انجام آزمایش غربالگری با استفاده از PSA می تواند تعداد مرگ ناشی از رشد سریع سرطان پروستات را کاهش دهد اما هم چنین می تواند تعداد افرادی که نیازی به درمان  در موراد سرطان پروستات با رشد آهسته افزایش دهد.

موارد زیادی از سرطان پروستات نوع رشد آهسته می باشد که ممکن است مشکلی در زندگی روزمره فرد ایجاد نکند. با این همه بعضی افراد ممکن است سرطان پروستات با رشد سریع داشته باشند که نیاز به درمان داشته باشد تا از گسترش سرطان به خارج از غده پروستات جلوگیری و یا به تأخیر بیاندازد.

درمان می تواند باعث عوارض جانبی قابل توجه ای گردد به همین دلیل در بعضی از مردان غربالگری می تواند عوارض جانبی بدتری به دنبال درمان نسبت به خود سرطان به همراه داشته باشد.

اگر شما نگرانی در مورد سرطان پروستات دارید می توانید در مورد خطرات تان با پزشک معالج تان مشورت نمایید و سود و زیان انجام آزمایش PSA را جویا شوید. در صورتیکه تصمیم گرفتید آزمایش PSA انجام دهید از پزشک معالج تان درخواست کنید.

● غده پروستات چیست ؟
پروستات بخشی از عضو جنسی مرداست که به شکل و اندازه تقریبی گردو، زیر مثانه قرار گرفته و مجرای خروجی آن را مطابق شکل احاطه کرده است .

● نقش پروستات چیست ؟
نقش پروستات تولید مایع وروان کردن حرکت اسپرماتوزوئیدها به خارج است .

● چرا انجام آزمایش پروستات ضرورت حیاتی دارد؟
▪چون عوارض بیماریهای پروستات دردناک و رنج آور است .
▪چون با تشخیص به موقع ، نتیجه درمان موفق تر خواهد بود.

● بیماریهای پروستات کدامند؟
مشکل عمده پروستات ، رشد نا متناسب ( هیپرپلازی خوش خیم ) آن است که از ۴٠ سالگی شروع به پیشرفت می کند و ممکن است در سنین ۶٠ تا ٧٠ سالگی به بزرگی یک پرتقال برسد. تقریبا نیمی از مردان در دهه هفتاد سالگی عمر خود گرفتار هیپرپلازی پروستات می شوند.
علت بروز این بیماری به درستی مشخص نشده است ، ولی تغییرات هورمونی یکی از عوامل موثر محسوب می شود. هیپرپلازی پروستات خطر جانی ندارد و از نظر فعالیت جنسی نیز مشکلی بوجود نمی آورد . ولی کلا بیماری مزاحمی است مشکلات ادراری آن مانند احساس فشار در دفع و تخلیه ادرار، قطع و وصل دردناک آن در حین تخلیه و همچنین تکرر ادرار بخصوص شبها از عوارض عمده آن است . تشدید این عوارض گاهی منجر به انسداد مجرای ادرار می شود که بیمار را اجبارا روانه اورژانس می کند. درمان هیپرپلازی پروستات با دارو و یا عمل جراحی امکان پذیر می باشد دومین بیماری التهاب حاد و مزمن پروستات است که در هر سنی از دوران بلوغ به بعد اتفاق می افتد.
نوع حاد التهاب ، اکثرا به علت آلودگی میکروبی به طور ناگهانی و با شدت بروز می کند بیماری با تب و لرزو احساس سرماخوردگی شروع شده و عوارضی شبیه هیپرپلازی پروستات دارد . بیمار از سوزش دفع و تکرر ادرار و همچنین درد کمر و فشار بین رانها و اطراف بیضه ها شکایت دارد. این عارضه با کشت ادرار و تعیین و تجویز آنتی بیوتیک به سهولت درمان پذیر می باشد . التهاب پروستات گاهی به علل نامشخص با عوارضی ضعیف تربرگشت کرده و مزمن می شود . دراین حالت کشت ادرار غالبا منفی است ولی افزایش گلبولهای سفید در ادرار ، وجود التهاب را تائید می کند . التهاب مزمن به سادگی التهاب حاد درمان پذیر نمی باشد.
سرطان پروستات شایع ترین نوع سرطان در مردان بالای ۵٠ سال است . معروفیت این نوع سرطان نسبت به سایر سرطانها ، نه به علت خطرناک بودن آنست ، بلکه وجود روشهای تشخیصی و امکان پیشگیری موفقیت آمیز آن ، دلیل برشهرت بیماری می باشد . سرطان پروستات اکثرا کند رشد هستند و تا دهها سال می توانند درداخل غده بدون بروز علائمی باقی بمانند. طبق آمار تهیه شده در آمریکا حدود ١۶ درصد مردان در طول عمر خودبا نوعی از سرطان کند رشد یا تند رشد روبرومی شوند . حدود نیمی از آنها بدون عارضه به زندگی ادامه می دهند . ولی نیم دیگر گرفتار عوارض آن میشوند که ازاین تعداد تنها ٣ نفر جان می بازند علائم اولیه سرطان پروستات در مرحله داخل غده ای که هنوز پیشرفت نکرده ، نیز شبیه هیپرپلازی و شامل تکرر ادرار و قطع و وصل جریان ادرار در موقع تخلیه می باشد.

● سرطان پروستات چه کسانی را تهدید می کند؟
مردان مسن بیشتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات قرار دارند. طبق آمارموجود ، احتمال بروز سرطان در سنین زیر ۵٠ سال حدود ٧% است . در حالیکه در دهه ٧٠ سالگی به ٧۵% می رسد. افراد بازمینه ارثی ، دومین گروهی هستند که معرض ابتلا می باشند . کسانی که ٢ تا ٣ نفر از بستگان نسبی و نزدیک آنها سرطان پروستات داشته اند ، ١٠ برابر بیشتر از سایرین با خطر بیماری روبرو می شوند . درگزارشاتی که اخیرا منتشر شده است ، به نظر می رسد که روش زندگی و رژیم غدایی نا مناسب نیز از عوامل موثر در بروز سرطان باشد.

● تشخیص سرطان پروستات چگونه انجام می گیرد؟
در مراکز تخصصی ، اولین اقدامی که برای تشخیص سرطان پروستات به کار می رود لمس انگشتی Digital Rectal Exam که بدین ترتیب حجم و استحکام غدد بررسی می شود . البته تجربه عملی پزشک در این روش ، نقش عمده ای در چگونگی تفسیر آزمایش خواهد داشت .
اندازه گیری غلظت پی اس ا PSA خون نیز به عنوان تست تکمیلی و تائیدی مورد استفاده قرار می گیرد. پزشکان می توانند آزمایش PSA به تنهائی و یا همراه با DRE درخواست نمایند.

● PSA ” چیست ؟
PSA نوعی پر و تئین است که در سلولهای غده پروستات تولید و وارد جریان خون می شود. ترشح PSA در برخی از بیماران به طور طبیعی بیشتر از دیگران است . پزشکان غلظت خونی PSA زیر ۴ میکروگرم در لیتر را طبیعی به حساب می آوردند و مقادیر ۴ تا ١٠ و ١٠تا ٢٠ میکروگرم را به ترتیب ” افزایش کم ‌”‌ و ” افزایش متوسط ” تلقی می کنند و مقادیر بیش از ٢٠ میکروگرم در لیتر را ” افزایش زیاد ” می دانند.
در صورت بالا بودن PSA خون علاوه بر سرطان ، در موارد دیگری نیز از جمله هیپرپلازی پروستات و التهاب و عفونت آن و حتی ماساژ و فعالیتهای جنسی و بعضی تحریکات فیزیکی افزایش می یابد. از طرف دیگر چنانچه اشاره شد ، حدود ٨ تا ١٠ درصد نتایج غیر طبیعی ” مثبت کاذب ” می باشند . بنابراین تغییرات PSA باید با نظر پزشک معالج تفسیر شود و بیمار نباید تنها با یک نتیجه غیر طبیعی به اقدامات تهاجمی مانند بیوپسی و یا جراحی بپردازد.

● چگونه میتوان ضریب اطمینان اندازه گیری PSA را بالابرد؟
اعتماد به نتایج آزمایش PSA را می توان با اندازه گیری سرعت افزایش آن نسبت به زمان ( PSA Velocity ) بالا برد. به این معنی PSA بیمار ، چند بار درفواصل زمانی معین اندازه گیری می شود . چنانچه افزایش آن تداوم داشته باشد، احتمال وجود سرطان بیشتر است . در این صورت بیمار باید تحت مراقبت مخصوص قرار گیرد.
روش دیگری که بهتر می تواند وجود سرطان را از سایر بیماریهای غیر سرطانی تفکیک کند، اندازه گیری PSA آزاد خون ( f PSA ) و تعیین نسبت ان به PSA تام ( t PSA ) یعنی نسبت ( f PSA ) /( t PSA ) می باشد. این نسبت در سرطان پروستات ، کمتر از بیماریهای غیر سرطانی است ، بنابراین نتایج آزمایشهائی که غلظت PSA تام در محدوده بین ۴ و ١٠ میکروگرم در لیتر باشد و نتوان بیماری بدخیم را ازخوش خیم تفکیک نمود،‌ باید مجددا غلظت هر دو نوع تام و آزاد اندازه گیری شده و نسبت آزاد به متصل محاسبه گردد.
در آزمایشگاه ها ، حد ماکزیمم PSA خون افراد سالم بدون در نظر گرفتن تغییرات سنی آنها ۴ میکروگرم در لیتر در نظر گرفته می شود ، در حالیکه با توجه به آمار ، غلظت آن از ۵/١ میکروگرم درسنین زیر ۵٠ سال تا ۵/۶ میکروگرم در سنین بالای ٧٠ سال تغییر می کند، بنابراین چنانکه نتایج آزمایش بر پایه تغییرات سنی بیمار تفسیر شود، بهتر می توان موارد ” مثبت کاذب ” را کاهش داد . در یک روش دیگر ، غلظت PSA برحسب حجم پروستات که با سونوگرافی مشخص می گردد، محاسبه می شود. به این صورت ، احتمال سرطانی بودن پروستات بزرگ با غلظت معینی از PSA کمتر از پروستات کوچکی خواهد بود که همان غلظت PSA را داشته باشد.

● نظریه کلی برای چک آپ سرطان پروستات چیست ؟
متخصصین برای ارائه جواب به این سوال در انتظار تکمیل طرح تحقیقاتی * PLCO می باشند که از ده سال قبل در آمریکا روی ٣٧ هزار داوطلب در حال انجام است . طرح PLCO خود به منظور تعیین ارزش غربالگری چهار نوع سرطان شایع ، از جمله سرطان پروستات برنامه ریزی شده است ، که مشخص شود آزمایشهای DRE و PSA تا چه اندازه ای می توانند قابل اطمینان باشند و همچنین معلوم شود چند درصد از سرطانهای تشخص داده شده ، درمان پذیر خواهند بود. در عین حال انجمن سرطان آمریکا ( ACS ) انجام سالیانه دو آزمایش فوق را در مردان بالای ۵٠ سال و همچنین مردان بالای ۴٠ سال که پدر یا برادر بزرگتر آنها سرطان پروستات داشته اند ، توصیه کرده و جامعه اورولوژیستهای آمریکا ( AUA ) نیز برآن صحه گذاشته است . این آزمایش ها در نهایت با نسج برداری و آزمایش میکروسکوپی تائید می گردند.

● روش پیشگیری سرطان پروستات چگونه است ؟
بهترین روش حفظ سلامت پروستات ، چک آپ سالیانه و مراجعه سریع به پزشک ، در صورت بروز مشکلات اداری است . چک آپ مرتب حتی برای کسانیکه جراحی پروستات داشته اند نیز ضروری است . زیرا جراحی پروستات نمی تواند تضمینی در برابر سرطان باشد. در هر حال با تشخیص هرچه سریعتر سرطان ، موفقیت درمان بیشتر خواهد بود. در حال حاضر طرحی توسط انستیتوسرطان آمریکا NCI تحت نام * PCPT روی ١٨ هزار داوطلب در جریان است . هدف از این طرح این است که مشخص شود آیا Finasteride داروی مهار کننده فعالیت هورمون تستوسترون که برای کاستن حجم پروستات هیپرتروفی شده مصرف می شود، توانایی ممانعت از پیشرفت سرطان را دارد یا خیر.

پاسخ دهید