معماری
جراحی

جراحی

جراحی Surgery قسمتی از پزشکی است که در آن با برش بافت ها و اعضاء و سپس دستکاری آنها سعی میشود تا یک آسیب یا بیماری تشخیص داده و یا درمان شود و یا شکل یا کارکرد یک قسمت از بدن بهتر گردد. کسی که جراحی را انجام میدهد را جراح Surgeon میگویند و کاری که در حین جراحی انجام میشود را عمل جراحی Surgical operation مینامند. لغت جراح معمولا برای یک پزشک بکار برده میشود با این حال از آن در مورد دندانپزشکان و دامپزشکانی هم که کار جراحی انجام میدهد استفاده میگردد.

جرّاحی (کاردپزشکی در زبان پارسی کهن) یکی از شیوه‌های درمانی در پزشکی است. البته به دانش و تکنیکهای این شیوه نیز جرّاحی گفته می‌شود. در این روش معمولاً از برش برای برداشتن بخشی از بدن (مانند کیسه صفرا، لوزه یا آپاندیس) یا بافت عفونی یا سرطانی و یا کارگذاشتن وسیله‌ای (مانند پروتز یا دریچه مصنوعی) یا دستکاری و اصلاح نقصی (مانند دوختن آنوریسم یا بازکردن رگ) استفاده می‌شود. جرّاح به فرد متبحر در جرّاحی گفته می‌شود.

جراحی

تاریخچه جراحی

به احتمال زیاد جراحی همزمان با پزشکی به وجود آمده‌است. بر جمجمه های انسانهای ماقبل تاریخ آثاری از سوراخ کردن استخوان با مته دیده می‌شود و در برخی نواحی قطعاتی از استخوانهای آدمی به دست آمده که ظاهر آنها حکم می‌کند این قطعات با آلات تقریباً شبیه به آلات کنونی قطع شده‌اند. همر از پانسمان زخمها صحبت کرده‌است. در کتب بقراط از بادکشی، فصادی، بیرون آوردن پولیپ از بینی، حجامت و غیره مباحث گوناگونی می‌بینیم که در آنها عمل با آهن و آتش انجام می‌گیرد و نیز از مکانیسم و معالجه شکستگی و بکار بردن باند برای بستن زخمها و اصلاح بدن بحثها شده‌است. در مکتب اسکندریه، جراحی همگام تشریح پیش رفت و در رم نیز کارهای حائز اهمیت مانند جالینوس بسیار است و بنزد عربان جراحی ابوالقاسم جراح قابل ذکر می‌باشد ولی در نزد اعراب جز به سنن یونانی بکارهای تازه‌ای برنمی خوریم. در قرون وسطی علم جراحی در کشورهای مسیحی چون سایر علوم در نزد روحانیان بود ولی عمل جراحی شیوه فرعی برای درمان بود و جز سلمانیها کسان دیگر بجراحی نمی‌پرداختند. در قرن یازدهم میلادی، دانشگاههای غربی شروع به گسترش کردند و در این دوره مکتب سالرن برای نخستین بار لقب دکتر و استاد به دانشوران در این زمینه داد. در فرانسه جراحان معروف کالج جراحی فرانسه را تأسیس نمودند. در قرن چهاردهم به جراح فرانسوی بنام گی دوشولیاک برمیخوریم که کارهای او بسیار عالمانه و روش مند بود.

در دوره رنسانس سه پزشک درخشان بنام وسال و امبروازپاره و ورتزیوس بچشم میخورد. از اواسط قرن هفدهم بیانز و روبردو شروع به دفاع از جراحی علمی کردند و در سال ۱۶۷۱ م. لوئی چهاردهم مدرسه ٔ سلطنتی جراحی را تأسیس کرد و پزشکان و جراحان متبحری راه را برای جراحان قرن هیجدهم باز کرند. لوئی پانزدهم کاملاً سلمانی‌ها را از جراحی کنار گذاشت و مانع اعمال آنها در این زمینه شد. وضع کنونی جراحی فرانسوی بر روی کارهای آکادمی جراحی سلطنتی فرانسه تأسیس شده در ۱۷۱۳ م. گذارده شده‌است. این مؤسسه توانست جراحی اروپا را تحت تأثیر قرار دهد و در ابتدای قرن نوزدهم جراحی درمانی رو به کمال گذاشت. نبوغ جراحان در همه ٔ قسمتهای بدن جلوه میکرد و جراحی پیشرفتهای مهمی کرد و ضمناً با دو کشف اساسی یکی بیهوشی و دیگری ضدعفونی همه اعضای بدن انسان زیر تیغ جراحان قرار گرفت. دو جنگ جهانی اول و دوم کارهای عملی را بسرعت پیش برد. بالاخره با پیدایی آنتی بیوتیکها در اواخر جنگ جهانی دوم و پیشرفتهای سریع بشر در زمینه‌های صنعتی و علمی، امروزه جراحی گسترش فراوان یافته‌است.

شیوه جراحی

در گذشته جراحی همواره با تیغ جراحی و برش موضع عمل انجام می‌شد اما امروزه روشهای جراحی پیشرفته تری مانند جراحی آندوسکوپیک، لیزر، اشعه گاما و کوتر نیز به کار می‌روند. معمولاً جراحیهای مهم در اتاق عمل جراحی و با بیهوشی عمومی انجام می‌گیرد. جراح در اتاق عمل لباس (در ایران سبز رنگ) می‌پوشد که آن را گان می‌نامند. از عوارض احتمالی جراحی عفونت بعد از عمل، خونریزی و اسکار محل جراحی می‌باشد.

تخصص‌های جراحی

با توجه به گسترش دانش جراحی این رشته به زیررشته‌های مختلفی مانند جراحی مغز و اعصاب، جراحی استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، جراحی زنان و زایمان، جراحی زیبایی و… منشعب شده‌است.

اعمال جراحی بر برحسب ملاک های مختلفی طبقه بندی میکنند

  • جراحی الکتیو Elective surgery به آن دسته از اعمال جراحی میگویند که انجام آن را میتوان از قبل برنامه ریزی کرد بر عکس اعمال جراحی اورژانس Emergency surgery که باید فورا انجام شود.
  • جراحی تشخیصی Exploratory surgery به دسته ای از اعمال جراحی میگویند که از آن برای تشخیص یا تائید تشخیص یک بیماری استفاده میشود برعکس جراحی درمانی Therapeutic surgery که هدف آن تصحیح اختلالات شکلی یا عملکردی یک عضو از بدن است.
  • آمپوتاسیون Amputation نوعی جراحی است که در آن قسمتی از بدن، یک عضو و یا یک اندام قطع میشود. پیوند Replantation نوعی جراحی است که در آن عضو قطع شده مجددا به بدن متصل میشود. جراحی بازسازی Reconstruction surgery نوعی جراحی است که در آن شکل و یا کارکرد یک بافت یا عضوی از بدن مجددا به حالت قبل از بیماری یا آسیب برمیگردد یا به آن نزدیک میشود. جراحی پلاستیک Plastic surgery نوعی جراحی است که در آن شکل یک عضو تغییر داده میشود. اگر این تغییر شکل برای زیباتر کردن عضو باشد به ان جراحی زیبایی Cosmetic surgery میگویند.
  • نوع جراحی را میتوان بر حسب عضوی که در آن جراحی انجام میشود نامگذاری کرد مثلا جراحی قلب، جراحی دستگاه گوارش یا جراحی ارتوپدی
  • جراحی باز Open surgery به نوعی از جراحی میگویند که در آن پوست و عضلات کاملا شکاف داده شده و باز میشود تا جراحی بتواند عضو بیمار را با چشم ببیند و سپس آن را درمان کند. جراحی کم تهاجمی Minimally invasive surgery به جراحی گفته میشود که در آن جراح با شکاف کوچکی بر روی پوست ابزارهایی را وارد بدن میکند و از طریق آنها عضو را جراحی میکند. عمل جراحی لاپاروسکوپی یا استفاده از آرتروسکوپی و یا جراحی با استفاده از فلوروسکوپی نمونه ای از این نوع اعمال جراحی هستند.
  • گاهی اوقات نوع جراحی را بر حسب ابزاری که از آن استفاده میشود نامگذاری میکنند مانند جراحی لیزری، جراحی میکروسکوپی، جراحی روباتیک
  • عمل جراحی سرپایی نوعی جراحی است که بدون بستری شدن بیمار در بیمارستان صورت میگیرد. این جراحی ها معمولا کمتر از یکساعت طول کشیده و در کلینیک و با بیحسی موضعی انجام میشود. جراحی های بزرگتر و وسیعتر معمولا نیاز به بستری شدن بیمار در بیمارستان دارند.

چگونگی انجام عمل جراحی

پزشک جراح و همکاران وی در دو طرف تخت جراحی و بیمار قرار گرفته و عمل شروع میشود. در اعمال جراحی باز، پزشک جراح با تیغ جراحی شکافی را بر روی پوست بیمار ایجاد کرده و لبه های پوست شکافته شده را به دو طرف میزند تا زیر آن نمایان شود. سپس بافت های دیگری که در زیر پوست قرار دارند مانند لایه های عضلانی و غیره با دقت شکافته شده تا در نهایت عضوی که نیاز به درمان دارد در دید مستقیم جراح قرار گیرد. سپس جراح عمل جراحی را بر روی عضو انجام میدهد.

در حین جراحی ممکن است از بافت هایی که شکافته میشوند خونریزی ایجاد شود. این خونریزی ها با استفاده از دستگاه های الکتروکوتر بند آورده میشود. این دستگاه با عبور یک جریان الکتریکی از بافت خونریزی دهنده موجب قطع خونریزی میگردد. در صورتی که رگ بزرگی خونریزی کند آن رگ با نخ بسته میشود. البته رگ هایی وجود دارند که وجود آنها برای عضو حیاتی بوده و به هیج وجه پاره یا بسته نمیشوند. در صورتی که خونریزی حین جراحی زیاد باشد با تزریق خونی که از قبل برای بیمار آماده شده خون از دست رفته جبران میگردد.

 

در اعمال جراحی بسته معمولا شکاف یا شکاف های کوچکی بر روی پوست داده شده و جراح ابزارهای خاصی را از راه این شکاف ها به درون بدن بیمار میفرستد. در این نوع از اعمال جراحی دیدن محل عمل با استفاده از دوربین های کوچکی است که از طریق همین شکاف به داخل بدن بیمار فرستاده شده است ( مانند جراحی هایی که با کمک لاپاروسکوپ یا با استفاده از آرتروسکوپ انجام میشود). در بعضی اعمال جراحی بخصوص جراحی های ارتوپدی ممکن است محل عمل بطور غیر مستقیم به توسط دستگاه های رادیولوژی کامپیوتری و بر روی مانیتور آنها دیده شود و سپس جراح با استفاده از ابزارهایی که به درون بدن بیمار فرستاده است جراحی را انجام میدهد.

پایان جراحی

در پایان جراحی، زخم با مقادیر زیادی سرم کاملا شستشو داده میشود تا میکروب هایی که از طریق هوا بر روی زخم نشسته اند خارج گردند. پس جراح بافت هایی را که شکاف داده لایه به لایه با نخ جراحی میدوزد. این نخ ها معمولا از جنس الیاف مصنوعی هستند. در پایان پوست دوخته شده و روی آن پانسمان میشود.

در صورتی که بیمار بیهوش شده باشد داروهای بیهوشی قطع شده و بیمار پس از بهوش آمدن از اطاق عمل به اطاق دیگری به نام ریکاوری منتقل میشود. اطاق ریکاوری حد واسط بین اطاق عمل و بخش است. بیمار مدتی در اطاق ریکاوری میماند تا تغییراتی که بر اثر بیهوشی یا بیحسی یا عمل جراحی در وضعیت گردش خون و تنفس او بوجود آمده بهتر شود و سپس به بخش فرستاده میشود.

آمادگی بیمار برای جراحی

قبل از هر چیز بیمار باید از نوع عمل و اینکه در این عمل چه کاری برای او انجام میشود آگاه گردد. هیچ عملی بدون خطر و بدون عوارض احتمالی نیست. پزشک باید عوارض احتمالی عمل را برای بیمار توضیح داده و او را از این احتمال آگاه سازد.

بعد از تشخیص بیماری و تایید اینکه درمان آن نیاز به عمل دارد پزشک معالج بررسی های اولیه ای را انجام میدهد تا توانایی بدن بیمار را برای تحمل جراحی مورد ارزیابی قرار دهد. بیمار به توسط پزشک معالج و یا پزشکان مشاور معاینه شده و آزمایشاتی برای وی انجام میشود. در افراد بالای 40 سال خطر بیماری های قلبی عروقی بالا میرود پس اگر سن بیمار بالای 40 باشد معمولا وضعیت سلامت وی از طرف یک متخصص قلب و عروق و یک متخصص بیهوشی قبل از جراحی بررسی میشود.

اگر بیمار بیماری زمینه ای دارد به توسط پزشک دیگری که در زمینه آن بیماری تخصص دارد بررسی میشود تا مشخص شود که آیا بیماری وی میتواند مشکلی را در روند درمان ایجاد کند. این سیاست به پزشک جراح کمک میکند تا از کمک و راهنمایی های دیگر همکاران خود در انجام هر چه موثرتر و کم خطرتر عمل جراحی استفاده کند.

بیمار در روز جراحی و یا روز قبل از آن در بیمارستان بستری میشود. در محدوده زمانی قبل از جراحی ممکن است آزمایشات خاصی از او به عمل آید. در صورتی که بیمار در حین جراحی نیاز به تزریق خون داشته باشد خون مناسب وی قبل از آن برای وی رزرو شده و در بانک خون نگهداری میشود تا در صورت نیاز از آن استفاده گردد.

بیمار از حدود 8 ساعت قبل از جراحی نباید چیزی بخورد یا بیاشامد. در صورتیکه بیمار برای عمل نیاز به بیهوشی داشته باشد محتویات معده وی ممکن است به درون مجاری تنفسی رفته و موجب خفگی شود. پس قبل از شروع جراحی بیمار بریا مدتی چیزی نمیخورد تا معده او خالی بماند.

در صورتیکه بیمار قبل از جراحی از داروی خاصی استفاده میکرده است معمولا با اجازه پزشک جراح این داروها قبل و بعد از جراحی ادامه میابند. در زمان بستری بودن در بیمارستان چه قبل و چه بعد از جراحی ممکن است داروهایی به بیمار داده شود تا بصورت خوراکی مصرف کند و با به او تزریق شود.

قبل از جراحی معمولا از بیمار خواسته میشود تا تمام بدن خود را شسته و تمیز کند. لباس های مخصوص اطاق عمل به وی پوشانیده شده و به اطاق عمل فرستاده میشود.

در مواردیکه باید عمل جراحی بصورت اورژانس صورت گیرد ممکن است بعضی از مراحل ذکر شده انجام نشوند.

پاسخ دهید