معماری
بیماری سل

درمان بیماری سل

دستورالعمل درمان بيماري سل
درمان:
اساس درمان بيماري سل را درمان دارويي تشكيل مي دهد. در اكثر موارد خطر سرايت بيماري پس از 2 هفته از آغاز درمان موثر از بين رفته و با تكميل دوره درمان منبع عفونت از جامعه حذف خواهند شد  بنابراين درمان بيماران مسلول تنها اقدام اساسي براي پيشگيري از گسترش بيماري محسوب شده و به همين دليل اين درمان بطور رايگان در اختيار بيماران مبتلا به سل قرار داده مي شود.
اهداف درمان بيماران مبتلا به سل عبارتند از:
بهبود بيماران مسلول
پيشگيري از مرگ يا عوارض ناشي از بيماري سل
پيشگيري از گسترش بيماري
پيشگيري از پيدايش موارد مقاوم به درمان
پيشگيري از پيدايش موارد عود مجدد
اصول درمان:
به محض دريافت 2 جواب آزمايش مبني بر مثبت بودن اسمير مستقيم و يا در صورتيكه بيمار بسيار بد حال و ظن به بيماري سل به شدت مطرح باشد، درمان دارويي را بايد آغاز نمود.
در شرايطي كه فقط يك جواب آزمايش مثبت باشد و يا جواب كلاً منفي اعلام گردد، مطابق الگوي تشخيصي اعلام شده توسط كميته فني كشوري مبارزه با سل عمل شود.
به منظور اجراي درمان موثر بايد:
از مجموعه مناسب داروها، با دوز كافي و براي مدت مناسب استفاده شود.
با اجراي DOTS (درمان كوتاه مدت تحت نظارت مستقيم) از مصرف دارو توسط بيمار مطمئن شد.
با اجراي نظارت مستقيم بر درمان از پيدايش و بروز عوارض جانبي در بيماران جلوگيري نمود.
با انجام آزمايش خلط در فواصل معين، روند درمان را تحت نظارت و پيگيري قرار داد.
در درمان سل 2 گروه درماني وجود دارد كه هر يك از مبتلايان به سل (ريوي و خارج ريوي) در يكي از اين 2 گروه (1 يا 2) دسته بندي مي شوند (جدول شماره2).
درحال حاضر داروهاي اصلي ضد سل كه كاربرد اساسي در درمان و كنترل بيماري دارند، عبارتند از:
ايزونيازيد (H)، ريفامپيسين (R)، پيرازيناميد (Z)، اتامبوتول (E)، استرپتومايسين (S).

جدول شماره1 شكل دارويي و مقدار تجويز روزانه داروهاي خط اول ضد سل
دارو    مقدار روزانه mg/kg    فرآورده هاي ژنريك ايران
ايزونيازيد (H)    (6-4) 5    Double Scored Tablets: 100 , 300mg
ريفامپيسين (R)    (12-8) 10    Capsules: 150 , 300mg
Drops: 153mg/ml
پيرازيناميد (Z)    (30-20) 25    Scored Tablets: 500mg
اتاميوتول (E)    (20-15) 15    Double Scored Tablets: 400mg
استرپتومايسين (S)    (18-12) 15    For injection: 1g/vial

توجه: تعيين دوز صحيح ريفامپيسين در مقايسه با ساير داروهاي ضد سل از اهميت بيشتري برخودار است.
اتامبوتول در كودكان، به مقدار روزانه 15 ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن تجويز مي شود.
مصرف استرپتومايسين در دوران بارداري ممنوع است و در افراد مسن ( بالاتر از50 سال) نيز حداكثر مقدار روزانه توصيه شده 750 ميلي گرم است.
با افزايش وزن بيمار در طي درمان، دوز اوليه داروها را نبايد افزايش داد.
در برنامه DOTS بيماران جديد، تحت درمان با رژيم كوتاه مدت شش ماهه قرار مي گيرند كه اين رژيم درماني مشتمل بر 2 مرحله است.
مرحله اول (مرحله حمله اي): كه به مدت 2 ماه با 4 دارو (ايزونيازيد، ريفامپين، پيرازيناميد و اتامبوتول) به طور روزانه و تحت نظارت مستقيم يك نفر از كاركنان بهداشتي و يا فردي آموزش ديده و مطمئن انجام مي گيرد. در اين مرحله بيشتر باسيل ها كشته مي شوند.
مرحله دوم (مرحله نگهدارنده): كه  به مدت چهار ماه با 2 داروي (ايزونيازيد – ريفامپين) به طور روزانه ادامه مي يابد. لازم به يادآوري است كه مراجعات در اين مرحله به طور هفتگي انجام مي پذيرد، هر چند كه بر حسب شرايط ميتواند با نظارت مستقيم روزانه و يا بصورت مراجعات حداكثر دو هفته اي نيز صورت پذيرد. در اين مرحله باكتري هاي باقيمانده و باكتريهاي فاز نهفته نابود خواهند شد.

جدول شماره2 رژيم درماني بيماران بر حسب گروه درماني
گروه درماني    بيماران تحت درمان    مرحله حمله اي    مرحله نگهدارنده
1    بيماران جديد با :
اسمير مثبت
اسمير منفي
خارج ريوي    2HRZE
يا
2HRZS    4HR
2    موارد عود
موارد شكست درمان
ساير    2HRZES
و سپس
1HRZE    5HRE
نحوه برخورد با بيماران مبتلا به سل بعد از قطع درمان درجدول شماره 3 خلاصه شده است.

جدول شماره3 چگونگي درمان بيماران مراجعه كننده بعد از قطع درمان
طول مدت
قطع درمان    آيا نياز به انجام آزمايش خلط وجود دارد ؟    آيا نياز به ثبت مجدد وجود دارد ؟    فعاليتهاي مورد نياز
كمتر از 2 هفته    خير    خير    رژيم درماني مربوط ادامه يابد و به ازاي روزهايي كه دارو مصرف نشده به مدت درمان اضافه شود.
بين 2 تا 8 هفته    بلي    خير    اسمير مثبت: رژيم درماني مربوط
(1 يا 2) مجدداً آغاز شود.
اسمير منفي: رژيم درماني مربوط ادامه يابد و به ازاي روزهايي كه دارو مصرف نشده به مدت درمان اضافه شود.

بيش از 8 هفته
بلي    بلي:
در صورتيكه اسمير خلط مثبت باشد به عنوان درمان بعد از غيبت ثبت خواهد شد.    –  نتيجه درمان قبلي به عنوان غيبت ازدرمان ثبت شود و دليل غيبت حتي المقدور قيد گردد.
–  رژيم درماني گروه 2 آغاز شود.
–  در صورتيكه ظن به مقاومت دارويي وجود دارد، نمونه خلط جهت انجام آزمايش كشت و آنتي بيوگرام ارسال گردد.
بيش از 8 هفته    بلي    بلي :
در صورتيكه اسمير خلط منفي باشد يا بيمار مبتلا به سل خارج ريوي باشد و وجود بيماري سل فعال نيز مسجل باشد، بعنوان
ساير موارد ثبت خواهد شد.    –  نتيجه درمان قبلي بعنوان غيبت از درمان ثبت شود و دليل غيبت حتي المقدور قيد گردد.
–  براساس وضعيت باليني بيمار جهت ادامه درمان قبلي يا شروع مجدد درمان قبلي تصميم گيري شود.
اگر بيمار مبتلا به سل ريوي با سابقه بيش از يك ماه درمان گروه يك، پس از حداقل 2 ماه غيبت از درمان مجدداً مراجعه نمايد و آزمايش مستقيم خلط مثبت باشد، تحت درمان گروه 2 قرار مي گيرد.
اگر بيمار تحت درمان گروه 1، پس از 2 ماه يا بيشتر غيبت از درمان مجدداً جهت ادامه درمان مراجعه نموده و در موقع مراجعه اسمير خلط وي منفي باشد بايد درمان قبلي را ادامه و يا مجدداً آغاز كرد.
چنانچه بيماري كمتر از يك ماه تحت درمان بوده و پس از مدتي قطع درمان مراجعه كرده باشد، بايد رژيم درماني مربوط (1 يا 2) مجدداً آغاز شود. اين بيماري به ثبت مجدد نياز ندارد و فقط چنانچه مدت قطع درمان 1 و 2 ماه يا بيشتر باشد، انجام آزمايش اسمير خلط توصيه مي شود.