معماری
عفونت بیمارستانی

خطرات عفونتهای بیمارستانی و از بین بردن این خطرات

عفونتهای بیمارستانی برخاسته از میکروبهایی است که در محیطهای بیمارستانی زندگی میکنند و به دلیل مساعد بودن شرایط محیط زیست رشد کرده و تکثیر میشوند. این عفونت پس از پذیرش بیمار در بیمارستان، معمولا ۴۸ یا ۷۲ ساعت بعد یا طی دورهای مشخص ۱۰ تا۳۰ روز پس از ترخیص بیمار اتفاق میافتد و در زمان پذیرش بیمار وجود ندا شته است.
در صورتی که به دنبال اعمال جراحی، در بدن بیماران جسم خارجی کار گذاشته شود(Implant)، عفونت بیمارستانی میتواند تا یک سال بعد هم روی دهد و علاوه بر بیماران، کارکنان و عیادتکنندگان را هم مبتلا کند. هر یک از اعضای بدن میتواند در بیمارستان، دچار عفونت شود ولی در بین انواع عفونتهای بیمارستانی، عفونت دستگاه ادراری (۴۲ درصد)، عفونت دستگاه تنفسی تحتانی (۱۱ درصد ) پنومونی (۱۵ تا ۲۰ درصد)، عفونت ناشی از زخم جراحی (۲۴ درصد) و عفونت دستگاه گردش خون (۵ تا ۱۰ درصد)، از اهمیت خاصی برخورداراست.

طبق بررسیهای انجام شده، عفونت ادراری، شایعترین و پنومونی کشندهترین عفونت بیمارستانی محسوب میشود. اگرچه در بعضی از مراکز، عفونت بیمارستانی دستگاه گردش خون، علت اصلی مرگ بیماران است. این قبیل میکروبها تا حدی مهلک و خطرناک است و رعایت نکردن نکات بهداشتی و مراقبتی برای مبتلایان براحتی میتواند جان بیماران را به خطر بیندازد.
این میکروبها بهطور طبیعی با سایر میکروبهای معمول که به آن ها میکروبهای نجیب گفته میشود، متفاوت است و به آن ها میکروبهای نانجیب اطلاق میشود. خطر مرگ و میر ناشی از ابتلا به عفونتهای بیمارستانی ناشی از این میکروبها، بسیار بالا است. در بیمارانی که مدت بستری شدن آن ها در بیمارستان به هر دلیلی طولانیتر از حد معمول است، زمینه ابتلا به عفونتهای بیمارستانی به مراتب بالا میرود و میکروب، این افراد را بیشتر تهدید میکند. بنابراین عفونت بیمارستانی مورد شایعی است و بعد از بستری شدن در بیمارستان احتمال ابتلا به آن وجود دارد.
احتمال بروز عفونتهای بیمارستانی معمولا در تمام بیمارستانهای دنیا وجود دارد و بیمارستانهای داخلی هم از این امر مستثنی نیستند و گاهی خبر مرگ و میر شماری از بیماران بر اثر ابتلا به عفونتهای بیمارستانی به گوش میرسد.
در این میان، بیمارستانهای عفونی و سوانح و سوختگی در درجه اول خطر قرار دارد و احتمال بروز عفونتهای بیمارستانی در آن ها به مراتب بالاتر از سایر بیمارستانها است. ولی رعایت اصول بهداشتی و نگهداری بیماران در زمان مقرر و جلوگیری از تمدید بیجای بیماران، میتواند تا حد زیادی مانع شیوع عفونت شود.

تاریخچه کنترل عفونت های بیمارستانی در دنیا بسیار قدیمی است و از زمانی آغاز می شود که برای مراقبت و درمان بیماران از قرن چهارم میلادی در نقاط مختلف دنیا بیمارستان تاسیس شد. عفونت های بیمارستانی همزمان با گسترش بیمارستان ها همواره یکی از مشکلات عمده بهداشتی و درمانی بوده و با افزایش مدت اقامت بیمار در بیمارستان موجب افزایش ابتلاء و مرگ و میر از این عفونت ها شده و در نتیجه هزینه های بیمارستانی را به شدت افزایش می دهد.
عفونت از عوارض مراقبت های بهداشتی و درمانی است بنابراین سابقه عفونت های بیمارستانی به زمان تاسیس بیمارستان در کشورهای مختلف است. بر اساس یک گزارش فنی سازمان جهانی بهداشت و مطالعات چاپ شده از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۸، شیوع کلی عفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی در کشور های توسعه یافته بین ۱/۵ تا ۶/۱۱ است .مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری میزان متوسط شیوع عفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی را ۱/۷ درصد گزارش کرده است. درکشورهای در حال توسعه مثل آلبانی، برزیل، تانزانیا و تایلند میزان این نوع عفونت به طور چشمگیری بیشتراز کشورهای توسعه یافته است و میزان آن ۱۵ درصد با دامنه ۲۷-۶ درصد گزارش شده است. در کشور انگلستان ۱۰۰۰۰۰ مورد ناشی ازعفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی و در هر سال حداقل ۱ میلیارد پوند هزینه برای سیستم های بهداشتی و درمانی ملی تخمین زده شده است. در بعضی از کشورهای منطقه مدیترانه شرقی مثل مراکش و اردن و تونس مطالعات بر روی میزان شیوع عفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی دربین سال های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸ میزان شیوعی برابر ۱۲ تا ۱۸ درصد را در برداشت. در یک بررسی بین المللی که بر روی عفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی از ۵۵ بیمارستان در ۱۴ کشور به نمایندگی از ۴ منطقه سازمان جهانی بهداشت در اواسط دهه ۱۹۸۰ به عمل آمده نشان داد بیشترین شیوع مربوط به بیمارستان های منطقه مدیترانه شرقی با ۸/۱۱ درصد و در مناطق اروپا، غرب اقیانوس آرام وجنوب شرقی آسیا به ترتیب با شیوعی ۷/۷ درصد، ۹درصد و ۱۰ درصد گزارش شده است.
۸۰ درصد عفونت های مربوط به مراقبت های بهداشتی و درمانی شامل ۴ گروه عمده: عفونت های دستگاه ادراری، عفونت های محل جراحی، عفونت گردش خون، عفونت ذات الریه است. مطالعات و بررسی های پراکنده ای در مراکز دانشگاهی و بیمارستان ها انجام شده که به طور کلی میزان بروز عفونت های بیمارستانی در ایران در حدود ۱۵-۱۰ درصد تخمین زده می شود.
عفونت های بیمارستانی به دلیل گسترش بیمارستان ها، بیماری های نوپدیدی مانند ایدز و جنون گاوی و خطرات انتقال هپاتیت B و C و افزایش مقاومت های میکروبی رو به گسترش است.

بخش مستعد رشد میکروبها
میکروبهای عامل بروز عفونتهای بیمارستانی بیشتر در بخشهای حساس بیمارستانی از جمله آی.سی.یو، اِن.آی.سی.یو (بخش مخصوص نگهداری کودکان)، پی.آی.سی.یو (مخصوص نگهداری اطفال)، بخشهای سوختگی و بخشهای بستری بیماریهای پرخطر رشد میکند و بیمارانی که در این بخشها نگهداری میشوند، بیشتر از سایر بخشهای بیمارستانی در معرض ابتلا به عفونت هستند.
علاوه بر این، حتی بیمارانی که در بخشهای عمومی نیز بستری هستند ممکن است به این میکروبها مبتلا شوند که باید مراقبتهای لازم در مورد آن ها صورت گیرد. میکروبهای پدیدآورنده عفونتهای بیمارستانی انواع مختلفی دارند که از این میان میتوان به میکروبهای گِرَم مثبت، گِرَم منفی، بیهوازی و قارچها اشاره کرد. از میکروبهای گِرَم مثبت، خانواده میکروبهای استافیلوکوک، از میکروبهای گِرَم منفی، کولی باسیل و سودوموناس و انواع قارچها را میتوان نام برد.

 افراد در معرض تهدید میکروب ها
از آنجا که عفونتهای بیمارستانی بسیار پرخطرند، ممکن است هر بیماری را در محیطهای بیمارستانی مبتلا کند ولی در این میان شماری از بیماران بیش از سایرین در معرض ابتلا به این قبیل عفونتها قرار دارند. به طور کلی، سه گروه از بیماران مستعد ابتلا به میکروبهای نانجیب هستند؛ یک گروه، بیمارانی هستند که به دلیل شرایط حاد به مراقبتهای ویژه و بستری شدن در بخشمراقبتهای ویژه نیاز دارند، گروه دوم، بیمارانی که دارای ریسک فاکتورها یا عوامل خطرساز هستند.
مبتلایان به ذاتالریه، دیابت، مشکلات کلیوی، مغزی، بیماریهای مزمن، فلج مغزی و سوختگیها و نقص عضو و نوزادان و افراد مسن از جمله افرادی هستند که احتمال ابتلایشان به عفونتهای بیمارستانی زیاد است؛ گروه سوم، بیمارانی را تشکیل میدهند که بیش از حد معمول در بیمارستان بستری میشوند.

 روش شناسایی عفونت
بیماران چنانچه بیش از ۳ تا ۵ روز در بیمارستان بستری باشند تا حد بسیار بالایی در معرض ابتلا به عفونتهای بیمارستانی هستند. این نوع عفونت در بیماران با علائم مختلفی بروز میکند که بارزترین و معمولترین علامت آن تب و لرز است و به نوعی علامتی دال بر عفونت خونی به شمار میرود. احتمال ابتلا به این میکروبها در بخش مراقبتهای ویژه بیش از هر بخش دیگری مشاهده میشود بهطوریکه احتمال ابتلای بیمارانی که در این بخشها بستری میشوند بین ۷۰ تا ۸۰ درصد است و همین خطر مرگ و میر را بالا میبرد. همچنین خطر مرگ و میر ناشی از عفونتهای بیمارستانی در بیشتر کشورها بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است.

نحوه انتقال میکروبها
عفونتهای بیمارستانی و میکروبهای آن از روشهای مختلف قابل انتقال به بیماران است. تزریق از طریق سرنگ یا سرم آلوده از جمله روشهایی است که در بسیاری از موارد میتواند میکروبها را به بیماران انتقال داده و از این طریق باعث ابتلای سایر بیماران شود. علاوه بر این، رعایت نشدن اصول بهداشتی و ایمنی در اتاقهای عمل و هنگام جراحی، شرایط را برای رشد میکروبها و انتقال میکروب به بیماران فراهم میکند.
همچنین هوای محیط و استفاده از وسائل و تجهیزات مشترک مثل آب و غذا هم در انتقال میکروبها نقش دارند. شیوه دیگر انتقال میکروبها، از طریق تماس مستقیم از پرسنل و کارکنان بیمارستانی صورت میگیرد. انتقال میکروبها و عفونتهای بیمارستانی از طریق دست از شایعترین شیوهها است.شستوشوی مرتب دستها با آب یا آب و صابون میتواند مانع انتقال میکروبها به بیماران شود.

عوامل موثر بر بروز عفونت بیمارستانی در یک بخش
عدم رعایت احتیاطات استاندارد
(standard precaution) مانند استفاده درست از گان، دستکش، ماسک و …
عدم رعایت شستن دست (Hand washing) و بهداشت دست (Hand Hygiene) و یا پذیرش پائین آن.
عدم رعایت ایزولاسیون بیماران عفونی
فضای نامناسب و فاصله کم تخت بیماران
خرابی دستگاه های تهویه هوا
عملیات ساختمانی وساخت و ساز در مجاورت بخش های بستری
مشکلات تامین آب سالم، دفع فاضلاب، تامین غذای پرسنل
مشکلات دفع زباله های عفونی بیمارستانی
عدم رعایت تزریقات ایمن (Safety injection)
شلوغی بخش و ورود ملاقات کنندگان عفونی به بخش
ضعف آزمایشگاه در شناسائی عوامل عفونی
بروز مقاومت میکروبی در بخش
ناهماهنگی و بی برنامه بودن در رژیم پروفیلاکسی آنتی بیوتیکی
ناهماهنگی در اعطای مرخصی برای پرسنل مبتلا به بیماری های عفونی
عدم تشکیل پرونده بهداشتی کارکنان و عدم واکسیناسیون واکسن های ضروری برای پرسنل بیمارستان
حضور دانشجویان پزشکی و انترن ها
استفاده نادرست از مواد گندزدا و ضد عفونی کننده
مشکلات استریلیزاسیون
عوامل مربوط به بیمار از جمله ضعف ایمنی، بیماری های همراه مانند دیابت، آسم، COPD، سینوس درموئید، سوء تغذیه
استفاده طولانی و نادرست از ونتیلاتور
استفاده طولانی و نادرست از کاتتر وریدی و شریانی
استفاده طولانی و نادرست از کاتتر ادراری
استفاده طولانی و نادرست از لوله تراشه و ساکشن
اعمال جراحی اورژانسی در مناطق آلوده بدن
بروز بیماری های نوپدید و ناشناخته
نبود و یا کمبود برنامه های آموزشی و بازآموزی برای پرسنل بیمارستان

درصد عفونت بیمارستانی بر حسب بخش براساس مواردگزارش شده در نظام مراقبت به صورت شکل۱ است.

عوامل گسترش عفونت در میان بیماران بستری
ایمنی کاهش یافته در میان بیماران
افزایش تعداد روش های پزشکی و تکنیکی تهاجمی
انتقال باکتری های مقاوم به دارو در میان بیماران بستری
حساسیت بیشتر بیماران به دلیل بیماری اولیه خود
عمل های جراحی پیچیده و طولانی مدت و استفاده از جریان خون خارج بدنی
استفاده از داروهای فرونشاننده ی دستگاه ایمنی
 تراکم بیماران در بیمارستان
 کمبود کادر پیراپزشکی و پرستاری

مناطق پر مخاطره بیمارستان
 شیرخوارگاه ها
 واحد مراقبت شدید
 واحد دیالیز
 واحد پیوند اندام
 واحد سوختگی
 بخش جداسازی بیماران
 بخش سرطان
 اتاق های عمل
 اتاق های زایمان
 بخش مراقبت پس از عمل جراحی

پیشگیری از عفونتهای بیمارستانی
پیشگیری، بهترین راه برای مبتلا نشدن به عفونتهای بیمارستانی است. حضور بیماران عفونی از شایعترین عوامل شیوع میکروبها است؛ بنابراین مهمترین نکته در این میان جلوگیری از منتقل نشدن میکروب از افراد مبتلا به بیماران سالم است. به عبارتی، پرستاران باید مراقبت کاملی از بیماران به عمل آورند و با محافظت کامل از آن ها مانع سرایت میکروبها به سایر بیماران بستری در بخش شوند.
به دلیل انتقال مستقیم میکروبها، افراد باید بعد از تماس با بیماران مبتلا به عفونتهای بیمارستانی و جلوگیری از انتشار میکروبها، دستهای خود را با آب یا آب و صابون به مدت ۲۰ تا ۳۰ ثانیه بشویند. این کار تا حد زیادی میکروبهای موجود در دستها را از بین میبرد.
تغذیه بیماران هم نقش مهمی در پیشگیری از عفونتهای بیمارستانی دارد، چرا که تغذیه ضعیف و مصرف نکردن مواد غذایی مغذی میتواند خطر ابتلا به عفونتهای بیمارستانی را در آن ها بالا ببرد. بیماران بهتر است از جهت نوع غذایی که میخورند تحت نظر متخصص تغذیه قرار گیرند. طبیعتا، مصرف برخی مواد غذایی ایمنی بدن را در مقابله با میکروبها بالا برده و خطر ابتلا به عفونت را کاهش میدهد.
همچنین پرستاران و پرسنل بیمارستانها باید با اقدامات لازم از بیماران در برابر ابتلا به عفونتهای بیمارستانی محافظت کنند. تجویز آنتیبیوتیکهای موردنیاز و قرار دادن داروهای لازم در اختیار بیماران میتواند موثر باشد. در این میان، بسیاری از بیماران نسبت به آنتیبیوتیکها مقاوم میشوند و مصونیت پیدا میکنند، بنابراین باید داروهای جدید برای آن ها تجویز شود.
بیماران مبتلا به عفونتهای بیمارستانی بعد از شناسایی در اتاقهای ایزوله و استریلیزه قرار میگیرند تا از این طریق علاوه بر جلوگیری از انتقال میکروب به سایر بیماران، عوامل عفونی در بدن آن ها هم سریعتر بهبود یابد. پزشکان، پرستاران و حتی افراد ملاقاتکننده برای حفظ امنیت بیشتر موقع ورود به اتاق ایزوله باید از گان (لباسهای مخصوص)، دستکش و وسایل بهداشتی و ایمنی استفاده کنند.

عفونت های دستگاه ادراری
اقدامات موثر در پیشگیری از عفونت های ادراری بیمارستانی عبارتند از :
پرهیز از کاتتر گذاری مجرای ادراری مگر اینکه اجباری وجود داشته باشد.
قبل از وارد کردن کاتتر به طور بهداشتی دست را بشویید و کاتتر را وارد کنید و درناژ را به داخل کیسه ی ادرار انجام دهید.
استفاده از دستکش های استریل برای وارد کردن کاتتر
وارد کردن کاتتر ادراری به صورت غیرتروماتیک با استفاده از یک نرم کننده مناسب
حفظ یک سیستم درناژ بسته

عفونت های بیمارستانی دستگاه تنفسی
توصیه ها برای پیشگیری از این عفونت ها عبارتند از:
ضدعفونی مناسب و مراقبت به هنگام استفاده از لوله ها، رسپیراتور ها و مرطوب کننده ها جهت محدود کردن آلودگی
تعویض مرتب لوله های دستگاه
پرهیز از استفاده آنتی اسید ها
ساکشن تراشه به طور استریل
پرهیز از تغذیه دهانی در بیمارانی که بلع طبیعی ندارند
تمام وسایل تهاجمی که در طول بیهوشی استفاده می شوند باید استریل باشند.
متخصصان بیهوشی باید دستکش و ماسک استفاده کنند.
ساکشن استریل مکرر و مناسب

عفونت های زخم جراحی (عفونت های محل جراحی)
عواملی که بر تکرار عفونت زخم جراحی تاثیر دارند، عبارتند از:
تکنیک جراحی
مدت زمان عمل جراحی
وضعیت قبلی بیمار
محیط اتاق عمل
انتشار ارگانیسم ها توسط تیم اتاق عمل

عفونت های ناشی از مسیرهای داخل عروقی
این عفونت ها در بخش های مراقبت ویژه شایع تر است. فعالیت های کلیدی برای همه کاتتر های عروقی عبارتند از:
پرهیز از کاتتریزاسیون مگر اینکه اندیکاسیون پزشکی داشته باشد.
حفظ سطح بالای روش ضدعفونی به هنگام وارد کردن کاتتر و مراقبت از آن
محدودیت در استفاده از کاتتر ها و در صورت استفاده حداقل زمان ممکن

تجهیزات و وسایل مراقبت از بیمار
جمع آوری و انتقال تجهیزات و وسایل مراقبت از بیمار که با خون، مایعات بدن، ترشحات و یا مواد دفعی آلوده شده اند.
وسایلی که قابل استفاده مجدد است و با پوست آسیب دیده، خون، مایعات بدن، یا مخاطات در تماس بوده، باید قبل از استفاده برای بیمار دیگر، با ماده گندزدای مناسب بیمارستانی، پاک و تمیز شود. قبل از تمیز کردن کامل این وسایل، نباید آن ها را در اتاق بیماران دیگر یا مناطق تمیز دیگر، قرار داد.
هر نوع وسیله مراقبت از بیمار که از بخش های مختلف جهت تعمیر یا سرویس فرستاده شده است، باید با ماده گندزدای مناسب بیمارستانی پاک شود.
جمع آوری و انتقال ملحفه آلوده به خون، مایعات بدن، ترشحات، یا مواد دفعی باید به گونه ای باشد که از مواجهه با پوست یا مخاط، آلودگی لباس و انتقال میکروارگانیسم ها به سایر بیماران و محیط جلوگیری به عمل آید. هرگز نباید ملحفه کثیف را روی زمین یا سطوح تمیز قرار داد.
به منظور جلوگیری از آسیب دیدگی حین جم آوری و انتقال سوزن، اسکالپل و سایر وسایل نوک تیز باید بسیار احتیاط کرد و فورا آن ها را در داخل ظروف مخصوص اشیای نوک تیز قرار داد.
هرگز نباید سرپوش سوزن ها را مجددا روی سوزن های مصرف شده قرار داد یا از هیچ روشی که باعث شود نوک سوزن یا اشیای تیز به طرف بدن قرار گیرد نباید استفاده کرد.
نباید با دست، سوزن مصرف شده را از سرنگ یکبار مصرف جدا کرد.
سوزن مصرف شده را نباید با دست خم کرد، آن را نباید شکست یا دستکاری نمود.
به منظور جلوگیری از ابتلا به هپاتیتB، پرسنل پزشکی واکسن هپاتیتBرا تزریق کنند.
در صورت پاشیده شدن خون، یا سایر مواد بالقوه عفونی به مخاط چشم، دهان یا سایر مخاط های بدن و یا فرو رفتن سوزن یا اشیای نوک تیز به بدن، مواجهه باید گزارش شود.

روش های گندزدایی و پاکسازی
یکی از راهکارهای اصلی پیشگیری از انتقال عفونت های بیمارستانی، کاهش تعداد یا از بین بردن عوامل میکروبی محیط
( شامل سطوح، ابزار و … ) است که به این منظور باید از روش های مختلفی استفاده کرد. به این منظور پاک نمودن خون و ترشحات بدن از روی وسیله، قبل از گندزدایی یا استریل کردن ضروری است.
الف) پاکسازی و شستشو(cleaning):
به معنی زدودن فیزیکی آلودگی از سطح است. پاکسازی موثر، مکمل پروسه گندزدایی و استریلیزاسیون است. با پاکسازی موثر از غیرفعال شدن مواد گندزدا ، توسط بقایای مواد آلی جلوگیری شده و امکان تماس با مواد گندزدا یا عامل استریل کننده فراهم می شود.
ب) گندزدایی یا ضدعفونی( disinfection):
به معنی از بین بردن میکروارگانیسم های فعال و یا کاهش تعداد آن ها در اشیاء بی جان تاحدی که برای سلامتی مضر نباشد و با روش های فیزیکی قابل انجام است. با این عمل نمی توان اسپورها را از بین برد.
مواد گندزدا ساختارهای متفاوتی دارند که استفاده از هر کدام دارای منافع و مشکلات خاص خود است. درهنگام انتخاب یک ماده گند زدا، داشتن حداکثر کارائی و حداقل ضرر شرط اصلی است. از عوامل موثر در فعالیت یک ماده گندزدا غلظت، زمان تماس و دما است. یک ماده گندزدای ایده ال باید در حداقل غلظت در کوتاه ترین زمان و در دمای معمول اتاق بهترین اثررا داشته و همچنین با محیط زیست سازگار بوده و برای افراد در تماس، خطر چندانی نداشته باشد.
ج) استریل کردن (sterilization):
طی این عمل کلیه میکروارگانیسم های زنده از جمله ویروس ها و اسپورها از بین می روند. استریل کردن به دو شیوه شیمیایی و گرمایی انجام می شود.

طبقه بندی ابزار پزشکی بر اساس ریسک انتقال عفونت
ابزار و وسایلی که برای تشخیص و درمان مورد استفاده قرار می گیرد، با توجه به ریسک احتمالی ایجاد عفونت و محل ورودشان به بدن به سه دسته تقسیم می شود که برای هر سطح به روش های پاکسازی و گندزدایی خاصی نیاز است.

نمونه ای از وسائلی که باید استریل شوند
فورسپس نمونه برداری آندوسکوپ، آندوسکوپ نوع انعطاف پذیر، ایمپلنت ها، وسائل داخل عروقی، سوزن BM، ست های جراحی، اسپکولوم، ظروف آزمایشات میکروبیولوژی، دستگاه بخور، شیر دوش، لوله های خرطومی ونتیلاتور (ترجیحا یکبار مصرف استریل، استفاده شوند)، ست بی هوشی، پروب دستگاه کرایوتراپی (فریز)، کاپ واکیوم.

نمونه ای از وسائلی که باید گندزدایی سطح بالاشوند
وسائل مربوط به امور دندانپزشکی : آینه، کندانسور، آمالگام کریر، نوک دستگاه تونومتر (اندازه گیری فشار داخل چشم)، کلیه تجهیزات تنفس
( اعم از ماسک اکسیژن – ماسک بی هوشی – لوله های خرطومی – تیغه های لارنگوسکوپ- آمبوبگ )

نمونه ای از وسائلی که باید گندزدایی سطح متوسط شوند
اسپکولوم گوشی و وسائل معاینه گوش و بینی، قسمت سر ماشین ریش تراش برقی، ترمومتر در فواصل بین بیماران، باتل ساکشن، بالش و تشک پلاستیکی، مانیتور و پدال های دفیبریلاتور، دسته لارنگوسکوپ، گندزدایی حمام، وسائل تمیز کننده (تی و سطل)، تلفن، دستشویی ها، نگهدارنده قطعه دهانی و توربین و کندانسور اسپیرومتر، سطل زباله، کیبورد رایانه، وان حمام، لوازم و اسباب نوزاد، ملحفه ها، عصا، میز غذاخوری، اسباب و لوازم بیمار، کف زمین، چکش رفلکس، الکترود دستگاه EEG – ECG، لگن، تخت، نرده کنار تخت، دیوار، انکوباتور، لاکرها، ترالی ها، میز معاینه و سینی معاینه، گوشی تلفن، ترمومتر.

نمونه ای از وسایل یکبار مصرف
ایروی، ماسک وسوند اکسیژن، سوند ساکشن، قطعه دهانی اسپیرومتر، آبسلانگ، لوله های خرطومی دستگاه های بیهوشی و ونتیلاتور، ست بیهوشی، اسپکولوم، ماسک و کانول اکسیژن.

شستشو و ضد عفونی انکوباتور
انکوباتور بایستی هر روز کاملا شسته و ضد عفونی شود.
ابتدا وسایل شستشو را شامل ظروف استیل تمیز و ماده شوینده آماده، ضدعفونی کننده مانند وایتکس، الکل۷۰% ویروس و پارچه تنظیف و … را آماده کنید و در دسترس قراردهید. در صورت استفاده از هیپوکلریت سدیم، پس از ضد عفونی وسایل کاملا بشویید. پرسنل مربوطه بایستی از وسایل حفاظتی شامل ماسک دستکش و پیش بند پلاستیکی استفاده نمایید.
کلیه قطعات را خارج کنید و با ماده ضدعفونی، استریل کنید. همچنین تشک را کاملا ضد عفونی کنید. یکی از مخازن مهم عفونت در انکوباتور مخزن آب است که باید شسته و ضد عفونی شود و مکررا از آن کشت گرفته شود.
کف مخزن آب داخلی را کاملا شسته و ضد عفونی کنید.
از دیگر مخازن عفونت در انکوباتور تیغه هایی است که بایستی کاملا شسته و سپس ضد عفونی شود و مکررا کشت گرفته شود.
پس از شستشوی قسمت های مختلف در انکوباتور ابتدا از داخل و سپس از خارج با ماده شوینده شسته و ضدعفونی کنید.
سپس بدنه و قسمت های جنبی مانند ساکشن را کاملا شسته و ضد عفونی کنید. سپس کلیه قسمت ها را به جای خود برگردانید.
در صورت استفاده مجدد، مخزن آب را استریل و پر کنید.
پس از شستشوی وسایل آن ها را جهت ضد عفونی به واحد CRS بفرستید.
پس از خارج کردن وسایل حفاظتی دست ها را بشویید.

شرح وظایف تاسیسات تهویه مطبوع در بیمارستان
ایجاد فشار های مثبت (برای مناطق پر خطر که باید تمیز نگه داشته شود)، منفی (مناطق آلوده،ایزولاسیون بیماران عفونی) و صفر در فضاهای تمیز و کثیف بیمارستانی
نحوه گردش هوا بین بخش ها (حداقل ۱۵ تبادل هوا در ساعت)
کیفیت و کمیت انتقال میکروب ها از طریق تاسیسات تهویه مطبوع
حفظ رطوبت نسبی و دمای داخلی فضا ها: به ترتیب بین ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتیگراد ۳۰ تا ۶۰ درصد، برای مانع شدن از تکثیر باکتری
کیفیت فیلتر ها

به منظور رعایت استاندارد های بهداشتی، هوا باید از فضاهای با شرایط استریلیزاسیون بالاتر به سمت فضاهای با شرایط استریلیزاسیون کمتر جریان یابد. بعضی عفونت های بیمارستانی توسط میکرو ارگانیسم های هوا ایجاد می شوند.
تهویه مناسب امری ضروری است و در مناطق پر خطر نظیر بخش های ارتوپدی، جراحی عروق یا جراحی مغز و اعصاب باید مرتبا پایش شوند. به طور کلی خطر انتقال شخصی عفونت ها به کارکنان بهداشتی درمانی به سه عامل بستگی دارد :
الف- احتمال عفونی بودن منبع مواجهه
ب- نوع وشدت مواجهه
ج- احتمال عفونی بودن میزبان در یک بار مواجهه
و از بین این سه عامل نوع و شدت مواجهه بیشترین قابلیت برای مداخله و پیشگیری را دارد.

کنترل و پیشگیری عفونت در بخش دیالیز
خطر عفونت یا عوارض و واکنش های ناخواسته در بخش دیالیز با رعایت جدی روش آسپتیک و اقدامات لازم برای ضدعفونی کردن وسایل و ارزیابی دقیق همه وسایل و اعمالی که باعث آلودگی باکتریال یا شیمیایی می شوند، می تواند کاهش پیدا کند.
در بخش دیالیز مسایل مربوط به عفونت می تواند از منابع زیر صورت گیرد:
مسایل مربوط به محیط بخش دیالیز
مسایل مربوط به دستگا ههای مورد استفاده
کارکنان بخش دیالیز
مسایل مربوط به بیماران

مسایل مربوط به محیط بخش دیالیز
پروتکل های لازم در مورد تمیز نمودن و ضدعفونی کردن سطوح بخش و لوازم تدوین شود.
دستورالعمل های سازندگان دستگاه ها در مورد دستگاه مورد نظر رعایت شود.
بعد از دیالیز هر بیمار تخت، صندلی و سطح خارجی ماشین دیالیز تمیز شده و ضدعفونی ( سطح پایین ) صورت گیرد.
تمام ملافه ها برای هر بیمار در هر روز عوض شود.
وسایل بعد از استفاده برای هر بیمار پاک شده و ضدعفونی شود. ( قیچی، کلامپ، هموستاز و کاف فشارخون).
قطرات خون بلافاصله تمیز شده و محل آن ضدعفونی شود.
پرسنل خدماتی واحد دیالیز بایستی بلافاصله آلودگی ها و زباله های عفونی را بردارند.
تمام لوازم مصرف شده یکبار مصرف بایستی در کیسه غیرقابل نفوذ جمع آوری شده و دفع شوند. کلیه زباله ها در بخش دیالیز عفونی تلقی می شود.
اجسام نوک تیز بلافاصله بعد از استفاده دور ریخته شوند.
زباله های جامد به طور دقیق جمع آوری شود.

مسایل مربوط به دستگاه همودیالیز
الف) آب مورد استفاده
پرسنل مشخص و آموزش دیده مسئولیت کیفیت آب مصرفی را داشته باشند.
آب مورد استفاده بایستی استاندارد لازم وزارت متبوع را داشته باشد و آب بطور ماهانهاز نظر استانداردهای باکتریولژیک و شیمیایی بررسی شوند.
آب مورد استفاده بایستی از نظر باکتریایی، شیمیایی و اندوتوکسین شرایط لازم را داشته باشد.
اجزاء سیستم تصفیه آب هفته ای یکبار ضدعفونی شوند.
ب- ماشین دیالیز
لوله ها و اتصالات آب ورودی یا مایع دیالیز را در پایان هر روز ضدعفونی کنید.
سطوح خارجی، ماشین بایستی تمیز و ضدعفونی بشود این کار در فاصله بین بیماران برطبق توصیه دستگاه سازنده انجام گیرد.
تمام مسیرهای مایعات ورودی را بلافاصله قبل از اولین استفاده و بعد از هر بیمار ضدعفونی کنید.
اگر خون نشت کرده باشد. اقدام ضدعفونی از نظر باکتریال کافی خواهد بود.
زباله های خروجی نباید اجازه بازگشت به داخل ماشین را داشته باشند.
تمام مسیرهای مایعات ورودی را بلافاصله قبل از اولین استفاده و بعد از هر بیمار ضدعفونی کنید.
اگر خون نشت کرده باشد اقدام ضدعفونی از نظر باکتریال کافی خواهد بود.
زباله های خروجی نباید اجازه بازگشت به داخل ماشین را داشته باشند.

بررسی دستگاه آندوسکوپی و تمیز کردن آن
در تمام مراحل جابجایی آندوسکوپ باید از نظر وجود آسیب دیدگی بررسی شود.
تست نشت آندوسکوپ قبل از شروع پروسه تمیز کردن انجام گیرد.
از گذاشتن درپوش در تمام ویدئو آندوسکوپ ها در هنگام فرو بردن در آب مطمئن شوید.
تمیز کردن دستی مهم ترین بخش در فرآیند تمیز کردن است. ضروری است که تمام لوله ها، اجزاء قابل جدا کردن و قسمت های قابل فرو رفتن در آب آندوسکوپ تمیز شود.
بلافاصله بعد از درآوردن اندوسکوپ از دهان بیمار با گاز آغشته به محلول آنزیمی سطوح خارجی آندوسکوپ را پاک کنید.
اگر بلافاصله نتوانید آندوسکوپ را به طور دستی پاک کنید آن را شستشو داده و با محلول آنزیمی آغشته کنید.
تمام لوله ها بایستی برس زده شده و برای از بین بردن خرده های مواد شستشو داده شود.

 دستورالعمل شستشو و نگهداری فلومتر اکسیژن
با توجه به این که دستگاه فلومتر اکسیژن همیشه مرطوب بوده و در تماس مستقیم با مجرای تنفسی بیمار است، ضد عفونی و تمیز کردن آن ضروری است. محیط های مرطوب مکان مناسبی برای رشد میکروارگانیسم ها و به خصوص باکتری های گرم منفی است.
دستگاه اکسیژن تراپی از دو قسمت مجزا شامل مانومتر و محفظه آب تشکیل شده است.
مانومتر: این قسمت از دستگاه غیر قابل شستشو بوده و برای ضد عفونی آن بایستی از یک دستمال تمیز آغشته به الکل ۷۰ % استفاده کرد.
محفظه آب: این قسمت از دستگاه قابل شستشو بوده و برای ضدعفونی و تمیز کردن آن بایستی ابتدا کاملا از مانومتر جدا شده و سپس با مواد دترجنت معمولی و برس جرم زدایی و در انتها شسته و خشک شوند.
شستشوی دستگاه درحالت عادی هفته ای یک بار ضروری بوده و در صورتی که بیمار مبتلا به عفونت های دستگاه تنفسی است، برای بیمار بعدی فلومتر باید شسته و تمیز شود.
برای مرطوب کردن دستگاه فقط بایستی از آب مقطر استفاده شده و از مرطوب کردن آن با آب معمولی پرهیز شود، زیرا باعث تشکیل جرم در داخل فلومتر می شود.

دستورالعمل نگهداری و ضد عفونی لارنگوسکوپ
تیغه های لارنگوسکوپ ابتدا باید شستشو شوند و سپس با الکل ضد عفونی و خشک شود ولی اگرنیاز به ضد عفونی کردن باشد، باید ضدعفونی در سطح بالا در موارد بیمار مبتلا به سل – هپاتیت و ایدز تیغه های لارنگوسکوپ باید استریل شود.

دستورالعمل نگهداری و ضد عفونی دستگاه ساکشن
در صورت نیاز به ساکشن برای بیماران، وجود ساکشن جداگانه برای هر بیمار الزامی است.
باتل مربوط به ساکشن بدون در نظر گرفتن مقدار مایع آسپیره شده بایستی به طور روزانه تخلیه شوند. باتل می تواند داخل دستشویی تخلیه شده و پس از شستشو با محلول دترژنت، خشک شود. لازم به ذکر است که استفاده از دستکش های غیر استریل کافی بوده و شستشوی دست ها پس از دفع مایع باتل الزامی است. در هر بار مصرف استفاده از دستگاه ساکشن برای بیمار، باید کتتر جدیدی مورد استفاده قرار گیرد. در حالت کلی استفاده از مایع ضد عفونی کننده در باتل ساکشن توصیه نمی شود. ولی در صورتی که احتمال آلودگی محیط توسط ترشحات آسپیره شده وجود داشته باشد، می توان به مقدار کافی آب ژاول برای رسیدن به درصد مطلوب آن ( ۱% ) جهت ضد عفونی، به داخل باتل آسپیره نموده و حداقل به مدت ۱۰ دقیقه قبل از تخلیه و شستشو به همین حال باقی گذاشت.
در مدتی که دستگاه ساکشن مورد استفاده قرار نمی گیرد، باتل باید به صورت خشک نگهداری شود.
آمبوبگ ها: آمبوبگ ها باید بعد از شستشو با دترجنت و آبکشی جهت استریل شدن به واحد نظافت CSR فرستاده شوند. همچنین می توان آن ها را بعد از شستشو در گلوتار آلدئید % ۲ یا دکونکس ۵۳ پلاس غوطه ور نموده و مجدد کاملا آبکشی شوند.

نظافت لوله تراشه
بهتر است از لوله های تراشه یکبار مصرف استفاده شود.
در غیر این صورت باید بعد از شستشو با دترجنت و آبکشی اتوکلاو شوند.

دستورالعمل نگهداری و ضدعفونی ترمومتر
بهتر است از ترمومترهای دهانی یکبار مصرف استفاده شود.
بایدآن ها را به صورت خشک و تمیز نگهداری کنید.
در صورتی که برای بیمار از ترمومتر اختصاصی استفاده می شود بایستی پس از هر بار استفاده ، توسط پنبه یا گاز آغشته به الکل ۰۷ % تمیز شده سپس با آب شستشو و به صورت خشک برای دفعات بعدی نگهداری شود.

ترالی پانسمان و داروی نظافت
قبل از انجام کار و پایان هر شیفت کاری بایستی روی ترالی با الکل ۲۱ % ضدعفونی شود.
اگرآلودگی روی ترالی است ابتدا آن را پاک کرده و سپس با الکل ضدعفونی شود.
دقت شود پایه و چرخ های ترالی باید روزانه با دستمال جداگانه تمیز شود.
نظافت تلفن: در پایان هر روز با الکل ۲۱ % ضدعفونی شود.

دستگاه فشار سنج و گوشی
گوشی فشارسنج باید با الکل ۲۱% ضدعفونی شود.
نظافت کاف دستگاه فشارسنج باید به صورت دوره ای ودر صورت آلودگی شسته شود.

یخچال: یخچال ها باید به صورت هفتگی تمیز شوند.
باید دقت شود از گذاشتن پلاستیک سیاه داخل یخچال خودداری.
از قرار دادن بطری های پلاستیکی و یکبار مصرف در فریزر خودداری شود.

 درجه حرارت یخچال بین ۳-۲ درجه سانتیگراد حفظ شود.

نکاتی در مورد برطرف کردن آلودگی محیط و تجهیزات
روش منتخب برای عفونت زدایی به عوامل متعددی بستگی داشته ولی استریلیزاسیون (Sterilization) اولیه می تواند بر اساس میزان خطر انتقال عفونت به بیماران صورت گیرد.
خطرات عفونی برای بیماران از محیط و وسایل برای وسایل تهاجمی با وسایلی که در تماس نزدیک با پوست یا پوشش مخاطی، دارای خطر بالا بوده و یا با نقاط استریل بدن دسترسی پیدا می کنند (مانند وسایل جراحی، پانسمان ها، کتترها یا ابزارهای مصنوعی) استریلیزاسیون مورد نیاز است، در صورتی که استریلیزاسیون به هر دلیلی اگر چه مطلوب نیست ولی کافی به نظر می رسد
عملی نباشد، ضد عفونی از نوع High Levelبرای وسایلی که درتماس با پوشش مخاطی سالم و مایعات بدن بوده، خطر متوسط بوده و یا محیط های حساس و یا برای بیماران حساس مورد استفاده قرار می گیرند (مانند آندوسکوپ های دستگاه گوارش یا وسایل مربوط به سیستم تنفسی ) ضد عفونی کردن مورد نیاز است.
برای وسایلی که در تماس با پوست نرمال و سالم است (مانند توالت سینک های دستشویی و تختخواب ها) تمیز نمودن و خشک کردن معمولا کافی است.
در مواردی که خطر عفونت شناخته شده ای وجود دارد.
(مانند استفاده از حمام پس از استحمام بیمار مبتلا به عفونت استاف آرئوس ) ضد عفونی کردن لازم است.
وسایلی که درتماس نزدیک با بیمار نبوده و یا محیط های اطراف بیمار، در گروه خطر پایین قرار می گیرد.

انواع ایزولاسیون بیماران در اتاق های ایزوله
الف- احتیاط هوایی (Air Borne Precautions)
ب- احتیاط قطرات ((Droplet Precautions
ج- احتیاط تماسی (Contact Precautions)
اتاق بیمار: بستری بیمار در اتاق خصوصی با فشار هوای منفی، خروج هوا از اتاق بیمار باید به طور مستقیم به فضای خارج و بیرون از بیمارستان باشد در غیر این صورت هوا باید قبل از برگشت به سیستم تهویه عمومی از فیلتر هپا عبور کند، درب اتاق بیمار باید بسته باشد.
ماسک : استفاده از ماسک (N95) برای افرادی که وارد اتاق می شوند و ماسک جراحی برای بیمار به هنگام خروج از اتاق الزامی است.
گان: به طور معمول نیاز نیست مگر اینکه بدنبال اقدامات پزشکی خطر پاشیده شدن خون، مایعات خونی و ترشحات بیمار وجود داشته باشد.
دستکش: به طور معمول نیاز نیست مگر اینکه خطر تماس با خون، مایعات خونی، ترشحات، مواد آلوده، غشاء مخاطی و پوست زخمی وجود داشته باشد و تعویض دستکش جهت معاینه بیمار دیگر ضروری است.
محافظت از چشم ها و صورت: به طور معمول نیاز نیست مگر اینکه بدنبال اقدامات پزشکی خطر پاشیده شدن خون، مایعات خونی و ترشحات بیمار وجود داشته باشد.
رعایت بهداشت دست ها: پس از تماس با خون، مایعات خونی، ترشحات، مواد آلوده، بلافاصله پس از در آوردن دستکش ها و در فاصله تماس بین بیماران ضروری است.

نتیجه
در انتها می توان نتیجه گرفت که عفونت های بیمارستانی از معضلاتی است که صدمات انسانی و اقتصادی بسیاری را به بخش درمان کشورها تحمیل می کند. امروزه برای حل این معضل کمیته عفونت های بیمارستانی در هر بیمارستان تشکیل می شود که همکاری پرسنل مراکز درمانی بیمارستانی به عنوان منابع شایع بسیاری از عفونت های بیمارستانی و احتمالا مهمترین عوامل انتشار عوامل بیماری زا در بیمارستان، با این کمیته ضروری است. به این جهت آگاهی پرسنل در مورد عفونت های بیمارستانی، بخصوص در جهت دستورالعمل های معروف به احتیاط عمومی، جهت همکاری با کمیته ضروری است. اصل و مبنا در احتیاط های عمومی بر این است که تمام بیماران بالقوه عفونی تلقی شوند و هر بیمار در بیمارستان باید تحت احتیاط های عمومی قرار گیرد و سپس بر اساس نوع بیماری فرد، باید شرایط دیگری را تحت عنوان رعایت احتیاط بر اساس راه انتقال عفونت، رعایت کرد. به این طریق خطر انتقال بسیاری از عوامل عفونی در بیمارستان کاهش می یابد.

پاسخ دهید